Ղազախական Ինքնավար Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության հռչակումը և կառավարման մարմինների ընտրությունը
DOI:
https://doi.org/10.46991/hc.2025.22.2.108Բանալի բառեր:
Ղազախական ԻԽՍՀ, Ղազհեղկոմ (Կազրևկոմ), Ալաշ-Օրդա, Հիմնադիր համագումարԱմփոփում
Հոդվածը նվիրված է 1920 թվականին Ռուսական Խորհրդային Ֆեդերատիվ Սոցիալիստական Հանրապետության (ՌԽՖՍՀ) կազմում Ղրղզական (Ղազախական) ինքնավար խորհրդային սոցիալիստական հանրապետության (Ղազախական ԻԽՍՀ) հռչակմանը և դրա կառավարման մարմինների ձևավորմանը։ Ուսումնասիրվում են ինքնավարության ստեղծման քաղաքական և սոցիալ-տնտեսական նախադրյալները, կուսակցական կառույցների դերը, ինչպես նաև գործադիր և օրենսդիր իշխանությունների առաջին ընտրությունները։ Հետազոտությունը, հիմնված արխիվային աղբյուրների և ժամանակակից գիտական ուսումնասիրությունների վրա, կենտրոնանում է իշխանության լեգիտիմացման գործընթացի և հանրապետական ու կենտրոնական կառույցների փոխհարաբերությունների վերլուծության վրա։ Ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ Ղազախական ԻԽՍՀ-ի ստեղծումը հիմք դրեց Ղազախստանի քաղաքական և վարչական համակարգի ձևավորմանը։ Հանրապետության հռչակումը և կառավարման մարմինների ընտրությունները խորհրդային Ռուսաստանի կազմում ճանաչեցին ղազախ ժողովրդին որպես առանձին քաղաքական միավոր՝ ստեղծելով պետական հաստատություններ, որոնցում կարևորագույն որոշումները կայացվում էին խորհուրդների համագումարների կողմից, իսկ գործադիր իշխանությունն իրականացվում էր աշխատավորների, գյուղացիների և զինվորների կողմից ընտրված ներկայացուցիչների միջոցով։ Հետազոտությունը նպաստում է Ղազախստանի ժամանակակից պետականության ակունքների և XX դարի հասարակական վերափոխումների առավել խորքային ըմբռնմանը՝ արժեքավոր նյութ տրամադրելով Ղազախստանի պատմության և խորհրդային ժամանակաշրջանի պետականաշինությանն առնչվող կրթական ծրագրերի համար։
Ներբեռնումներ
Հղումներ
Allworth Edward. Central Asia, 130 years of Russian dominance: a historical overview. 3rd ed. Duke University Press, 1989. 652.
Archive of the President of the Republic of Kazakhstan. Fund 140. Series 1. File 8. P.3.
Archive of the President of the Republic of Kazakhstan. Fund 140. Series 1. File 4. P.37.
Archive of the President of the Republic of Kazakhstan. Fund 140. Series 1. File 8. P.10.
Artykbayev Zh. O., History of Kazakhstan (90 questions and answers). Astana, 2004. 131, in Russian: [Артыкбаев Ж.О., История Казахстана (90 вопросов и ответов). Астана, 2004. 131].
Baishev S.B., et.al., History of Kazakh SSR. From ancient times to the present day. Second edition, corrected and supplemented. Vol. 2, edited by I.O. Omarov and A.M. Pankratova. Almaty: Printing House No. 2 of Kazpoligrafizdat under the Council of Ministers of the Kazakh SSR, 1949. 452, in Russian: [Баишев С.Б. и др., История Казахской ССР. С древнейших времен до наших дней. Второе издание, исправленное и дополненное. Том 2, под ред. Омарова И.О. и Панкратовой А.М. Алматы: Гостипография № 2 Казполиграфиздата при Совете Министров КазССР, 1949. 452].
Central State Archive of the Republic of Kazakhstan. Fund 5. Series 1. File 1. pp. 16-16 verso.
