Սիրիայի հայ համայնքի ճգնաժամը և հայրենադարձությունը (2012-2018 թթ.)
DOI-:
https://doi.org/10.46991/hc.2025.si1.133Բանալի բառեր-:
Սիրիա, հայ համայնք, պատերազմ, ճգնաժամ, ՀՀ սփյուռքի նախարարություն, հայապահպանություն, հայրենադարձությունԱմփոփում
2011 թ. մարտին Սիրիայում սանձազերծված և երկրի տարբեր շրջաններում մինչև օրս շարունակվող պատերազմի հետևանքով ավերվել ու հրկիզվել են նաև հայաշատ գյուղերն ու քաղաքները, այդ թվում՝ Հալեպը, Դամասկոսը, հայաբնակ Քեսաբը: Թալանվել ու պղծվել են հայկական եկեղեցիները, դպրոցները, համայնքային կառույցներն ու բնակելի թաղամասերը։ Սկսված արտագաղթի, ինչպես նաև տված զոհերի արդյունքում հայ համայնքը շեշտակի նոսրացել է. 80.000 հայից մնացել է շուրջ 10.000-ը:
Բազմահազար սիրիահայեր, ի շարս այլ երկրների (Լիբանան, Հորդանան, Միացյալ Արաբական Էմիրություններ, ԱՄՆ, Կանադա, Շվեդիա և այլն), ապաստան են գտել նաև Հայրենիքում՝ Հայաստանի Հանրապետությունում: Պատերազմի սկզբից մինչև 2018 թ. Հայաստան է մուտք գործել 22.000 սիրիահայ:
ՀՀ կառավարությունը, մասնավորապես ՀՀ սփյուռքի նախարարության (2008-2018 թթ.) գործունեության ողջ ընթացքում, ամեն կերպ սատարել է հայրենադարձվել ցանկացողներին, նպաստել Հայրենիքում ներգաղթյալների սոցիալ-տնտեսական և կրթամշակութային համարկմանը:
Մերձավոր ու Միջին Արևելքի, ինչպես նաև Արևմուտքի երկրների անապահով ու անհեռանկար ապագայի և օրեցօր սպառնացող վտանգների, մարդկության ու քաղաքակրթության նկատմամբ ահագնացող աշխարհաքաղաքական զարգացումների պայմաններում՝ Հայոց ցեղասպանությունից 100 տարի անց, այժմ արդեն օտար ափերում նորից ու նորից ֆիզիկական գոյության պահպանման խնդրի առաջ կանգնած, ինչպես նաև ուծացման ու այլասերման դատապարտված հայությանն անհրաժեշտ է գաղափարապես ու բարոյահոգեբանական առումով նախապատրաստել անցում կատարելու մեկդարյա պասիվ ու անարդյունավետ հայապահպանությունից դեպի գործնական հողապահպանություն՝ «Դեպի Երկի՜ր» Հայրենադարձության և Հայրենաշինության:
Հղումներ
Hayastani azgayin arkhiv (HAA), F. 1786, ts’. 3, g. 44, 45: (in Armenian)
Apachean-Ch’ilAboshean L., Azarikean-Pamak’szean S., Ch’ilAboshean-Poghikean M., Hallachean S.- Apachean-Ch’ilAboshean L., Azarikean-Pamak’szean S., Ch’ilAboshean-Poghikean M., Hallachean S., Verakangnumi ashkhatank’neru hamaynapatker, «Gandzasar. Bats’arrik», Halep, 2019, ej 82. (in Armenian)
Avagyan K’.- Avagyan K’., Siriahayeri artagaght’y Kanada (2013-2016 t’t’.), «Lraber hasarakakan gitut’yunneri», Yerevan, 2022, № 3, ej 63-80. (in Armenian)
Avagyan K’.- Avagyan K’., Siriayi hayeri teghasharzhy arterkir (Libanan, T’urk’ia, Hordanan, AMN, Shvedia, Avstralia) (2012-2018 t’t’.), «Lraber hasarakakan gitut’yunneri», Yerevan, 2023, № 3 (669), ej 61-74: (in Armenian)
Avagyan K’.- Avagyan K’․, Hayapahpanut’yun, t’e? hoghapahpanut’yun. Serndap’vokhut’yan gortsynt’ats’y sp’yurrk’um azgayin petakanut’yan arrajnahert’ut’yunneri hamatek’stum, «Hayastan. TS’eghaspanut’yunits’ veratsnund. 1915-2015», Yerevan, 2015, ej 333-354: (in Armenian)
Gat’rchean A.- Gat’rchean A, Halepahayut’ean krats vnasnery (Aknark), «Surioy hayery. Gitazhoghovi niwt’er (24-27 Mayis, 2015)», khmb., Andranik Tagesean, Peyrut’, Haigazian University Press, 2018, ej 587-592: (in Armenian)
Zak’aryan F.- Zak’aryan F, Siriayi hay hamaynk’i het taruogh ashkhatank’nery (2008-2015), «Surioy hayery. Gitazhoghovi niwt’er (24-27 Mayis, 2015)», khmb., Andranik Tagesean, Peyrut’, Haigazian University Press, 2018, ej 569-570: (in Armenian)
