Հտ․ 8 No. 1(16) (2025)

Դիտել Հտ․ 8 No. 1(16) (2025)
DOI: https://doi.org/10.46991/SBMP/2025.8.1
Հրատարակվել է: 2025-06-30

Articles

  • Articles

    ՈՒՍՈՒՑԻՉՆԵՐԻ ՍՏԵՂԾԱԳՈՐԾԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ԶԱՐԳԱՑՈՒՄԸ ԻՆՔՆԱԿԱՌԱՎԱՐՄԱՆ ՄԵԹՈԴՆԵՐԻ ՄԻՋՈՑՈՎ

    Աստղիկ Գևորգյան
    Դիտել PDF-ը
    Աբստրակտ

    Հոդվածում ուսումնասիրվում է, թե մայնդֆուլնես մեդիտացիան, որպես հոգեբանական ինքնակարգավորման մեթոդ, ինչպես կարող է զարգացնել ուսուցիչների ստեղծարար մտածողությունը։

    Ներկայացված են ստեղծարարության տարբեր մոտեցումները, ստեղծա­րա­րու­թյան և մայնդֆուլնեսի հոգեբանական և հոգեֆիզիոլոգիական կապերը։ Հետազոտության գլխավոր նպատակն է ուսումնասիրել մայնդֆուլնես մեդիտա­ցիա­յի՝ որպես հոգեբանական ինքնակարգավորման մեթոդի ազդեցությունը ուսուցիչների ստեղծարարության զարգացման վրա։

    Հետազոտության համար որպես մեթոդներ ընտրվել են թեստավորումը և հոգեբանական գիտափորձը։ Ստացված արդյունքները վերլուծելու համար կիրառվել են կորելացիան և Ստյուդենտի t չափանիշը կախյալ հետազոտական խմբերի համար։ Կորելյացիոն վերլուծությունը ցույց է տվել նշանակալի կապ մայնդֆուլնեսի տարբեր գործոնների և ստեղծարար մտածողության չափանիշ­նե­րի ու ստեղծարարության անձնային որակների միջև։ Գիտափորձի ժամանակ օգտագործված թրեյնինգի արդյունքների Ստյուդենտի t չափանիշի հիման վրա կատարված վերլուծությունը հիմնականում հաստատում է հայտնա­բեր­ված կորելացիաները։ Մասնակիցների ցուցանիշներում նկատվել է նշանա­կալի բարելավում ստեղծարար մտածողության և դրա չափանիշների, այդ թվում՝ ճկունության, յուրօրինակության, մշակվածության և անվանման ուղղությամբ։ Թե կորելյացիան, թե թրեյնինգի արդյունքների վերլուծությունը ցույց են տալիս, որ մայնդֆուլնեսի՝ ներքին փորձը չքննադատելու գործոնի զարգացումը բարելավել է մշակվածության ցուցանիշը, իսկ մայնդֆուլնեսի ոչ ռեակտիվության գործոնի զարգացումը բարելավել է ստեղծարարության անձ­նա­յին որակներից բարդության որակը։

    Տեսական և փորձարարական հետազոտության արդյուքում կարող ենք նշել, որ ստեղծարար գործընթացի և հատկապես դրա ինսայթի և ինկուբա­ցիայի փուլերում մայդֆուլնես պրակտիկաների ներդրումը կարող է արդյունա­վե­տորեն զարգացնել ուսուցիչների ստեղծարար մտածողությունը, ինսայթի առաջացումը և ստեղծարար լուծումներ գտնելը։

    Այս գիտական հետազոտության նորարարությունն է ստեղծարարության զարգացման և հոգեբանական ինքնակարգավորման մեթոդների միջև հոգե­բա­նական և հոգեֆիզիոլոգիական կապերի ուսումնասիրությունը։ Այս կապերի հիման վրա կատարված փորձարարական հետազոտության արդյունքում կարող ենք հաստատել, որ մայնդֆուլնես մեդիտացիան կարող է կիրառվել ստեղծարարության զարգացման գործընթացում։

    Հղումներ

    1. Baer R. A., Five Facet Mindfulness Questionnaire (FFMQ), University of Kentucky, http://ruthbaer.com/academics/FFMQ.pdf,[03․19․2020]։

    2. Beeman J.M., Bowden E. M., Haberman J., Frymiare J. L., Arambel-Liu S., Greenblatt R., Reber P. J., Kounios J., Neural Activity When People Solve։ Verbal Problems with Insight, PLoS Biology, April 2004, Volume 2, Issue 4, https://doi.org/10.1371/journal.pbio.0020097.

