Ազգագրությունից մշակութային մարդաբանություն. Հայաստանում սոցիալական գիտակարգերի սահմանների խնդրի շուրջ
DOI-:
https://doi.org/10.46991/hc.2025.si1.304Բանալի բառեր-:
Հայ ազգագրություն, Երվանդ Լալայան, մշակութային մարդաբանություն, ազգագրական հարցարան, խորհրդային ազգագրություն, մշակութային ուսումնասիրություններ, մշակութաբանությունԱմփոփում
Սույն հոդվածը ուսումնասիրում է հետխորհրդային Հայաստանում գիտակարգային անցումը ազգագրությունից մարդաբանության, որը մի քաոտիկ գործընթաց է՝ տարբեր բանավեճերի ուղեկցությամբ: Լոկալ խմբերի մշակութային առանձնահատկություններն ուսումնասիրող գիտակարգի համար անվանում գտնելու քննարկումներն առկա էին սկսած դրա ձևավորման սկզբնական փուլից: Այս բանավեճին մասնակցում էին 19-րդ դարավերջի հայ մտավորականները նույնպես՝ նախընտրելով եվրոպական ակադեմիական ավանդույթներում ընդունված տերմինաբանությունն ու բովանդակային շրջանակը: Այնուամենայնիվ, Հայաստանի խորհրդայնացումը այս գիտակարգի համար ամրագրեց «ազգագրություն» եզրը, որը պահպանվեց և հետխորհրդային շրջանում: Գիտակարգային այս ժառանգությունը հանգեցրել է զգալի մարտահրավերների ինչպես ներքին ակադեմիական շուկայում, այնպես էլ միջազգային գիտական հաղորդակցության մեջ:
Հասարակական գիտություններում «ազգագրությունը» լայնորեն ընկալվում է որպես հետազոտական մեթոդ, հիմնականում դաշտային աշխատանք, այլ ոչ թե առանձին գիտակարգ: Մինչդեռ նույնանման բովանդակությամբ գիտությունը ավելի հայտնի որպես սոցիալ-մշակութային մարդաբանություն: Այս անհամապատասխանելիությունը բարդացնում է Հայաստանի ակադեմիայի արտաքին ներկայացվածությունը և դրա ինստիտուցիոնալ կառուցվածքը: Երկրի ներսում այս եզրը ստեղծում է շփոթություն, քանի որ այն հաճախ նույնացվում է ավանդական մշակույթի պահպանման առաքելության հետ՝ ստվերելով դրա ավելի լայն տեսական և մեթոդաբանական շրջանակը:
Հոդվածի նպատակն է խթանել քննադատական քննարկում Հայաստանի հասարակական գիտությունների համակարգի բարեփոխման և արդիականացման անհրաժեշտության վերաբերյալ, ներառյալ անվանումների թարմացումը՝ միջազգային չափանիշներին համապատասխանեցնելու և ոլորտի զարգացող բովանդակությունը ճշգրիտ արտացոլելու համար:
Հղումներ
Bayadyan 2015 – Bayadyan H., Mshakut’abanut’yun yev/kam mshakut’ayin usumnasirut’yunner, Hetk’, 2015, marti 16 https://hetq.am/hy/article/59063 (in Armenian)
Lalayeyan 1896a – Lalayean Yer., Hratarakch’its’, Azgagrakan handes, 1896, Girk’ A, ej 5-6 (in Armenian)
Lalayeyan 1896b – Lalayean Yer., Hamarrot Tesut’yun hay azgagrut’yan, Azgagrakan handes, 1896, Girk’ A, ej 7-26 (in Armenian)
Lippert 1908 – Lippert Y. Koylturi patmut’iwn, Masn yerkrord, Eminean azgagrakan zhoghovatsu, h. E, 1908, ej 1-221 (in Armenian)
Kanonadrut’iwn 1906 – Kanonadrut’iwn hayots’ azgagrakan ynkerut’ean, Azgagrakan Handes, Girk’ , T’iflis, 1906, ej 186-195 (in Armenian)
Melik’-P’ashayan, Nazinyan 1988 - Melik’-P’ashayan K.V., Nazinyan A.M., Yervand Lalayani kyank’n u gitakan gortsuneut’yuny, Yer. Lalayan, Yerker, h. I, Yerevan. Haykakan SSH, GAA hratarakch’ut’yun, 1988, ej 7-31 (in Armenian)
Shagoyan, 2024 – Shagoyan G., Inch’pes yen kapvum yarkhushtan, «Sasna tsrrer»-n u hazarasheny. azgayin patumi dzevavorumy khorhrdayin ardiakanats’man nakhagtsum, Ashnak gyughi orinakov», khmb. T. Dalalyan, «Pari tsisakan yev banahyusakan yent’atek’sty» gitazhoghov, nvirvats Gagik Ginosyani hishatakin, 27-29 septemberi, Yerevan, HAI hrat., 2024, ej 70-74 (in Armenian)
Shterrnberg 1908 - Shterrnberg L., Azgagrut’iwn, Eminean azgagrakan hades, 1908, h. E, ej 1-36 (in Armenian)
Patmut’yunner-1 2001 - L. Abrahamyan, A. Gulyan, H. Kharratyan, H. Marut’yan, H. Petrosyan, H. Pikich’yan. Patmut’yunner aghk’atut’yan masin, Yer., «Lusakn» hrat., 2001, 432 ej (in Armenian)
Petri 1896 – Petri E. Mardabanut’ean patmakan zargats’umy, Azgagrakan handes, Girk’ A, 1896, ej 3-52 (in Armenian)
Abrahamian 2014 – Abrahamian L., Od współczesności XIX wieku do współczesności wieku XXI, pod redakcją Lewona Abrahamiana I Konrada Siekierskiego, Armenia: kultura współczesna w ujęciu antropologicznym), Warszawa: Wydawnictwo DiG, 2014, pp. 19-31. (in Russian)
Arutyunyan 2021 – Arutyunyan V., Istoriya politzaklyuchennogo, Yer.: «Van Ar'yan», 2018, 275 s.
