The artistic value of tombstones of Noratus Cemetery
DOI:
https://doi.org/10.46991/hc.2024.21.1.235Keywords:
Tombstone art, Noratus, tombstone sculpture, St. Astvatsatsin Church, tombstone of Prince Sahak, cemetery, people of JulfaAbstract
A significant aspect of the historical, cultural, and spiritual heritage of the Armenian people finds its roots in the medieval period, with the art of gravestones holding a special place within this rich material culture. Among these, the monuments of the medieval cemetery of Noratus, adorned with sculptures, stand out as integral and essential components. These tombstones serve as invaluable documentary evidence, offering profound insights into the lifestyle, beliefs, perceptions of the afterlife, and traditions of the people.
The late medieval sculptures found in Noratus are not only fascinating in terms of their craftsmanship and thematic richness but also serve as a chronicle of life itself which encapsulate various aspects of everyday life, including production, craftsmanship, occupations, and daily routines. Noratus Cemetery, second in size only to the historical cemetery of Jugha, holds immense significance in both Armenian history and culture. Through extensive fieldwork, a rich comparative material has been amassed, highlighting Noratus's distinction within the Gegharkunik region for its abundant tombstone and khachkar art. This distinction is evident in the diverse themes depicted, the abundance of sculptures, and the chronological range represented. The tombstones of Noratus are not just silent markers of the deceased but vibrant testimonies to the past, preserving the essence of medieval Armenian life and culture for future generations to discover and evaluate․
References
Ալիշան Ղ․, 1893, Սիսական, Վենետիկ, «Ի Մխիթարա վանս, ի Ս․ Ղազար», էջ 45։
Բարխուդարյան Ս․, 1973, Դիվան հայ վիմագրության, Պրակ 4, Երևան, «Հայկական ՍՍՀ ԳԱ հրատ․», էջ 18։
Բարխուդարյան Ս., Կարախանյան Գ․, 1959, Հայկական գերեզմանական հուշարձանները և նրանց քանդակները, Պատմա-բանասիրական հանդես, №4, էջ 195-210:
Դրասխանակերտցի Հ․, 1996, Պատմություն Հայոց, Երևան, «Երևանի համալսարանի հրատ․», էջ 302։
Լալայան Ե., Ա․Թ, Գեղարքունիք կամ Նոր Բայազետի գավառ, Թիֆլիս, էջ 12։
Կարագյոզյան Հ., 1998, Սեպագիր տեղանուններ (Այրարատում և հարակից նահանգներում), Հայկական լեռնաշխարհը սեպագիր աղբյուրներում, հ․1, «Մագաղաթ» հրատ․, Երևան, է ջ 12։
Կարախանյան, Գ., 1975, Հայաստանի միջնադարյան կենցաղային քանդակները (XV-XVI դդ.), Լրաբեր Հասարակական Գիտությունների, № 8, էջ 31- 47։
Հացունի Վ․, 1923, Պատմություն հայ հին տարազին, Վենետիկ, էջ 224։
Մարտիրոսյան Ա․, 1988, Մի նորահայտ տապանաքար, Պատմա-բանասիրական հանդես, № 2, էջ 154-159։
Մանուկյան Գ., 2000, Նորատուս, «Հայաստանի Հանրապետության բնակավայրերը» մատենաշար, «Զանգակ-97» Երևան, էջ 35։
Մարտիրոսյան Հր., 2014, Համեմատական լեզվաբանության և պատմագիտության խաչմերուկներում, Խմբ․ Փիլիպոսյան Ա․, Բազեյան Կ․, Ֆագան Գ․, Բ․Բ․Պիատրովսկին և հնագիտությունը (գիտական հոդվածների ժողովածու նվկիրված անվանի արևելագետ և ուրարտագետ Բորիս Պիատրովսկու հիշատակին), «Պատմամշակութային արգելոց-թանգարանների և պատմական միջավայրի պահպանության ծառայություն» ՊՈԱԿ, Երևան, էջ 241։
Միրիջանյան Դ․, Աղայան Ս․, 2020, Հայաստանի X-XIII դարերի տապանաքարերի տիպաբանությունը և առանձնահատկությունները, Հայագիտության հանդես, № 1 (19), Երևան, էջ 92:
Շահխաթունյան Հ., 2014, Ստորագրութիւն կաթողիկէ Էջմիածնի և հինգ գաւառացն Արարատայ, «Մայր Աթոռ Ս․ Էջմիածին» հրատ․, Էջմիածին, էջ 366։
Պետրոսյան Հ., 2014, Հայաստանի ուշմիջնադարյան տապանաքարային պատկերաքանդակի պատճառաբանական, պատկերագրական և իմաստաբանական քննության փորձ, Բանբեր Մատենադարանի № 21, Երևան, էջ 301-308։
Ջալալյանց Ս., 2016, Ճանապարհորդություն ի Մեծն Հայաստան, Մաս Ա, Բ, «Դալլ» հրատ․ Երևան, էջ 326։
Սաղումյան Ս., 1988, Նկատառումներ տապանաքարային արվեստի մասին, Լրաբեր Հասարակական Գիտությունների, № 5, էջ 50-61։
Սարգսյան Գ., 1963, Խոսում են տապանաքարերը, Էջմիածին, Պաշտօնական ամսագիր Հայրապետական Աթոռոյ Ս. Էջմիածնի, էջ 29-40։
Սիմեոն Երևանցի, 1873, Ջամբռ, Վաղարշապատ, էջ 284։
Սմբատյանց Մ․, Տեղագիր Գեղարքունի, Ծովազարդ Գավառի որ այժմ Նոր- Բայազիտ գավառ, 1862-1895 թթ․, «Մայր Աթոռ Ս․ Էջմիածին» հրատ․, Վաղարշապատ, էջ 480-488։
Օրբելյան Ստ., 1986, Սյունիքի պատմություն, Երևան, էջ 188։
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2025 Satenik Baghdasaryan

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.