    3. Braboszcz C., Rael Cahn B., Levy J., Fernandez M., Delorme A., Increased Gamma Brainwave Amplitude Compared to Control in Three Different Meditation Traditions, PLOS ONE, 2017, https://doi.org/10.1371/journal.pone.0170647.

    4. Carpenter W., The Aha! Moment: The Science Behind Creative Insights, IntechOpen, 2019.

    5. Craft A., Creativity in School: Tensions and Dilemmas, Taylor & Francis e-Library, 2005.

    6. Guilford J. P., Three faces of intellect, The American Psychologist, 14, № 8, 1959.

    7. Hao Chen, Chao Liu, Fang Zhou and colleagues, edited by Joseph Mpeera Ntayi, The Effect of Animation-Guided Mindfulness Meditation on the Promotion of Creativity, Flow and Affect, Front. Psychol., Sec. Positive Psychology, Volume 13, 2022, doi.org/10.3389/fpsyg.2022.894337

    8. Kabat-Zinn J. Wherever You Go, There You are: Mindfulness Meditation in Everyday Life, Hyperion, N.Y., 280 p.

    9. Mednick S. A․, The Associative Bases of the Creative Process, University of Michigan, Psychological Review, Vol. 69, No. 3, 1962.

    10. Penman D., Mindfulness for Creativity: Adapt, create and thrive in a frantic world, Piatkus, London, 2015, 224 p.

    11. Poghosyan S., Aghuzumtsyan R. and colleagues, Features of manifestation of creativity among modern managers, Journal of Infrastructure, Policy and Development, Vol 8, Issue 6, 2024 https://doi.org/10.24294/jipd.v8i6.4251

    12. Shapiro Sh. L., The Integration of Mindfulness and Psychology, Journal of Clinical Psychology, June 2009, Vol. 65(6), 2009, pp. 555-560, https://upaya.org/uploads/pdfs/Shapiro2009.pdf, 14.03.2021.

    13. Stapletona P., Dispenzab J., McGillc S., Sabota D., Peachd M., Raynora D. Large effects of brief meditation intervention on EEG spectra in meditation novices, IBRO Reports, Volume 9, 2020, pp. 290-301, https://doi.org/10.1016/j.ibror.2020.10.006

    14. Sternberg R. J., Grigorenko E. L., Singer J. L., Creativity: From Potential to Realization, American Psychological Association, Washington DC, 2004, 226 p.

    15. Wallas G. The Art of Thoughts, Solis press, Kent, 2014, 392p.

    16. Young Sh., Five Ways to Know Yourself: An Introduction to Basic Mindfulness, 2011,183 p․

    17. Il'in Ye. P., Psikhologiya tvorchestva, kreativnosti, odarennosti, Piter., Spbu 2009, 434p.

    18. Lyubart T., Mushiru K., Tordzhman S., Zenasni F., Psikhologiya kreativnosti, Kogito-Tsentr, Moskva, 2009, c. 216.

  • Articles

    Շուկայի նարատիվների հասկացում․ նույնականացման և վերլուծության միջդիսցիպլինար մոտեցում

