Ադրբեջանի դիվանագիտական ներկայացուցչությունը Հայաստանի Հանրապետությունում որպես հակահայկական ու հակապետական գործունեության կազմակերպման կենտրոն (1919-1920 թթ․)
DOI:
https://doi.org/10.46991/hc.2025.22.2.081Բանալի բառեր:
Հայաստան, Ադրբեջան, ներկայացուցչություն, Երևան, տարածք, ապակառուցողական, դավադրության գործողություններ,, կառավարություն, Խան-Թեքինսկի, Հախվերդով, Թ. ԲեկզադյանԱմփոփում
Ադրբեջանի ներկայացուցչությունն ի սկզբանե, 1919 թ․մարտից՝ իր հաստատման օրից Հայաստանում հանդիսացացել է Հայաստանում մահմեդական բնակչության հակապետական շարժումների կազմակերպման կենտրոնատեղի, և այդ առումով երկու պետությունների միջպետական հարբերությունները կրել են լարված բնույթ։ Ադրբեջանի ներկայացուցչությունը Երևանում ի դեմ Խան-Թեքինսկու, Հախվերդովի ծավալել է հակահայկական գործունեություն, որի մասին անհերքելիորեն փաստում են ՀՀ կառավարության և հատուկ ծառայությունների կողմից գաղտանազերծված այն հեռագրերը, որոնք փոխանակվել են Երևանում Ադրբեջանի դիվանագիտական ներկայացուցիչներ Թեքինսկու և այլոց կողմից Ադրբեջանի կառավարության հետ, և որոնք պարունակում էին արժեքավոր տեղեկություններ ՀՀ բանակի թվաքանակի և տեղաշարժերի, պարենային-տնտեսական վիճակի, հացի պաշարների և այլնի մասին։ Ըստ էության այդ գործունեությունը կրել է լրտեսական-դիվերսիոն բնույթ, ուղղված է եղել ՀՀ պետականության հիմքերի խարխլմանը, ՀՀ տարածքների մի մասի անդահատմանը և կցմանը Ադրբեջանին։ Արբեջանի ներկայացուցչությունը Երևանում ծավալելով քայքայիչ-դավադրական գործունեություն ընդդեմ Հայաստանի, իր կառավարությանը հուշում էր, թե ինչպես և ինչ միջոցներով թուլացնել Հայաստանը, վնասել նրա պետականության ամրապնդման գործին, որին տեղյակ էին նաև Դաշնակից բրիտանացիները, որի արդյունքում այն կասեցվեց։
Ներբեռնումներ
Հղումներ
Hayastani Azgayin Arxiv-HAA
Blishhenko V․, Saryev R. 2015. Dipsluzhba nezavisimogo Azerbajdzhana (1918-1920 gg.). «Obozrevatel’-Observer», no 2, s. 105-113.
Gaxtni p’astatxter 1920․ Adrbejani davadrakan gorc’unetyan mi e’j. Erevan, Glxavor shtabi tparan («Razmiki» tparan, N 1), 56 e’j.
Ganbarova S. 2021․ Diplomaticheskoe predstavitel’stvo Azerbajdzhanskoj Demokraticheskoj Respubliki v Armenii v 1918-1920-e gody․ «Грані․ Історія». Tom 24, N 4, s. 66-74.
Ghulyan Yu. 2001․ Divanagitakan haraberutyunneri hastatumy’ Hayastani ev Adrbejani Hanrapetutyunneri mijev․ «Banber Erevani Hamalsarani» no 2, e’j 124-129.
Ghulyan Yu. 2006․ Adrbejani divanagitakan nerkayacucich H’an-Tekinsku hakahaykakan gorcuneutyuny’ Hayastani Hanrapetutyunum (1919 t․ mart-ogostos), «Banber Erevani hamalsarani», N 2 (119), Erevan, e’j 137-145․
Ghulyan Yu. 2007․ Adrbejani nerkayacucich Abdurahman bek Haxverdovi gorcuneutyuny’ Hayastani Hanrapetutyunum (1919 t․ ogostos-1920 t․ mart)․ Mijbuhakan gitajhoghovi nyuter․2006 t․ Banber 1․ Gitakan ashatutyunner-1․ Prak A․Vanad’or, Arminfo, 2007․
Ghulyan Yu․ 2009․ Hayastan-Adrbejan haraberut'yunneri patmut'yunic․1918-1920 t'vakanner, Erevan, «Egea» hrat., 452 e'j
Hayastani Hanrapetutyuny’ 1918-1920 tt. 2000․ Qaghaqakan patmutyun. Pastatxteri ev nyuteri jhogovacu, xmb. G. Galoyani, Erevan, HH GAA «Gitutyn» Publ., 455 e’j
Harutyunyan K. 2002․ Haykakan azgayin zoramiavorumnery’ 1918-1945 tt., Erevan, «Zangak-97» Publ., 272 ej
Hovhannisyan R. 2005․Hayastani Hanrapetutyun: Hator I․ Arajin Tari․ 1918 -1919. Erevan, «Tigran Mec» Publ., 570 e’j
Jamalova N. 2025․Political Relations Between Azerbaijan And Armenia: M.Kh.Tekinsky’s Activity. Gournal of General Tuskish History Research. GTTAD, Cilt: 7, Sayı: 15, Eylül. P.887-901.
