Դարավանդային այգիների քարտեզագրումը աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի միջոցով (հայկական մշակույթի օրինակով)
DOI-:
https://doi.org/10.46991/hc.2025.si1.235Բանալի բառեր-:
Դարավանդային այգի, հայկական մշակույթ, աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգ, քարտեզագրություն, տեղագրություն, ազգագրություն, լանդշաֆտԱմփոփում
Հոդվածը ներկայացնում է Հայկական լեռնաշխարհում ու հարակից տարածքներում դարավանդային այգիների տարածական առանձնահատկություններն ու դրանց տեղաբաշխումը աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգերի (ԱՏՀ) միջոցով։ Այս մեթոդի կիրառումը թույլ է տալիս ոչ միայն քարտեզագրել դարավանդային այգիները, այլև տարածական վերլուծությունների հիման վրա վեր հանել դրանց գոտիական բաշխվածությունը՝ ըստ ծովի մակարդակի և լանդշաֆտային յուրահատկությունների։
Տարածքի յուրացման ու օգտագործման ավանդական եղանակներից է երկրագործական դարավանդային համակարգերի ձևավորումը, որը բնորոշ է բազմաթիվ հայկական բնակավայրերի։ Դարավանդային համակարգերի ստեղծմամբ լանջային մշակվող տարածքները զերծ էին մնում հողամաշումից։ Այս առումով աշխարհագրական միջավայրը հանդիսանում է դարավանդների ստեղծումը պատճառավորող հիմնական գործոնը։
Հոդվածը նաև անդրադառնում է դարավանդների քարտեզագրման սկզբունքներին, մեթոդներին և խնդիրներին` ընդգծելով դարավանդային այգիների և լանդշաֆտի փոխկապակցվածությունը։
Հղումներ
A-Do 1912-A-Do, Vani, Bit’lisi yev Erzrumi vilayet’nery, Yerevan, tp. «Kultura», 1912, 408 ej: (in Armenian)
Aharonean, Patkanean 1960-Aharonean A., Patkanean N., Zeyt’uni patmagirk’, Puenos Ayres, tp․ Ararat, 1960, 1052 ej: (in Armenian)
Ayvazyan 2006-Ayvazyan A., Ginevet Goght’n: Patmaazgagrakan aknark, lusankarch’akan patkeragirk’, Yerevan, Hegh. hrat., 2006, 255 ej: (in Armenian)
Arslanean 1955-Arslanean B․, Baberd yev ir shrjannery, P’ariz, tp․ Arak’s, 1955, 308 ej. (in Armenian)
Bakhtikean 1934-Bakhtikean S., Arabkir yev shrjakayi giwghery, Peyrut’, «Vahagn», 1934, 156 ej: (in Armenian)
Galustean 1934-Galustean G., Marash kam Germanik yev heros Zeyt’un, Niw Yeork’, «Koch’nak», 1934, 944 ej: (in Armenian)
Garakeozean, Grigorean 1936-Garakeozean S․, Grigorean A․, Yishatakaran Everek-Fenesei, P’ariz, Everek-Fenesei Mesropean-Rrubinean hayrenakts’akan miut’ean kedronakan varch’ut’ean hrat․, 1936, 966 ej. (in Armenian)
Georgean 1970-Georgean G., Ch’nk’ushapatum, Yerusaghem, tp. S. Yakobeants’, 1970, 625 ej: (in Armenian)
Ep’rikean 1902-Ep’rikean H., Patkerazard bnashkharhik barraran, h. 1, Venetik, tp․ Sb. Ghazar, 1902, 806 ej: (in Armenian)
Khrayean 1927-Khrayean K., Tsovk’-Keolchiwk, Marseyl, tp. Arara, 1927, 303 ej: (in Armenian)
TSeron 1938-TSeron M., Barjanch giwgh: Hamaynapatum (1600-1937), Poston, tp․ Payk’ar, 1938, 280 ej: (in Armenian)
Ch’ilingaryan, Sisyan 2007-Ch’ilingaryan RR., Sisyan B., Getashen, Yerevan, «Gasprint», 2007, 696 ej: (in Armenian)
