Հտ․ 16 No. 2 (47) (2025)

					Դիտել Հտ․ 16 No. 2 (47) (2025)
Հրատարակվել է: 2025-06-03

Ամբողջական թողարկումը

Գրականագիտություն

  • Գրականագիտություն

    Բանասիրական հարցադրումները Տասսոյի «Ազատագրված Երուսաղեմ» պոեմի թարգմանությունների համատեքստում

    Աշխեն Ջրբաշյան , Աշոտ Մկրյան
    Դիտել PDF-ը
    Աբստրակտ

    Հոդվածում քննվում է 1910-ական թթ. սկզբներին Տորկվատո Տասսոյի «Ազատագրված Երուսաղեմ» պոեմի՝ Մխիթարյանների (Արսեն Ղազիկյանի և Աթանաս Տիրոյանի) կատարած և գրեթե միաժամանակ տպագրած աշխարհաբար երկու թարգմանությունների առնչությամբ ծագած տաղագիտական և թարգմանաբանական բանավեճը։ Սկզբնապես այն ծավալվում էր տաղաչափական ձևի ընտրության շուրջ, քանի որ Ղազիկյանն իր թարգմանությունը կատարել էր հայկական վանկային ոտանավորի 11-վանկանի չափով, իսկ Տիրոյանը՝ դեռևս XIX դարակեսից լայնորեն կիրառվող «հայկական չափով»։ Մխիթարյան երկու թարգմանիչների միջև ծավալված այս վեճը լուծելու և խելամիտ եզրակացության հանգելու համար խնդրին մասնակից է դառնում մեկ այլ նշանավոր բանասեր՝ Հրանտ Նազարյանցը, որը նամակ է հղում Արսեն Ղազիկյանին և խնդրում շարադրել իր տեսակետները, ապա ստանալով շատ հանգամանալից և ծավալուն պատասխան՝ որոշում է ամբողջովին հրապարակել այն՝ հույս ունենալով, որ հայ բանասիրական միտքը «շահեկան ու հետաքրքրաշարժ» շատ բան կգտնի այնտեղ։ Նազարյանցը դրանով ցանկանում էր շատերի ուշադրությունը հրավիրել թարգմանաբանական կարևորագույն խնդիրների վրա, մանավանդ որ գեղարվեստական չափածոյի թարգմանության գործն այդ ժամանակ լայնորեն ծավալվում էր ոչ միայն Մխիթարյան միաբանության շրջանակներում, այլև դրա սահմաններից դուրս։ Ղազիկյանի վերլուծություններն արժեքավոր են որպես համակարգված փորձ՝ վեր հանելու թարգմանական գործընթացի առանձնահատկություններն ու թարգմանչական սխալների պատճառները։ Այս տեսանկյունից նրա դիտարկումները համահունչ են XX դարի երկրորդ կեսի թարգմանության տեսության նշանավոր ներկայացուցիչների՝ Փիթեր Նյումարկի, Ջոն Քեթֆորդի, Իրժի Լևիի և այլոց մոտեցումներին։

    Հղումներ

    Դորկուատոյ, Դ. (1911): Երուսաղէմ ազատեալ (թարգմանեց Հ. Արսէն Ղազարոս Ղազիկեան Մխիթարեանց): Վենետիկ – Սուրբ Ղազար. Մխիթարեան տպագրութիւն։ (Dorkuatoi, D. (1911): Yerusaghem azateal (t’argmanets’ H. Arsen Ghazaroz Ghazikean Mkhitareants’): Venetik – Surb Ghazar. Mkhitarean tpagrut’yun).

    Յովհաննիսեան, Յ. (1895): Մի քանի խօսք մեր աշխարհաբարի տաղաչափութեան մասին: «Արարատ» ամսագիր, hամար Գ, էջ 84-90։ (Hovhannisian, H. (1895): Mi kani khosk’ mer ashkharhabari taghach’aghut’yan masin. “Ararat” amsagir, hamar G, ej 86.)

    Նազարեանց, Հ. (1912): Դասսօ եւ իր հայ թարգմանիչները. Հ. Արսէն Ղազիկեանի նամակը առ Հրանտ Նազարեանց (նախամուտ Հրանտ Նազարեանցէ): Կ.Պոլիս. տպագրութիւն Օ. Արզուման։ (Nazareants’, H. (1912): Dassō ew ir hay t’argmanich’nerë. H. Arsen Ghazikeani namakë arr Hrant Nazareants’ (nakhamut Hrant Nazareants’é): K. Polis: tpagrut’yun O. Arzuman).

