ՌՈՒՍԱՍՏԱՆԻ ԱՐԿՏԻԿԱԿԱՆ ԵՎ ՀԱՎԵՐԺԱԿԱՆ ՍԱՌՑԱԿԱԼԱԾ ՏԱՐԱԾՔՆԵՐԻ ԳԵՏԵՐԻ ԺԱՄԱՆԱԿԱԿԻՑ ՋԵՐՄԱՅԻՆ ՌԵԺԻՄԸ
DOI:
https://doi.org/10.46991/PYSUC.2026.60.2.462Բանալի բառեր:
river water temperature, climate change, Arctic, permafrost areasԱմփոփում
Հոդվածում ներկայացված են հավերժական սառցակալած գոտիներում հոսող գետերի ջերմային ռեժիմի ուսումնասիրության արդյունքները, այդ թվում՝ Կովկասի լեռնային հավերժական սառցակալած գոտին և Ռուսաստանի արկտիկական գոտին: 1961–2022 թվականների 635 հիդրոլոգիական կայաններից ստացված տվյալների հիման վրա պարզվել է, որ ջրի ջերմաստիճանի շարքերում շրջադարձային կետերը տեղի են ունեցել հիմնականում 1990–2000-ական թվականներին, ինչը վկայում է գետերի արձագանքի ուշացման մասին՝ մթնոլորտային կլիմայի փոփոխության սկզբի համեմատ: Ներկայիս ջրի ջերմաստիճանը տատանվում է 0-ից մինչև 27℃, որտեղ ամենացածր արժեքները բնորոշ են անընդհատ հավերժական սառցակալած գոտիներին, իսկ ամենաբարձր արժեքները՝ անընդհատական հավերժական սառցակալած տարածքներում: 1991–2020 թվականների ընթացքում 1961–1990 թվականների համեմատ ջերմաստիճանի ամենամեծ դրական փոփոխությունները դիտվել են Արևմտյան Սիբիրի հյուսիսում, Կարելիայում և Պրիմորյեում: Անցումային եղանակներին (մայիս–հունիս և սեպտեմբեր–հոկտեմբեր) գերակշռում են ջրի ջերմաստիճանի բարձրացման վիճակագրորեն նշանակալի միտումները, սակայն 1991 թվականից ի վեր վիճակագրորեն նշանակալի չեն։ Գնահատվել է ամենամեծ գետերի՝ Լենայի, Ենիսեյի և Օբի ջերմային հոսքը (ավելի քան 13–16 ԷՋ/տարի), ինչպես նաև 50 տարվա ընթացքում առաջին անգամ՝ Ամուրի (մոտավորապես 18,5 ԷՋ/տարի)։ 50 տարվա ընթացքում առաջին անգամ գնահատվել է Խաղաղ օվկիանոսի ավազանի գետերի ջերմային հոսքը, և համեմատություն է կատարվել հավերժական սառցակալած գոտու և Հյուսիսային Կովկասի գետերի միջև։
Ներբեռնումներ
Ներբեռնումներ
Հրատարակվել է
Թողարկում
Բաժին
Արտոնագհր
Copyright (c) 2026 ԵՊՀ Գիտական տեղեկագիր
Այս աշխատանքն արտոնագրված է որպես a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