«Halepi azatagrumy zineal grohayinneren mets khandavarrut’iwn u hogekan andorrut’iwn steghtsets’ bolorin mej», «Azdak»-in k’yse Zarmik Poghikean, harts’azruyts’y, N. B.-i, 2016, 16 Dektember, <http://www.arfd.am/syriahay/?p=4922>: (in Armenian)
Hamazhoghovner. Hayastan-Sp’yurrk’ 6-rd hamazhoghov, Siriayi Arabakan Hanrapetut’yunum HH despan Arshak P’voladyani zekuyts’y, «Siriahay hamaynk’i vichaky (2011-2017 t’t’.)», 2017, 18-20 septemberi, <http://www.mindiaspora.am/am/HS_6_hamajoxov>: (in Armenian)
Mkrtch’yan Gayane- Mkrtch’yan Gayane, K’esab. yntanik’nery veradarrnum yen, ch’nayats apagayi anoroshut’yany, 2014, 17 hunisi, <https://www.armenianow.com>: (in Armenian)
Ch’volak’ean Yakob- Ch’volak’ean Yakob, Suriahay gaghut’y paterazmen arraj, Karapetyan Rruben, Siriahayery Hayastanum. Integrman ughinery, «Hayastani yev sp’yurrk’i et’nosots’iolagiakan usumnasirut’yunner», № 9, Yerevan, HH GAA «Gitut’yun» hrat., 2015, ej 26. (in Armenian)
Ch’volak’ean Yakob- Ch’volak’ean Yakob, Suriahay dprots’i patmut’iwn, h. A, Yerevan, HAI hrat., 2021, ej 365. (in Armenian)
Simavoryan Aristakes, Hovyan Vahram, Veranyan Karen- Simavoryan Aristakes, Hovyan Vahram, Veranyan Karen, Israyeli, Irani, T’urk’iayi, Adrbejani k’aghak’akanut’yuny sp’yurrk’i nkatmamb, Yerevan, «Noravank’» GKH, 2017, ej 153: (in Armenian)
«Suriahay gaghut’y tokun yev zorawor armatneru vray himnuats u kazmuats gaghut’ e», ky yaytne Surioy H.Y.D. Kedronakan Komitei andam Nerses Sargisean, 2015, 2 Dektember, <http://hairenikweekly.com/2015/12/02/24700>: (in Armenian)
«Suriahayery Shueti mej krts’an yekeghets’i unenal». Hranoysh Yakobean, 2015, 30 Hoktember, <http://www.ragmamoul.net/news/news-from-armenia/սուրիահայերը-շուէտի-մէջ-կրցան-եկեղե/>: (in Armenian)
17.000 siriahayer apastan yen gtel Hayastanum. inch’pe?s ognel nrants’ (harts’azruyts’), 2016, marti 26, <http://armedia.am>: (in Armenian)
Aleppo Armenians Commemorate Genocide Centennial. 2015, April 28, <http://asbarez.com/134553/aleppo-armenians-commemorate-genocide-centennial/>.
Aleppo's Oldest Armenian Church Bombed. 2015, April 29, <http://www.agos.com.tr/en/article/11427/aleppos-oldest-armenian-church-bombed>.
Armenian Homes in Kessab Looted, Occupied. “Asbarez,” 2014, March 25.
Armenians Embrace Syrians Fleeing War – and Their Food. 2019, November 28, <https://www.curiositymag.com>.
First Kessab Refugees Arrive in Armenia. “Asbarez,” 2014, April 3.
Human Dimension Implementation Meeting. Working Session 12. Rights of Migrants. Delivered by Davit Knyazyan, Head of the OSCE and Conventional Arms Control Division, Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Armenia. 2018, September 28, p. 1, <https://www.osce.org>.
Kassabtzis in Diaspora Remember Their Quaint Town in Syria. Majority of Inhabitants Who Are of Armenian Ethnicity Recall Town Being Plundered. 2015, March 21, <http://gulfnews.com>.
The Survival of Syria’s Armenian Community. “Asbarez,” 24.09.2014.
Syrian Civil War Comes to Armenian Community. 2014, April 3, <http://www.santafenewmexican.com>.
Two Third of Armenian Population Left Syria. 2015, May 21, <http://www.panorama.am>.
Ներբեռնումներ
Հրատարակվել է
Թողարկում
Բաժին
Արտոնագհր
Copyright (c) 2025 Քնարիկ Ավագյան
Այս աշխատանքն արտոնագրված է որպես a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.