    Դավիթ Հայրապետյան
    Դիտել PDF-ը
    Աբստրակտ

    Շուկայի նարատիվները՝ համատեղ կիսվող պատմություններն ու տնտեսական դիսկուրսները, զգալի ազդեցություն ունեն ներդրողների վարքագծի, շուկայի տրամադրության և ակտիվների գնագոյացման դինամիկայի վրա: Նարատիվ տնտեսագիտության գաղափարը, որը առաջադրել է Ռոբերտ Շիլլերը, ընդգծում է այս նարատիվների տարածման և ազդեցության ըմբռնման կարևորությունը, հատկապես մերօրյա թվային դարաշրջանում, որտեղ սոցիալական մեդիան և թվային նորությունները արագորեն տարածում են շուկայի պատմությունները: Չնայած ճանաչված կարևորությանը, շուկայի նարատիվների համակարգված նույնականացումը և վերլուծությունը զգալի մեթոդաբանական մարտահրավերներ են առաջացնում: Նարատիվները բնույթով սուբյեկտիվ են, դինամիկ զարգացող և հաճախ ներդրված մեծ քանակությամբ աղմկոտ տեքստային տվյալների մեջ: Այս բարդությունը դժվարացնում է նարատիվների առաջացման հայտնաբերումը, դրանց ազդեցության չափումը ֆինանսական շուկաների վրա և շուկայի աղմուկից իմաստալից ազդանշանների տարբերակումը: Այս հոդվածը անդրադառնում է շուկայի նարատիվների գիտական նույնականացման և վերլուծության հետ կապված կարևոր մարտահրավերներին: Մենք ուսումնասիրում ենք միջդիսցիպլինար մեթոդաբանություններ՝ ինտեգրելով վարքագծային ֆինանսների, բնական լեզվի մշակման (NLP) և մեքենայական ուսուցման ոլորտների պատկերացումները՝ առաջարկելու ամուր շրջանակներ նարատիվների հայտնաբերման և գնահատման համար: Ուսումնասիրությունը քննադատաբար վերանայում և գնահատում է մեթոդներ, ներառյալ կառուցվածքային վեկտորային ավտոռեգրեսիաները (SVAR) նարատիվային սահմանափակումներով, վերանկարագրման հանքարդյունահանումը, պատմության պատմման ալգորիթմները, նարատիվային քարտեզագրումը, նորությունների կլաստերացումը և տեքստային վերլուծությունը: Օգտագործելով էմպիրիկ դեպքերի ուսումնասիրություններ, հատկապես կենտրոնացած Microsoft Corporation-ի վրա, վերլուծվում է յուրաքանչյուր տեխնիկայի արդյունավետությունը՝ ընդգծելով դրանց համապատասխան ուժեղ և թույլ կողմերը: Մեր հետազոտությունը առաջարկում է հիբրիդ վերլուծական շրջանակ, որը համատեղում է նորությունների կլաստերացումը, նարատիվային քարտեզագրումը և առաջադեմ NLP տեխնիկաները՝ նարատիվային համահունչության բարելավման, թեմատիկ հստակության բարձրացման և արդյունավետ տրամադրության վերլուծության համար: Շուկայի պատմության գիտությունը զարգացնելով՝ այս մոտեցումը ներդրողներին, վերլուծաբաններին և քաղաքականություն մշակողներին տրամադրում է գործնական պատկերացումներ՝ բարելավելով նրանց կարողությունը կանխատեսելու շուկայի փոփոխությունները, կառավարելու ֆինանսական ռիսկերը և պահպանելու շուկայի կայունությունը:

    Հղումներ

    1. Antolín-Díaz, Juan, and Juan F. Rubio-Ramírez. (2018) Narrative Sign Restrictions for SVARs. American Economic Review 108 (10): 2802–29. https://www.doi.org/10.1257/ aer.20161852

    2. Bhargava R., Lou X., Ozik G., Sadka R., Whitmore T. (2023) Quantifying Narratives and their Impact on Financial Markets. Journal of Portfolio Management, 49 (5) 82-95 http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.4166640

    3. Brian F. K. N., Tanushree M. (2021) Narrative Maps: An Algorithmic Approach to Represent and Extract Information Narratives Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction, Volume 4, Issue CSCW3 Article No.: 228, Pages 1 – 33 https://doi.org/10.1145/3432927

    4. Damodaran A. (2017). Narrative and Numbers: The Value of Stories in Business. Columbia University Press. https://doi.org/10.7312/damo18048

    5. Deveikyte J., Geman H., Piccari C., Provetti A. (2022) A sentiment analysis approach to the prediction of market volatility. Front. Artif. Intell. 5:836809. https://doi.org/10.3389/frai.2022.836809

    6. Fisher W. R. (1984) The Narrative Paradigm: in the Beginning, Journal of Communication, Volume 34, Issue 1, Pages 74–87, https://doi.org/10.1111/j.1460-2466.1984.tb02986.x

    7. Goetzmann W. N., Kim D., Shiller R. J., (2022) Crash Narratives. NBER Working Paper No. w 30195, OFR 23-10, https://ssrn.com/abstract=4153089

    8. Hayrapetyan D., Melkumyan H (2024). Noisy Trader Behavior in Adaptive Markets: Decision-Making Biases and Modeling Approaches. «Bulletin of Yerevan University G: Economics» Vol. 16, N2 (24), 2024թ., էջ. 57-66 https://doi.org/10.46991/BYSU.G/ 2024.15.2.057

    9. James, N., & Menzies, M. (2023). An exploration of the mathematical structure and behavioural biases of 21st century financial crises. Physica A: Statistical Mechanics and its Applications, 630, 129256. https://doi.org/10.1016/j.physa.2023.129256

    10. Mangee N. (2021) How Novelty and Narratives Drive the Stock Market: Black Swans, Animal Spirits and Scapegoats. Cambridge: Cambridge University Press.

    11. Manning, C. D., Raghavan, P., & Schütze, H. (2008). Introduction to Information Retrieval. Cambridge University Press.

    12. Parida, L., & Ramakrishnan, N. (2005). Redescription mining: Structure theory and algorithms. In Proceedings of the 20th National Conference on Artificial Intelligence (pp. 837–843). AAAI Press.