Bromley 1973 – Bromley YU.V., Etnos i etnografiya. Moskva: Nauka, 1973, 283 s. (in Russian)
Vallerstayn 2006 – Vallerstayn I. Mirosistemnyy analiz: Vvedeniye, M.: Izdatel'skiy dom «Territoriya budushchego», 2006, s. 230-246 (in Russian)
Kollinz 2009 – Kollinz R., Chetyre sotsiologicheskikh traditsii, M.: Izdatel'skiy dom «Territoriya budushchego», 2009, 320 s. (in Russian)
Martin 2001 – Martin T., Imperiya polozhitel'noy deyatel'nosti: Sovetskiy Soyuz kak vysshaya forma imperializma, red.: R. Syuni, T. Martin, Gosudarstvo natsiy: imperiya i natsional'noye stroitel'stvo v epokhu Lenina i Stalina, M.: ROSSPEN, s. 88-116 (in Russian)
Serebryanyy 2009 – Serebryanyy S., Yest' li takaya nauka «kul'turologiya»? Filologiya, Iskusstvovedeniye, Kul'turologiya: novyye vodorazdely i perspektivy vzaimodeystviya. Materialy Mezhduanrodnoy nauchnoy konferentsii, Sankt-Peterburg: Nestor-Istoriya, 2009, s. 141-154 (in Russian)
Tishkov 2003 - Tishkov V. A., Rekviyem po etnosu: issledovaniya po sotsial'noy i kul'turnoy antropologii. Moskva: Nauka, 2003, 532 s. (in Russian)
Shagoyan 2022 – Shagoyan G., «Natsional'noye po soderzhaniyu i sotsialisticheskoye po forme»: palimpsest memorialov sovetskoy Armenii, Armyanskiy gumanitarnyy vestnik, 2022, N9, s. 122-144 (in Russian)
Yurchak 2014 – Yurchak A., Eto bylo navsegda, poka ne konchilos'. Posledneye sovetskoye pokoleniye, M.: NLO, 2014, 664 s. (in Russian)
Abrahamian 2024 – Abrahamian L., From Ethnography to Anthropology: A Survey of a Social Discipline in Armenia, public lecture at USC, 2024
Bart, Gingrich, Parkin, Silverman 2005 – Bart F., Gingrich A., Parkin R., Silverman S., One Discipline, Four Ways: British, German, French, and American Anthropology, Chicago and London: University of Chicago Press, 2005, 406 p.
Buchowski 2006 - Buchowski M., Social Thought & Commentary: The Specter of Orientalism in Europe: From Exotic Other toStigmatized Brother, Anthropological Quarterly, Vol. 79, No. 3 (Summer, 2006), pp. 463-482
Clay 1995 - Clay C. B., Russian Ethnographers in the Service of Empire, 1856-1862, Slavic Review, Vol. 54, No. 1 (Spring, 1995), pp. 45-61
Clifford 1988 - Clifford J., The Predicament of Culture: Twentieth-Century Ethnography, Literature, and Art, Cambridge, MA: Harvard University Press, 1988, 408 p.
Clifford, Marcus 1985 – Writing Culture. The Poetics and Politics of Ethnography, eds.: Clifford J., Marcus G.E., Berkeley: University of California Press, 1985
Dabaghyan 2011 – Dabaghayn A., Salvage versus Knowledge: Armenian Ethnography Across Soviet Times, eds.: Mühlfried F., Sokolovskiy S., Soviet Era Anthropology in the Caucasus and Central Asia, Berlin et al., LIT, pp. 151-173, Appendix 1
Hagan 2009 – Hagan M.D., The Transnational Ethnic Activism of Vojvodina Hungarians, Nationalities Papers: The Journal of Nationalism and Ethnicity, 2009, September, Vol. 37, No 5, 613-640
Hirsch 2005 – Hirsch F., Empire of Nations: Ethnographic Knowledge and the Making of the Soviet Union. Ithaca, NY: Cornell University Press, 2005, 367 p.
Hrokh 1993 – Hrokh M., From National Movement to the Fully-formed Nation. The Nation-building Process in Europe, New Left Review, 1993, No. 198, April, pp. 3-19
Kuper 2015 – Kuper A., Anthropology and Anthropologists. The British School in the Twentieth Century, London, NY: Routledge, 2015, 152 p.
Levi-Strauss 1975 – Levi-Strauss C., Anthropology: Preliminary Definition: Anthropology, Ethnology, Ethnography, Diogenes, 1975, vol. 25, issue 90, pp. 1-25
Midena, Yeo 2022 – Midena D., Yeo R., Towards a history of the questionnaire, Intellectual History Review, 2022, vol. 32, No 3, pp. 503-529
Said 1977 - Said Ed., Orientalism. London: Penguin, 1977, 374 p.
Scherrer 2013 – Scherrer J., The ‘cultural/civilizational turn’ in post-Soviet identity building, eds.: P.-A. Bodin, S. Hedlund, E.Hamli, Power and Legitimacy Challenges from Russia, L., NY.: Routledge, 2013, pp. 152-168
White 1958 – White L., Culturology, Science, 1958, Vol. 128, Issue 3324, p. 1246
Ներբեռնումներ
Հրատարակվել է
Թողարկում
Բաժին
Արտոնագհր
Copyright (c) 2025 Գայանե Շագոյան
Այս աշխատանքն արտոնագրված է որպես a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.
