Հայ-ռուսական հարաբերությունները 1920 թ․ գարնանը և ամռանը հայկական կողմի ձախողումների համատեքստում
DOI-:
https://doi.org/10.46991/hc.2025.si1.023Բանալի բառեր-:
Հայաստանի Հանրապետոթյուն, Համո Օհանջանյան, Լևոն Շանթ, Խորհրդային Ռուսաստան, Չիչերին, Լեգրան, Քեմալ, բանակցություններԱմփոփում
ՀՀ վարչապետ Հ. Օհանջանյանն ու իր կառավարությունը, Հայկական հարցի լուծումը միակողմանիորեն կապելով Փարիզի խաղաղության վեհաժողովի և Սևրի պայմանագրի հետ, անկարող եղան գնահատելու այն ռեալ հնարավորությունները, որոնք Հայաստանի առջև բացում էր տարածաշրջան վերադարձող Ռուսաստանը: Ռուսաստանը 1920 թ․ հունիսին Քեմալին արգելեց հարձակվել Հայաստանի վրա՝ միաժամանակ հարկադրելով ընդունել իր միջնորդությունը Հայաստանի հետ Թուրքիայի սահմանը գծելու հարցում։ Հայաստանի կառավարությունը, սակայն, ոչ միայն հրաժարվեց Ռուսաստանի միջնորդությունն ընդունել, այլև հետևողականորեն ձախողում էր Ռուսաստանի հետ երկկողմ հարաբերությունների հաստատումը, մինչդեռ վերջինս խոստանում էր Հայաստանի հանրապետությանը հատկացնել որոշակի տարածքներ Արևմտյան Հայաստանից։ Հայկական կողմը, անհեռատեսորեն մերժելով Ռուսաստանի ռազմաքաղաքական աջակցությունը՝ այդպիսով նաև կանաչ լույս էր վառելում քեմալականների առջև՝ Հայաստանի վրա հարձակվելու համար:
Մեզանում արմատացած այն տեսակետը, թե Հայաստանը դարձավ քեմալա-բոլշևիկյան դաշինքի զոհը, չի համապատասխանում իրականությանը, քանի որ եթե Ռուսաստանի կողմից մեզ տրված հնարավորություններն իրատեսորեն գնահատվեին և օգտագործվեին, ապա ոչ միայն կխափանվեր քեմալականների ներխուժումը Հայաստան, այլև վերջինիս տարածքը կարող էր էապես ընդարձակվել։
Հղումներ
HAA, f․ 200, ts’․ 1, g․ 369, t’․ 36-37.
HAA, f․ 200, ts’․ 1, g․ 581, t’․ 51․ 203, 214.
HAA, f․ 200, ts’․ 1, g․ 604, t’․ 13, 16, 18.
HAA, f․ 200, ts’․ 1, g․ 769, t’․ 255.
HAA, f․ 200, ts’․ 1, g․ 769 a, t’․ 93.
HAA, f․ 200, ts’․ 1, g․ 766, t’․ 110a, 111.
Alikhanyan 1966 - Alikhanyan S․, Rrusastani dery hay zhoghovrdi azatagrman gortsum (1917-1921 t’t’․), Yerevan, «Hayastan», 413 ej. (in Armenian)
Arzumanyan 1973- Arzumanyan M․, Arhavirk’its’ veratsnund, Yerevan, «Hayastan», 584 ej. (in Armenian)
Galoyan 1999- Galoyan G․, Hayastany yev mets terut’yunnery 1917-1923 t’t’․, Yerevan, «Gitut’yun», 540 ej. (in Armenian)
Leo 2009- Leo, Ants’yalits’, Yerevan, «SHem», 495 ej. Khatisyan 2018, Khatisyan A․, Hayastani hanrapetut’yan tsagumn u zargats’umy, Yerevan, Ani kentron, 480 ej. (in Armenian)
Karapetyan 1965- Karapetyan S․ KH․, 1920 t’vakani hay-t’urk’akan paterazmy yev Sovetakan Rrusastany, Yerevan, «Hayastan», 61 ej. (in Armenian)
Karinyan 1926- Karinyan A․, Dashnakts’ut’yuny p’asteri dem, T’iflis, «Zaria Vostoka», 88 ej. (in Armenian)
Sasuni 1969- Sasuni K․, Hay-t’rk’akan paterazmy (1920-in), Peyrut’, «Hamazgayin», 218 ej (in Armenian)
Vrats’yan 1993- Vrats’yan S․, Hayastani Hanrapetut’yun, Yerevan, «Hayastan», 1993, 704 ej. (in Armenian)
Vrats’ean 2007- Vrats’ean S․, Keank’i ughinerov․ depk’er, demk’er, aprumner, Ye․ hator, Peyrut’, «Vahe Set’ean», 354 ej. (in Armenian)
Ter-Yakobean 1921- Ter-Yakobean Y․, Hayastani verjin aghety, K․ Polis, hrat․ Mik’ayel Ter-Sahakean, 125 ej. (in Armenian)
Terterean 1954- Terterean H․, Hayastani Hanrapetut’ean yev Khorhrdayin Rrusastani banakts’ut’iwnnery, Levon Shant’i patuirakut’iwny, mas arrajin, Hayrenik’ amsagir, N 1(335), 1954, ej 1-14. (in Armenian)
Terterean 1954- Terterean H., Hayastani Hanrapetut’ean yev Khorhrdayin Rrusastani banakts’ut’iwnnery, Levon Shant’i patuirakut’iwny, mas arrajin, Hayrenik’ amsagir, N 2(336), 1954, ej 14-26. (in Armenian)
K’ajaznuni 1925- K’ajaznuni Y․, H․ Y․ Dashnakts’ut’iwny anelik’ ch’uni aylevs, Viyenna, Mkhit’arean tparan, 107 ej. (in Armenian)
Ներբեռնումներ
Հրատարակվել է
Թողարկում
Բաժին
Արտոնագհր
Copyright (c) 2025 Աշոտ Հայրունի
Այս աշխատանքն արտոնագրված է որպես a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.