    13. Roos M., Reccius M. (2023) Narratives in economics. Journal of Economic Surveys,1–39. https://doi.org/10.1111/joes.12576

    14. Shiller R. J. (2019) Narrative Economics: How Stories Go Viral and Drive Major Economic Events. Princeton University Press. https://doi.org/10.2307/j.ctvdf0jm5

    15. Taffler R. J., Agarwal V., Obring M. (2024) Narrative Emotions and Market Crises, Journal of Behavioral Finance, https://doi.org/10.1080/15427560.2024.2365723

    16. Tetlock P. C. (2007) Giving Content to Investor Sentiment: The Role of Media in the Stock Market. Journal of Finance, Forthcoming. http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.685145

  • Articles

    ԸՄԲԻՇՆԵՐԻ ԱՆՀԱՏԱԿԱՆ ՀՈԳԵԲԱՆԱԿԱՆ ԲՆՈՒԹԱԳՐԵՐԻ ԴԵՐԸ ՄՐՑԱԿՑԱՅԻՆ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅԱՆ ԸՆԹԱՑՔՈՒՄ

    Իռա Պողոսյան
    Դիտել PDF-ը
    Աբստրակտ

         Հոդվածում ուսումնասիրվում է ըմբիշների անհատական հոգեբանա­կան բնութագրերի դերը մրցակցային գործունեության ընթացքում։

    Հետազոտությանը մասնակցել են հունա-հռոմեական և ազատ ոճի 45 ըմբիշներ (18-32 տարեկան), որոնք բաժանվել են երեք խմբի՝ ըստ իրենց որա­կա­վորման մակարդակի: Ստանդարտացված հոգեբանական մեթոդների օգտագործմամբ հետազոտությունը բացահայտել է զգալի տարբերություններ հուզական կայունության, ինքնակառավարման, տագնապայնության, ագրե­սիա­յի կառավարման և մոտիվացիոն ուղղվածության մեջ՝ բարձր որակավորում ունեցող և սկսնակ ըմբիշների միջև:

      Արդյունքները ցույց են տվել, որ բարձր որակավորում ունեցող ըմբիշները ցուցաբերում են հուզական կայունության, խիզախության և ինքնակառավար­ման ավելի բարձր մակարդակ՝ տագնապայնության և լարվածության ավելի ցածր մակարդակի հետ մեկտեղ: Նրանք հիմնականում դրսևորում են գործիքային ագրեսիա՝ որպես մրցակցային առավելություն ստանալու միջոց, մինչդեռ սկսնակները ցուցաբերում են ավելի ռեակտիվ ագրեսիա: Հաջողու­թյան մոտիվացիայի և անհաջողության խուսափման մոտիվացիայի հարաբե­րա­կ­ցու­թյունը նույնպես զգալիորեն տարբերվում է որակավորման խմբերի միջև:

    Հայ մարզիկների հետ կատարված ուսումնասիրության արդյունքները համե­մատ­վել են ռուս գիտնականների նմանատիպ աշխատանքների հետ, ինչը հնարավորություն է տվել հաստատել համեմատական ​​վերլուծությունը և հիմնավորել գնահատման գործիքակազմը։

    Կորելյացիոն վերլուծությունը հաստատել է նշանակալի կապեր հոգե­բա­նա­կան բնութագրերի և մրցակցային արդյունավետության ցուցանիշների միջև: Ստացված արդյունքները կարող են օգտագործվել ըմբիշների հոգեբա­նա­կան պատրաստության անհատականացված ծրագրեր մշակելու համար՝ հաշվի առնելով նրանց անձնային առանձնահատկությունները, հատուկ ուշադրություն դարձնելով հուզական կայունությանը, ինքնակառավարմանը, ագրեսիայի կառավարմանը և մոտիվացիոն ուղղվածության օպտիմալացմանը:

    Հղումներ

    Babayan H.A., Geghamyan V.Gh. "Psychological preparation requirements in high-achievement sports", Proceedings of the International Scientific Conference, A, Yerevan 2009, pp. 63-68

    Geghamyan V.Gh. "Psychological characteristics of sports preparation in wrestling" Yerevan 2018, pp. 37-85

    Baltabaev S.A., Zhuraev T.Zh. (et al.) The influence of experiences, anxiety, and stress on competitive success in athletes and their overcoming /// Science and World. 2020. No. 1-2(77). pp. 24-27

    Bosenko Yu. M. Subjective regulators of constructive response of athletes to the evaluation of their personality in sports // author. dis. for the degree of Cand. Psych. Sciences . Krasnodar 2014 -- 36 p.

