Ագաթանգեղոսի պատմության հայ միակամական եկեղեցու խմբագրությունը
DOI-:
https://doi.org/10.46991/BYSU:B/2023.14.1.003Բանալի բառեր-:
Եզր կաթողիկոս, Ներսես Տայեցի, Զվարթնոց, Գրիգորի վարք, միակամական եկեղեցի, Հերակլ կայսր, Ագաթանգեղոսի խմբագրություն, Օքրիդայի ձեռագիրԱմփոփում
VII դարի 30-ական թթ. Հերակլ կայսեր հռչակած դավանաբանական նոր քաղաքական կուրսը՝ միակամական վարդապետությունը, հասավ նաև Հայաստան Եզր և Ներսես կաթողիկոսների օրոք: Միայն թե հայ միակամական եկեղեցին ստեղծվեց ոչ թե հայ ավանդական եկեղեցուն զուգահեռ, ինչպես տասնամյակներ առաջ հայ քաղկեդոնական եկեղեցին՝ Մորիկ կայսեր օրոք, այլ նրա փոխարեն՝ ընդամենը վերջինիս բնույթը փոխելով:
Ներսես Տայեցի կաթողիկոսը նոր եկեղեցու համար հիմնեց նոր նստավայր Զվարթնոցում և կառուցեց նոր մայր տաճար՝ Սրբոց Զվարթնոց անունով, այնքան ճոխ ու շքեղ ճարտարապետությամբ, որ ստվեր էր նետում ոչ միայն Էջմիածնի ու Դվինի տաճարների, այլև Ավանի քաղկեդոնական տաճարի վրա: Զվարթնոցի տաճարի օծման արարողությանը մասնակցում էր Բյուզանդիայի կայսր Կոստանտինը՝ տաճարի ֆինանսական հովանավորը, որին այնքան էր դուր եկել նոր տաճարը, որ կամեցավ մայրաքաղաքի ս. Սոֆիայի հարևանությամբ ունենալ մի նմանատիպ տաճար ևս: Դրա համար էլ նա իր հետ տարավ Զվարթնոցի ծեր ճարտարապետ Հովհանին, որը, սակայն, տարաբախտաբար մեռավ ճանապարին:
Հղումներ
«Հ. Բարթիկյան, Հայ-Բյուզանդական հետազոտություններ», հ. 1, Երևան, 2002։
Հ. Տաշեան, Ագաթանգեղոս առ Գէորգայ Ասորի եպիսկոպոսին, Վենետիկ, 1890։
Հ. Մելքոնյան, Հայ-ասորական հարաբերությունների պատմությունից, Եր., 1970։
Արտաշիր Բաբական, Կարնամակ, պահլաւ բնագրէն թարգմ. հանդերձ ծանոթութեամբք դոքթ., Յ Թիրեաքեան, Փարիզ, 1907։
Հ. Գ. Զարբանալեան, Հայկական հին դպրութիւն, երրորդ տպ., Վենետիկ, 1897:
Գ. Մուրադյան, «Արտաշիրի և Արտավանի վեպը Ագաթանգեղոսի մատյանում», «Իրան-Նամե», Եր., 1994, № 3 (10), էջ 30-32։
Մ. Աբեղյան, Երկեր, Գ, Եր., 1968:
Կ. Ա. Մելիք-Օհանջանյան, Ֆիրդուսին և Իրանի վիպական մոտիվները «Շահնամե»-ում ու հայ մատենագրության մեջ// «Ֆիրդուսի, Բանաստեղծի հազարամյակին նվիրված ժողովածու», Եր., 1934:
Ն. Ակինեան, Մատենագրական հետազոտութիւններ, Ե., Վիեննա, 1953:
Գ. Մուրադյան, Արտաշիրի վիպական հատվածն Ագաթանգեղյան բնագրերում, «Աշտանակ», Բ, Եր., 1998:
Ա. Տեր-Ղևոնդյան, Հոդվածների ժողովածու, Եր., 2003:
Սակս ժողովոց, Մատենագիրք Հայոց, հ. Է, Անթիլիաս, 2007, էջ 123։
Ղևոնդ Վարդապետ, Մատենագիրք Հայոց, հ. Զ, Անթիլիաս, 2007:
Մ. Օրմանյան, Ազգապատում, Ա, Եր., 2001:
О. Чунакова, Отголоски «Деяний Ардашира Папакана» в древнеармянской литературе, ՊԲՀ, 1980, № 4, էջ 196-207։
A. van Gutschmid, Agathangelos, Leipzig, 1877 (ZDMG, B. XXXI):
G. Garritte, La vie grecque inédite de sainte Grégoire d'Arménie, Analecta Bollandiana, t. 83, Fasc. 3-4, Bruxelles, 1965.
G. Garitte, La Narratio de rebus Armeniae, edition critique et commentaire,– Corpus Scriptorium Christianorum Orientalum, vol. 132, Subsidia tome 4, Louvain, 1952.
Ներբեռնումներ
Հրատարակվել է
Թողարկում
Բաժին
Արտոնագհր
Copyright (c) 2023 Բանբեր Երևանի համալսարանի
Այս աշխատանքն արտոնագրված է որպես a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
