Հայ հոգևոր գործիչների կյանքի ու գործունեության ուսումնասիրությունը որպես հայագիտության ուղղություն (Գևորգ Ե Սուրենյանցի օրինակով)
DOI-:
https://doi.org/10.46991/hc.2025.si1.065Բանալի բառեր-:
Հայագիտություն, հոգևոր գործիչներ, Ամենայն հայոց կաթողիկոս, վավերագիր, Գևորգ Սուրենյանց, հայ Առաքելական եկեղեցի, բարենորոգումներԱմփոփում
Այսօր, հայոց եկեղեցու պատմության ուսումնասիրման բնագավառում աստիճանաբար առանձնանում է հայ հոգևոր գործիչների, հատկապես Ամենայն հայոց կաթողիկոսների կյանքի ու գործունեության լուսաբանման ուղղությունը: Նմանօրինակ ուսումնասիրությունների համար առաջնահերթ հիմք են հանդիսանում հոգևոր գործիչների նամակները, զեկուցումները, դիմումները, կոնդակները և այլն: Վավերագրերի, ինչպես նաև անտիպ հուշերի լույս ընծայումը մեծապես նպաստում և օժանդակում է հայ հոգևոր գործիչների կյանքի ու գործունեության ամբողջական վերհանմանը: Դրանցում հատկապես կարևորվում է պետականության բացակայության պայմաններում քաղաքական գործառույքներ ստանձնած կաթողիկոսների գործունեությունը, որն ըստ էության կազմում է երկրի ոչ միայն ներքին, այլև արտաքին քաղաքականության դրսևորումը: Իսկ երկրի ներսում զբաղվելով տնտեսական, հասարակական, մշակութային ու կրթական գործունեությամբ, նրանք նպաստել են այդ բնագավառների զարգացմանը:
Հոդվածում Ամենայն հայոց կաթողիկոս Գևորգ Սուրենյանցի օրինակով ներկայացված է հոգևոր գործչի դերը երկրի կյանքի տարբեր բնագավառներում: Կաթողիկոսի կյանքի ու գործունեության ուսումնասիրմամբ վեր են հանվում հայ ժողովրդի կյանքի տարբեր իրադարձությունների վերաբերյալ կարևոր դրվագներ:
Հայոց կաթողիկոսների ու հոգևոր գործիչների կյանքի ու գործունեության տարբեր ժամանակաշրջանների պատմությունն ուսումնասիրելով, մենք փաստացի ուսումնասիրում ենք հայոց պատմություն և զարգացնում հայագիտությունը, իսկ դրանք այլ լեզուներով թարգմանելու դեպքում ընդլայնում ենք հայագիտության սահմանները:
Հղումներ
Aghaneants’ 1893 – Aghaneants’ G., Diwan hayots’ patmut’ean, T’iflis, tparan N. Sharadze, 1893, D, 326 ej: (in Armenian)
Balyan 2015 - Balyan A., Ejmiatsni yeghbayrakan ognut’yan glkhavor kargadir handznazhoghovi gortsuneut’yuny, Astvatsabanut’yan fakultet, Taregirk’, 2015, ZH, ej 135-141: (in Armenian)
Behbudean 2005 - Behbudean S., Vawyeragrer hay yekeghets’u patmut’ean, girk’ ZHG, Georg Ye Sureneants’ Kat’voghikos Amenayn hayots’ (1847-1930), p’astat’ght’eri yev niwt’eri zhoghovatsu, Yerevan, Mughni hrat., 2005, 712 ej: (in Armenian)
Bozoyan 2003 - Bozoyan A., Hayots’ yekeghets’u patmut’yan hetazotut’yan khndirneri shurj (vaveragitakan ts’anker), Hayagitut’yan ardi vichaky yev nra zargats’man herrankarnery, hayagitakan mijagayin hamazhoghov, Yerevan, 2003, ej 254: (in Armenian)
Leo 1902 - Leo, Yovsep’ kat’voghikos Arghut’ean, tp. T. M. Rrotineants’i, T’iflis, 1902, 228 ej: (in Armenian)
Kostandyan 2003 - Kostandyan E., Maghak’ia Ormanyani patmagitakan hayats’k’nery, Hayagitut’yan ardi vichaky yev nra zargats’man herrankarnery, hayagitakan mijagayin hamazhoghov, Yerevan, 2003, ej 257-259: (in Armenian)
Kostandyan 2008a - Kostandyan E., Mkrtich’ Khrimyan․hasarakakan-k’aghak’akan gortsuneut’yuny, HH GAA PI hrat., Yerevan, 2008, 459 ej: (in Armenian)
Kostandyan 2008 - Kostandyan E., Garegin Srvandztyants’ (Kyank’y yev gortsuneut’yuny), HH GAA PI hrat., Yerevan, 2008, 200 ej: (in Armenian)
Hayastani azgayin arkhiv – Arshak Ch’vopanyani f․ 113, ts’․ 1, g․ 20, t’․ 2: (in Armenian)
Hatityan 1978 – Hatityan A., Hay azatagrakan sharzhumnery 1780-1800 t’vakannerin yev Hovsep’ ark’episkopos Arghut’yani kyank’n u gortsuneut’yuny, Ejmiatsin, t’iw Y-T’, 1978, ej 72-81: (in Armenian)
Maghalyan Vladimir, Vaveragrer hay yekeghets’u patmut’yan (1921-1938 t’t’.), kazmogh S. A. Behbudyan, ej 207-211: http://www.old.ysu.am/files/21V_Maghalyan-1457617482-.pdf (in Armenian)
Sargsyan 2016 - Sargsyan S., Emma Kostandyan, Drvagner Maghak’ia ark’episkopos Ormanyani kyank’its’ yev gortsuneut’yunits’, Hayagitut’yan harts’er, N 2, 2016, ej 152-156: (in Armenian)
T. Ararat k’ahana Poghosyan 2015 - T. Ararat k’ahana Poghosyan, Gyut avag k’ahana Aghanyants’i kyank’n u gortsuneut’yuny (Hamarrot urvagits), Patmut’yun yev mshakuyt’, N 1, 2015, ej 150-161: (in Armenian)
Ormanean Maghak’ia, Azgapatum, h. A,
Ormanean 1914 - Ormanean M., Azgapatum, h. B, hrat. V. yev H. Ter-Nersesean, Kostandnupolis, 1914, ej 3376: (in Armenian)
Tunyan 2007 - Tunyan V., Zashchitnik otechestva - Katolikos Vsekh Armyan Nerses Ashtaraketsi, 1826 - 1857 gg., Sv. Echmiadzin, Yerevan, 2007, 440 s.
http://armenian-church.org/images/books/4bk13katolikos.pdf (in Russian)
Ներբեռնումներ
Հրատարակվել է
Թողարկում
Բաժին
Արտոնագհր
Copyright (c) 2025 Հասմիկ Ամիրջանյան
Այս աշխատանքն արտոնագրված է որպես a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.