    Garber A.N. Coping behavior: analytical review of foreign studies // Current issues of modern psychology: materials of the III Intern. scientific. conf. (Chelyabinsk, February 2015). Chelyabinsk: Two Komsomol members, 2015. pp. 17--19.

    Zagainov R.M., Psychology of modern high-performance sports. Notes of a practical sports psychologist: 2012 -- 26 p.

    Ivankov, Ch. T. (2014). Psychological preparation of highly qualified wrestlers. Theory and practice of physical culture, 9, 66-68.

    Ilyin, E.P. Psychology of sports / E.P. Ilyin. -- SPB: Piter, 2018. -- 179 p.

    Lovyagina A.E., Ilyina N.L., Volkov D.N. et al.; ed. by A.E. Lovyagina. M.: Yurayt Publishing House, 2016.- 74p.

    Rean A.A. Psychology of personality. SPb.: Piter, 2013. 288 p. The Armenian version was adapted by A. Babayan (2016).

    Buss, A. H., & Durkee, A. (1957). An inventory for assessing different kinds of hostility. Journal of Consulting Psychology, 21(4), 343-349. The Armenian version was adapted by M.S. Mkrtchyan (2012).

    Cattell, R. B., Eber, H. W., & Tatsuoka, M. M. (1970). Handbook for the Sixteen Personality Factor Questionnaire (16 PF). Institute for Personality and Ability Testing. The Armenian version of the questionnaire was adapted by S. Hovhannisyan in 2008.

    Karpov, V. Y. (2017). Psychological aspects of wrestling. Sport Science Review, 26(3-4), 45-61.

    Korobeynikov, G., Korobeynikova, L., Romanyuk, L., Dakal, N., & Danko, G. (2017). Relationship of psychophysiological characteristics with different levels of motivation in judo athletes of high qualification. Pedagogics, psychology, medical-biological problems of physical training and sports, 21(6), 272-278.

    López-González, D., Rodríguez-Patiño, D., Rico-Díaz, J. (2020). Psychological profiles of elite wrestlers and their relationship with competitive performance. Journal of Human Sport and Exercise, 15(4), 810-822.

    Shirifard, R. K., Avanesyan, H., Honari, H., & Abadi, S. E. G. (2012). Compression of the effect of individual and in group physical exercise on state anxiety in young people. Indian Journal of Science and Technology, 5(4), 2627-2632.

    Spielberger, C. D., Gorsuch, R. L., Lushene, R., Vagg, P. R., & Jacobs, G. A. (1983). Manual for the State-Trait Anxiety Inventory. Consulting Psychologists Press, Armenian adapted version: Avanesyan H., Hovhannisyan S. (2010)

  • Articles

    ԱՆԿԱՆԽԻԿ ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ. ՀԻՄՆԱԿԱՆ ՀՈԳԵԲԱՆԱԿԱՆ ԱՌԱՆՁՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

    Նվարդ Պետրոսյան
    Դիտել PDF-ը
    Աբստրակտ

    Ամբողջ աշխարհում բանկերը տրամադրում են հավելվածներ, որոնք օգնում են հաճախորդներին կառավարել դրամական փոխանցումները և նրանց ֆինանսական գործարքները, քանի որ անկանխիկ վճարման եղանակներն գնալով ավելի տարածված են դառնում: ArCa-ն ծառայում է որպես Հայաստանի Հանրապետության վճարային միասնական համակարգ, որը շուկային հնարավորություն է տալիս ընդունել անկանխիկ գործարքներ: Թեև կանխիկ գործարքները նվազագույնին հասցնելու համաշխարհային շարժումանը՝ ֆինանսական համակարգերը շարունակում են մեծապես հիմնվել կանխիկ գործարքների վրա:

    Հետազոտությունը ուսումնասիրում է, թե ինչպես են տարիքը և զբաղվածության կարգավիճակը ազդում Հայաստանաբնակների վճարումների և կանխիկ դրամի օգտագործման ձևերի վրա: Թեև ավելի վաղ ուսումնասիրությունները չեն հայտնաբերել գենդերային տարբերություններ վճարումների նախապատվությունների մեջ, նրանք ցույց են տվել, որ ավագ սերունդը և կոնկրետ ժողովրդագրությունը, օրինակ, գյուղաբնակները նախընտրում են կանխիկ վճարումները: Հետազոտության մեջ օգտագործվել է հարցաթերթ, որը տրամադրվել է մոտավորապես 300 մասնակիցների, որոնք ներառում էին 18-ից 58 տարեկան ինչպես աշխատող, այնպես էլ գործազուրկ անհատների: Ուսումնասիրության արդյունքները գնահատվել են գոյություն ունեցող հարցումների համեմատ, որոնք փաստում են վճարումների վարքագծի ձևերը: Հետազոտությունը ցույց է տալիս, որ էլեկտրոնային վճարման մեթոդները  առավել գերադասելի են կանխիկից հիմնականում երիտասարդների կողմից, որն ամրապնդում է Ռոջերսի նորարարության տարածման տեսությանը․ այն ընդգծում է այնպիսի հատկանիշներ, ինչպիսիք են հարաբերական առավելությունը և տեխնոլոգիական համատեղելիությունը: Միջին հաշվով 41 տարեկան հարցվողները նախընտրել են կանխիկ վճարումներ կատարել, մինչդեռ ամենաերիտասարդ խումբը, որի միջին տարիքը 26-ից 30 տարեկան է, ընտրել է բջջային վճարման հավելվածներ այնպիսի վճարումների համար, ինչպիսիք են կոմունալների վճարումները և հեռախոսի լիցքավորումը, քանի որ այս վճարային համակարգերը անխափան կերպով ինտեգրված են իրենց սմարթֆոնների օգտագործման մեջ: Զբաղվածության կարգավիճակը նույնպես ազդել է նախապատվությունների վրա. աշխատանք չունեցող մարդիկ, ովքեր ստանում են դրամական նպաստներ, ինչպիսիք են կենսաթոշակները, հակված են օգտագործել կանխիկ գումար, մինչդեռ աշխատող մարդիկ ընտրել են քարտային վճարումները: Հարցվողները, ովքեր նախընտրում էին կանխիկ գործարքները, վստահություն են ցուցաբերել թվային վճարային համակարգերի նկատմամբ՝ օգտագործելով կոմունալ ծառայությունների վճարման հավելվածները: Հետազոտությունը ցույց է տալիս Հայաստանի առաջընթացը անկանխիկ տնտեսության զարգացման ուղղությամբ, քանի որ վճարային վարքը փոխվում է տարիքի և զբաղվածության հետ զուգահեռ, իսկ տեխնոլոգիաների ինտեգրումը արժեքավոր կանխատեսումներ է տալիս ապագա վճարային համակարգերի ընտրության վերաբերյալ:

    Հղումներ

    Bagnall, J., Bounie, D., Huynh, K. P., Kosse, A., Schmidt, T., Schuh, S. D., & Stix, H. (2014). Consumer cash usage: A cross-country comparison with payment diary survey data. https://dx.doi.org/10.2139/ssrn.2436365

    Chatterjee, P., & Rose, R. L. (2012). Do payment mechanisms change the way consumers perceive products?. Journal of Consumer Research, 38(6), 1129-1139. https://doi.org/10.1086/661730

    Végső, T., Belházyné, Á. I., & Bódi-Schubert, A. (2018). Cash or card?–An explorative analysis of consumers’ payment behaviour in Hungary. Available from https://ideas.repec.org/a/pfq/journl/v63y2018i4p448-472.html

    Orr, G. (2003). Diffusion of innovations, by Everett Rogers (1995). Retrieved January, 21, 2005. Available from https://www.academia.edu/1988400/Diffusion_of_innovations_by_Everett_Rogers_1995_

    Rusu, C., & Stix, H. (2017). Cash and card payments–recent results of the Austrian payment diary survey. Monetary Policy and the Economy Q, 1, 19-31. Available from https://ideas.repec.org/a/onb/oenbmp/y2017iq1-17b4.html

    BEUC (2019). Cash versus cashless: Available from https://www.beuc.eu/sites/default/files/publications/beuc-x-2019-052_cash_versus_cashless.pdf

    RA law on cashless transactions (2022) Available from https://www.arlis.am/DocumentView.aspx?docid=160074

  • Articles

    ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ ՆԵՎՐՈՏԻԶՄԻ ՀՈԳԵԲԱՆԱԿԱՆ ԲՆՈՒԹԱԳԻՐԸ