Khatisean Al.1968․ Hyastani Hanrapetutean cagumn u zargacumy’, Beyrut, «Hamazgayin» Hay Mshakutayin y’nkerakcutyun, Tp. Hamazgayin, 486 e’j
Knyazyan D. 2008․ Adrbejanakan Demokratakan Hanrapetut'yan kovkasyan qaghaqakanut'yuny' 1918-1920 t't'., Erevan, Hegh. Hrat., 2008, 200 e'j.
Naxijevan-Sharury’ 1918-1921 tt․ 1993․ P’astatxter ev nyuter․ V․ Ghazaxecyan xmbagr․, kazmoghner A. Virabyan, R․ Grigoryan, A․ Kirimyan ev urishner, «Banber Hayastani Arxivneri», N 1-2, ej 22-391․
Niftaliev I․ 2024․ Iz Istorii diplomaticheskoj missii Azerbajdzhana v Armenii (1918-1920 gg.)․ Istoriya. N 129, s. 34-37.
Mammadyarov E․ 2019․ 100 years of the Republic of Azerbaijan’s diplomacy: upholding national interests at the crossroads of epochs and regions// 00 years of diplomatic service of the Republic of Azerbaijan, 2019. 2-3 (39-40), pp․ 4-123։
Ruben 1991․ Hay heghapoxakani my’ yishataknery’. Artasahman.Sasun ev Hayastani Hanrapetutyun․ Hator 7․ Tehran-Erevan, Adana Publ., 364 e’j
Ruben 1982․ Hay heghapoxakani my’ yishataknery’. Artasahman.Sasun ev Hayastani Hanrapetutyun․ Hator 7․ Tehran, 364 ej
Sasuni K. 1968․ Mayisyan xrovutyunnery’ ev tatarakan apstamb shrjannery’: /Hayastany’ 1920-in/. Beyrut, tp. «Mshak», 208 e’j
Terteryan 1957- Terteryan I. Haykakan goyamarty’. Hator 6․ Tehran, tp. Modern, 642 e’j
Tigran Bekzadyan 2025. Adrbejanum Hayastani Hanrapetutyan divanagitakan nerkayacicich Tigran Bekzadyani oragiry’ (11 marti 1919 t․ -27 ogostosi 1919 t․)․ Ashatasirutyamb՝ Vl․ Harutyunyani, Erevan, Hegh. Publ., 288 e’j
Torlaqyan M. 2001․ Orerus het. G hrat., Pe’yrut, tp. Vahe Setean, 623 ej
Vracyan S. 1966․ Keanqi ughinerov. De’pqer. De’mqer. Aprumner. Hator E, Pe’rut, tparan «Hamazgayin», 357 e’j
Vracyan S. 1993․Hayastani Hanrapetutyun. Erevan, “Hayastan” Publ., 704 e’j
Virabyan V. 2021․ Revealing The Khan Tekinsky Conspiracy (from the history of counter intelligence of the First Republic of Armenia), «Fundamental Amenology» (Electronical Journal). № 1 (13), PP. 51-81.
Virabyan V. 2023, The Conflict of European and Russian Special Services In The Transcaucasus 1918-1920, Europe and its Eastern Countries and in particular Armenia, ed. Artak Mkrtichyan, Samvel Poghosyan, “Cuadernos De Derecho Europeo”, N 9, “Iuee “Salvador De Madaiaga”, La Coruna, 2023, pp. 135-157.
Zohrabyan Ed. 2012․ Naxijevanyan himnaharcy’ ev Hayastani «Dashnakicnery’» (1918 t․ dekt․-1920 t․ april), Erevan, Tigran Mec Publ., 265 e’j
Ներբեռնումներ
Հրատարակվել է
Թողարկում
Բաժին
Արտոնագհր
Copyright (c) 2025 Հրանտ Վիրաբյան
Այս աշխատանքն արտոնագրված է որպես a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.