Central State Archive of the Republic of Kazakhstan. Fund 5. Series 1. File 4а. P.14.
Elagin A.S., et.al., Kazakhstan in the Fire of the Civil War. Memories of participants
of the Great October socialist revolution and the Civil war in Kazakhstan, edited by S. Beysembaev and P. Pakhmurny. Almaty: Kazakh State Publishing House, 1960. 470, in Russian: [Елагин А.С. и др., Казахстан в огне гражданской войны. Воспоминания участников Великой Октябрьской Социалистической революции и гражданской войны в Казахстане, под ред. С.Бейсембаева, П.Пахмурного. Алматы: Казахское Государственное Издательство, 1960. 470].
Korzhenevskyi K.B., National-Territorial Delimitation between Siberia and Kazakhstan, 1917–1936. PhD diss., Budgetary Educational Institution of Higher Education “Nizhnevartovsk State University”. Nizhnevartovsk, 2022, in Russian: [Корженевский К.Б. Национально-территориальное размежевание между Сибирью и Казахстаном в 1917-1936 гг. Диссертация на соискание учёной степени, Федеральное государственное бюджетное образовательное учреждение высшего образования «Нижневартовский государственный университет». Нижневартовск, 2022]. Accessed August 3, 2025.
https://diss.utmn.ru/upload/iblock/59f/Korzhenevskiy-K.B.-dissertatsiya.pdf.
Sapargaliev M.S., The emergence of the Kazakh Soviet statehood (1917 - 1920). Almaty: Publishing house of the Academy of Sciences of the Kazakh SSR, 1948. 128, in Russian: [Сапаргалиев М.С., Возникновение Казахской Советской Государственности (1917-1920). Алматы: Издательство Академии наук Казахской ССР, 1948. 128].
Sartayev, S., Formation and Establishment of Kazakh Soviet Statehood. Almaty: Kazakh State Publishing House, 1960. 129, in Russian: [Сартаев С,, Образование и становление Казахской Советской Государственности. Алматы: Казахское государственное издательство, 1960. 129].
Shildebay S.K., Seytkali Mendeshev. Collection of documents and materials. Almaty: Printing service and Co, 2021. 590, in Russian: [Шилдебай С.К., Сейткали Мендешев. Сборник документов и материалов. Алматы: Полиграфия сервис и Ко, 2021. 590].
Shildebay, S.K., Aldazhumanov K., “The Soviet Kazakh Republic establishment and formation of territorial integrity,” History of the Fatherland, No. 3 (91) (2020), 87-102, in Kazakh: [Шілдебай С.Қ., Алдажұманов Қ.С., “Кеңестік Қазақ Респуликасының құрылуы және аумақтық тұтастығының қалыптасуы,” Отан тарихы, №3 (91) (2020), 87-102]. Accessed August 1, 2025. https://otan.history.iie.kz/main/issue/view/27/28.
Shildebay S.K., “Public, political and state activities of Seytkali Mendeshev,” Asian Journal “Steppe Panorama”, No.1 (21) (2020), 472-500, in Kazakh: [Шілдебай С.Қ., “Сейітқали Меңдешевтің қоғамдық-саяси жəне мемлекеттік қызметі,” Asian Journal “Steppe Panorama”, No.1 (21) (2020), 472-500]. Accessed August 1, 2025.
https://ajspiie.com/index.php/history/article/view/447.
Vilenskii E.L., et.al., Formation of the Kazakh ASSR. Collection of documents and materials. Edited by S. N. Pokrovsky. Alma-Ata: Publishing house of the Academy of Sciences of the Kazakh SSR, 1957. 369, in Russian: [Виленский Е.Л. и др., Образование Казахской АССР. Сборник документов и материалов. Под ред. С.Н. Покровского. Алма-Ата: Издательство Академии наук Казахской ССР, 1957. 369].
Ներբեռնումներ
Հրատարակվել է
Թողարկում
Բաժին
Արտոնագհր
Copyright (c) 2025 Գուլդանա Տարպանովա
Այս աշխատանքն արտոնագրված է որպես a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.