    Ռաֆիկ Պետրոսյան
    Դիտել PDF-ը
    Աբստրակտ

    Նևրոտիզմի հոգեբանական արդի հետազոտություններում աճում է սո-ցիալական տեսանկյունների հանդեպ հետաքրքրությունը: Նևրոտիզմի դրսևոր-ման մակարդակն ազդում է ոչ միայն անձի բարեկեցության վրա, այլև որոշակի ազդեցություն է ունենում ինքնագնահատականի, ազատ հաղորդակցվելու ունակության և հասարակության մեջ ինքնիրացման ձևերի վրա։ Այս հոդվա-ծում նևրոտիզմի խնդիրը դիտարկվում է սոցիալ-հոգեբանական տեսանկյու-նից, հատուկ ուշադրություն է դարձվում ներգաղթյալների մոտ սոցիալական նևրոտիզմի դրսևորմանը և կարևորվում է սոցիալական նևրոտիզմի ուսումնա-սիրությունը սոցիալական միջավայրի փոփոխության և սոցիալական նոր պայմաններին հարմարվելու համատեքստում: Հետազոտության արդյունք-ներով պարզվել է, որ ներգաղթյալների շրջանում նևրոտիզմի մակարդակը փոխկապակցված է մասնագիտությունից բավարարվածության մակարդակի հետ և ունի որոշակի գենդերային տարբերություններ համահարաբերակցային կապերի ինտենսիվության մեջ: Բացասական համահարաբերակցային կապեր են հայտնաբերվել տղամարդկանց խմբում (-799**) մասնագիտականբավա-րարվածության և ցածր ինքնագնահատականի մակարդակի և տղամարդկանց (-869**) ու կանանց (-797***) խմբերում դեպրեսիվության և մասնագիտական բավարարվածության մակարդակների միջև։ Աշխատանքի գործնական նշանա-կությունը կայանում է նաև ուսումնասիրության սոցիալական նշանակության մեջ, որի արդյունքները կարող են համալրվել ներգաղթյալների տարբեր տարիքային խմբերի և հասարակության այլ սոցիալական խմբերի մոտ սոցիալական նևրոտիզմի բնութագրերի և դրսևորման վերաբերյալ ուսումնա-սիրություններով:

    Հղումներ

    1. Eysenck H. J., Eysenck S. B. G., Manual of the Eysenck Personality Questionnaire. London: Hodder and Stoughton, 1975.

    2. Eysenck H., Decline and Fall of the Freudian Empire, Harmondsworth: Pelican, 1986.

    3. Adler A., The Individual Psychology of Alfred Adler. H. L. Ansbacher and R. R. Ansbacher (Eds.), New York: Harper Torchbooks, 1956.

    4. Clarkson P., Mackewn J., The Life of Fritz Perls. In: The life of Fritz Perls, 1993, № 4: 1-31. SAGE Publications Ltd, https://doi.org/10.4135/9781446280553

    5. Walstedt J. J., Beyond Freud: Towards a New Psychotherapy for Women, In: Frontiers: A Journal of Women Studies, 1976, № 1 (3): 1–9. doi:10.2307/3346162. JSTOR 3346162. (date of access: 10.04.2025).

    6. Kelley H. H., Thibaut J. W., Interpersonal relations: A Theory of Interdependence. New York, 1978, NY: Wiley.

    7. Khan S. I. R., Dinesh R., Ramachandran A., Ashok B. V., & Baskaradoss J. K., Neurotic Personality Trait as a Predictor in the Prognosis of Composite Restorations: a 24-month Clinical Follow up Study. In: Scientific Reports, 2021, № 11: 171-179. https://doi.org/10.1038/s41598-021-96229-3 (date of access: 2.04.2025).

    8. Li S., Kong K., Zhang K., Niu H., The Relation between College Students’ Neuroticism and Loneliness: The Chain Mediating Roles of Self-Efficacy, Social Avoidance and Distress. In: Frontiers in Psychology, 2023, № 14. Available at: https://www.frontiersin.org/journals/psychology/articles/10.3389/fpsyg.2023.1124588 10.3389/fpsyg.2023.1124588 (date of access: 10.04.2025).

    9. May R., The Meaning of Anxiety, W. W. Norton & Company, 2015. ISBN-13: 978-0393350876

    10. Quan F., Gou Y., Gao Y., The Relationship Between Neuroticism and Social Aggression: A Moderated Mediation Model. In: BMC Psychol, 2024, № 12(443), https://doi.org/10.1186/s40359-024-01938-9 (date of access: 12.03.2025).

    11. Weiss A., Deary I., A New Look at Neuroticism: Should We Worry So Much About Worrying? In: Current Directions in Psychological Science, 2019, 29(1), № 92–101. https://doi.org/10.1177/0963721419887184

    12. Widiger T. A, Oltmanns J. R. Neuroticism is a Fundamental Domain of Personality with Enormous Public Health Implications, In: World Psychiatry, 2017, № 16(2): 144-145. doi: 10.1002/wps.20411

  • Articles

    ՀՈԳԵՍՈՄԱՏԻԿ ԽԱՆԳԱՐՈՒՄՆԵՐԸ ՊԱՅՄԱՆԱՎՈՐՈՂ ՏԵՍԱԿԱՆ ՀԱՅԵՑԱԿԱՐԳԵՐԸ. ՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆԻՑ ՊՐԱԿՏԻԿԱ