Ch’volak’ean 1995-Ch’volak’ean Y., K’esap, h․ A., Halep, Hamazgayini Suriay varch’ut’ean hrat., 1995, 570 ej: (in Armenian)
Parsamean, K’ech’ean 1952-Parsamean M., K’ech’ean A., Akn yev aknts’ik’, P’ariz, Amerikayi Aknay hayrenakts’akan miut’yan hrat., 1952, 1045 ej: (in Armenian)
Petoyan 2016-Petoyan V., Sasun, Yerevan, «Nakhabem», 2016, 744 ej: (in Armenian)
Poghosean 1942-Poghosean Y., Hachyni yndhanur patmut’iwny yev shrjakay Gozan-taghi hay giwghery, Los Anchelys, Hachyni hayrenakts’akan verashinats’ miut’ean kedronakan varch’ut’ean hrat., 1942, 857 ej: (in Armenian)
Simonean 1966-Simonean G., Yushamatean Pontakan Amasioy, Venetik, Arrants’ hrat․, 1966, 1038 ej: (in Armenian)
Srapean 1960- Srapean L., K’ghi. teghagrakan yev azgagrakan, Ant’ilias, tp. Kat’voghikosut’ean Hayots’ Metsi Tann Kilikioy, 1960, 72 ej: (in Armenian)
Teovlet’ea 1954-Teovlet’ean, S. KH., Yusher Shapin Garahisaren, P’ariz, tp. Le Soleil, 1954, 231 ej: (in Armenian)
P’volatean 1969-P’volatean A., Patmut’iwn hayots’ Arabkiri, Niw Yeork’, Amerikayi Arabkiri miut’ean hrat., 1969, 1020 ej: (in Armenian)
K’alant’ar 1895-K’alant’ar A․, Sasun. Ashkharhagrakan k’artezov, T’iflis, tp․, Yovhannes Martiroseants’i, 1895, 71 ej. (in Armenian)
K’eleshean 1949-K’eleshean M., Sis-Matean: Patmakan, banasirakan, teghekagrakan, azgagrakan, yev yarakits’ paraganer, Peyrut’, «Hay chemaran», 1949, 770 ej: (in Armenian)
Avakyan 1989-Avakyan G. Ye., Lyudi i gory, Moskva, «Mysl'», 1989, 230 s. (in Russian)
Geyevskiy 1879-Geyevskiy V., Ocherk sadovodstva v Akhaltsikhskom uyezde, Sbornik Kavkazskogo obshchestvo sel'skogo khozyaystva, 1879, N 2, s. 1-44. D (in Russian)
evitskiy 1897-Devitskiy V., Sadovodstvo v gorode Erivani, Sbornik materialov dlya opisaniya mestnostey i plemen Kavkaza, t. 22, Tiflis, 1897, s. 55-118. (in Russian)
Machavariani 1897-Machavariani K., Gorod Artvin, Sbornik materialov dlya opisaniya mestnostey i plemen Kavkaza, t. 22, Tiflis, 1897, s. 1-53. (in Russian)
KHëyzinga 2010-KHëyzinga Y., Teni zavtrashnego dnya. Chelovek i kul'tura. Zatemnennyy mir, SPb, izd. Ivana Limbakha, 2010, 456 s. (in Russian)
Camara, Bueno de Mesquita 2019-Camara L., Bueno de Mesquita M., Terraced landscapes in Perù: Terraces and Social Wather Management, World Terraced Landscapes: History, Environment, Quality of Life, Cham, 2019, pp. 119-137.
Ferrarese, Pappalardo 2019-Ferrarese F., Pappalardo S. et al., Maping Agricultural Terraces in Italy. Methologies Applied in the MAPTER Project, World Terraced Landscapes: History, Environment, Quality of Life, Cham, 2019, pp. 179-194.
Kroeber 1939-Kroeber A., Cultural and Natural Areas of Native North America, Berkeley, Cambridge University Press, 1939, 242 p.
Ներբեռնումներ
Հրատարակվել է
Թողարկում
Բաժին
Արտոնագհր
Copyright (c) 2025 Ռաֆիկ Գաբրիելյան
Այս աշխատանքն արտոնագրված է որպես a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.
