Իրավունքների չարաշահման հիմնախնդիրները քաղաքացիական դատավարությունում

Ամփոփում

­Հոդ­վա­ծում հե­ղի­նա­կի կող­մից հա­մա­կող­մա­նիորեն ու­սում­նա­սիր­վել և վեր­լու­ծութ­յան են են­թարկ­վել դա­տա­վա­րա­կան ի­րա­վունք­նե­րի չա­րա­շահ­ման ինս­տի­տու­տի բո­վան­դա­կա­յին տար­րերն ու գործառական ա­ռանձ­նա­հատ­կութ­յուն­նե­րը քա­ղա­քա­ցիա­կան դա­տա­վա­րութ­յու­նում։ Ու­սում­նա­սի­րութ­յան հա­մար հիմք է ըն­դուն­վել դա­տա­վա­րա­կան ի­րա­վունք­նե­րի և պար­տա­կա­նութ­յուն­նե­րի չա­րա­շահ­ման հնա­րա­վո­րութ­յան կրող­նե­րի շրջա­նա­կի, չա­րա­շահ­ման բո­վան­դա­կութ­յան և դրս­ևո­րում­նե­րի, հետ­ևանք­նե­րի վե­րաց­ման ի­րա­վա­կան կա­ռու­ցա­կար­գե­րի բա­ցա­հայտ­ման անհ­րա­ժեշ­տութ­յու­նը։ Հիմ­նա­վոր­վել է, որ դա­տա­վա­րա­կան ի­րա­վունք­նե­րի չա­րա­շա­հու­մը չի նույ­նա­նում դա­սա­կան ի­րա­վա­խախտ­մանը, քա­նի որ այս դեպ­քում ի­րա­վուն­քի սուբ­յեկտն իր գոր­ծու­նեութ­յան ըն­թաց­քում գոր­ծում է ի­րա­վա­կան կար­գադ­րագ­րե­րին հա­մա­պա­տաս­խան, օգտ­վում է իր ի­րա­վունք­նե­րից կամ կա­տա­րում է օ­րեն­քով իր վրա դրված ֆոր­մալ պար­տա­կա­նութ­յուն­նե­րը, սա­կայն խախ­տում կամ վնաս է պատ­ճա­ռում դա­տա­վա­րութ­յան մյուս մաս­նա­կից­նե­րի ի­րա­վունք­նե­րին, ար­դա­րա­դա­տութ­յան արդ­յու­նա­վետ ի­րա­կա­նաց­ման հան­րա­յին շա­հե­րին։ Հիմ­նա­վոր­վել է, որ դա­տա­վա­րա­կան ի­րա­վունք­նե­րի չա­րա­շա­հու­մը ոչ ի­րա­վա­չափ վար­քագ­ծի ինք­նու­րույն ձև­ է, ո­րը հան­գում է դա­տա­վա­րութ­յան մաս­նա­կից­նե­րի կող­մից ի­րենց դա­տա­վա­րա­կան ի­րա­վունք­ներն ու պար­տա­կա­նութ­յուն­նե­րը ոչ բա­րեխղ­ճո­րեն, այն է՝ ոչ ի­րա­վա­չափ ակն­կա­լիք­նե­րով կամ դրանց նպա­տա­կա­յին նշա­նա­կութ­յանն ան­հա­մա­պա­տաս­խան ի­րաց­նե­լուն։ Ընդ ո­րում, ի­րա­վուն­քի չա­րա­շա­հում կա­րող է թույլ տալ նաև հա­մա­պա­տաս­խան դա­տա­վա­րա­կան ի­րա­վուն­քի ի­րա­կան կրող չհան­դի­սա­ցող ան­ձը, ին­չը պայ­մա­նա­վոր­ված է սուբ­յեկ­տիվ ի­րա­վուն­քի ի­րա­կան և ձ­ևա­կան ա­ռու­մով կրող լի­նե­լու հաս­կա­ցութ­յուն­նե­րի տար­բե­րակ­մամբ։ Դա­տա­վա­րա­կան ի­րա­վունք­նե­րից օգտ­վե­լու և դա­տա­վա­րա­կան պար­տա­կա­նութ­յուն­նե­րը կա­տա­րե­լու՝ դա­տա­վա­րութ­յան մաս­նակ­ցի բա­րե­խղճութ­յու­նը դա­տա­րա­նը կա­րող է ո­րո­շել նաև տվյալ քա­ղա­քա­ցիա­կան գոր­ծով վա­րույ­թի շրջա­նակ­նե­րից դուրս ի­րա­կա­նաց­վող գոր­ծո­ղութ­յուն­նե­րի գնա­հատ­մամբ։