    Վանանե Միրզոյան
    Դիտել PDF-ը
    Աբստրակտ

    Վերջին տարիներին կտրուկ աճել է հոգեսոմատիկ խանգարումներով տառապող հիվանդների թիվը, ինչի մասին վկայում են թե՛ բժիշկները, թե՛ հոգեբանները, թե՛ հոգեթերապևտները։

    Հոգեսոմատիկ խանգարումները բարդ և բազմակողմանի երևույթներ են, որոնք հիմնված են ինչպես հոգեբանական, այնպես էլ՝ սոմատիկ գործընթացների վրա։ Պատմականորեն տարբեր հետազոտողներ առաջարկել են բազմաթիվ մոդելներ և հայեցակարգեր՝ փորձելով բացատրել հոգեկան վիճակների և ֆիզիկական ախտանիշների միջև կապը: Այսպես, օրինակ, մ.թ.ա. 5-րդ դարում Սոկրատեսը պնդում էր, որ հոգեկանից առանձին չկա ֆիզիկական հիվանդություն, իսկ Պլատոնն ասել էր. «Մեծ սխալ են թույլ տալիս՞ երբ ֆիզիկական և հոգեկան հիվանդությունները բուժում են տարբեր բժիշկներ։ Ի վերջո, մարմինն անբաժան է հոգուց»։ Հիպոկրատը հիվանդությունը համարում էր ոչ թե աստվածների պատիժ, այլ հիգիենայի կանոնների խախտում, ոչ ճիշտ ապրելակերպի և շրջակա միջավայրի պայմանների արդյունք։ Եթե ​​բժիշկները կարծում են, որ հիվանդության պատճառ են հանդիսանում այնպիսի գործոններ, ինչպիսիք են գենետիկան, վարակները, բակտերիաները և այլ կենսաբանական գործոնները, ապա հոգեթերապևտները կարևոր դեր են հատկացնում հոգեբանական գործոններին։

      Սույն հոդվածի նպատակն է ուսումնասիրել հոգեսոմատիկ խանգարումների ձևավորման և առաջացման գործում հոգեբանական գործոնների դերը: Դիտարկվում են հոգեվերլուծական, բնութագրական, նեյրոֆիզիոլոգիական և ինտեգրացիոն տեսությունները, որոնք օգնում են հասկանալ հոգեսոմատիկ խանգարումների էությունը։

    Հղումներ

    Biryukov M. Resomatizatsiya. Detskiye privychki kak prichiny vzroslykh problem. 07.07.2018 https://birukov-mihail.ru/resomatizatsiya-detskie-privychki-kak-prichiny-vzroslyh-problem/ (last visit 08.02.2025)

    Dunbar F. Psychosomatic Diagnosis(1943) https://psycnet.apa.org/record/1944-02434-000

    Klinicheskaya psikhologiya: Uchebnik dlya vuzov. 4-ye izd. / Pod red. B. D. Karvasarskogo. — SPb.: Piter 2011. — 864 p ISBN 978-5-459-00808-1

    Psikhosomatika / Praktikum / I. G. Malkina-Pykh, Moskva, Berlin, «Direkt-Media» 2020.-459 с.

    Frolova, YU. G. Psikhosomatika i psikhologiya zdorov'ya: Ucheb. posobiye. 2-ye izd., pererab. i dop. / YU.G. Frolova. – Mn.: YEGU, ISBN 985-6723-21-3., 2003. – 172 p. https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/40258/1/frolova_psihosom_i_psi_zdor_uch_pos.pdf

    Sandomirskiy M. Psikhosomatika i telesnaya psikhoterapiya: Prakticheskoye rukovodstvo. - М.: «Klass», 2005. – 592 p.

    Serov S. Bronkhial'naya astma, Geshtal't geshtal'tov №2, 2006, pp 78-85

    https://gestalt-therapy.ru/biblio/theor/astma ( last visit 10.05.24)

    Kholmogorova, A.B., Garanyan, N.G. (2000). Somatizatsiya: istoriya ponya-tiya, kul'tural'nyye i semeynyye aspekty, ob"yasnitel'nyye i psikhoterapevticheskiye modeli. Konsul'tativnaya psikhologiya i psikhoterapiya, 8(2), 5–50. https://psyjournals.ru/journals/cpp/archive/2000_n2/Holmogorova (last visit 12.05.24)

    Chanturiya A., Vismont V. Konstitutsiya cheloveka i yeye rol' v patologii. Uchebno-metodicheskoye posobiye. -Minsk. BGMU, 2008. – 23 p.

    Type A behavior and your heart. M.Friedman, R. Rosenman. New York, 1974.- pg. 312 https://archive.org/details/typebehavioryour0000frie/page/n9/mode/2up