    Ջրբաշյան, Ա. (2022): Տաղաչափության հարցեր: Երևան, «Արմավ» հրատարակչություն։ (Jrbashyan, A. (2022): Taghach’aghut’yan harc’er: Yerevan: “Armav” hratakch’ut’yun)

    Տորկուատոյ, Տ. (1912): Ազատումն Երուսաղեմի (թարգմանեց աշխարհաբար հայկական չափով Հ. Աթանաս վ. Տիրոյեան Մխիթարեան ուխտէն): Վենետիկ. տպարան Սուրբ Ղազարու։ (Torkuatoi, T. (1912): Azatumn Yerusaghemi (t’argmanets’ ashkharhabar haykakan chapov H. At’anas v. Tiroyean Mkhitarean ukht’en): Venetik: tparan Surb Ghazaru).

    Քամալյան, Ա. (2013): Թարգմանչական սխալների հիմնական պատճառները: «Բանբեր Երևանի համալսարանի. Բանասիրություն», № 2, էջ 71–80։ (K’amalyan, A. (2013): T’argmanch’akan skhalkhneri himnakan patjarnerë: Banber Yerevani hamalsarani: Banasirut’yun, № 2, ej 71–80).

    Levý, J. (2011). The Art of Translation. Amsterdam/Philadelphia: John Benjamins Publishing Company.

  • Գրականագիտություն

    Ինքնակենսագրական ժանրը և ինքնակենսագրությունը որպես մանկության և պատանեկության թեման բացահայտելու միջոց

    Ռուզան Ղազարյան
    Դիտել PDF-ը
    Աբստրակտ

    Սույն հոդվածը նվիրված է ռուս գրականության մեջ, մասնավորապես ռոմանիզմից ռեալիզմի անցման ժամանակաշրջանում, ինքնակենսագրական ժանրի սկզբունքների  ուսումնասիրությանը: Քննության են ենթարկվել Ալեքսանդր Պուշկինի, Միխայիլ Լերմոնտովի,  Չարլզ Դիքենսի, Լև Տոլստոյի, Մարկ Տվենի և Ջ. Դ. Սելինջերի առանցքային աշխատություններից օրինակներ: Հատկանշական է, որ ինքնակենսագրական ժանրի պատումները ոչ միայն արտացոլում են հեղինակի անձնական փորձը, այլև միջոց են ցույց տալու մանուկների աշխարհի հանդեպ ունեցած հասարակության վերաբերմունքը: Հետազոտության նորույթը համեմատական վերլուծության միջոցով անդրադարձն է մանկության թեմային. փորձ է արվել  ցույց տալու, թե գրական տարբեր ուղղություններում ինչպես է ներկայացվում մանկությունը, որտեղ կա և՛ անմեղության դրսևորում ու նաև ներքին բախումների տարածք է: Անդրադարձ է կատարվում ինքնակենսագրական ժանրի առանցքային տարրերի զարգացման օրինաչափություններին: Հոդվածում մատնանշվում են տարբեր մշակույթներում կերպարների կերտման, ինչպես նաև ինքնակենսագրական պատումի կառուցվածքային առանձնահատությունները: Քննարկվում են մանուկների նկատմամբ հասարակության մեջ արմատացած վերաբերմունքը և գրականության մեջ այդ վերաբերմունքի բարոյական դրսևորումները: Հետազոտության նպատակն է պարզաբանել, թե ինչպես է ինքնակեսագրական ժանրը օգնում վեր հանել ինքնության և անմեղության խնդիրները, անձնական փորձի ու հասարակական նորմերի միջև գոյություն ունեցող հակասությունը: Աշխատությունը կօժանդակի գրականության մեջ ինքնակենսագրական ժանրի և թեմայի փոխազդեցությունների ուսումնասիրությանը՝ ցույց տալով, թե ինչպես է անձնականը անքակտելիքորեն շաղկապված տվյալ դարաշրջանի հավաքական գիտակցականի հետ

    Հղումներ

    Rousseau, J. J. The Confessions. The Project Gutenberg EBook of The Confessions of Jean Jacques Rousseau. Last Updated: Novemver 13, 2017. Accessed 12.11.2024. https://www.gutenberg.org/files/3913/3913-h/3913-h.htm

    Salinger, J. D. The Catcher in the Rye. NY, Boston: Little, Brown and Company, 1991.

    Архипов, В. Ребенок в русской литературе или записки педиатра, 2006. http://www.pediatric-nephrology.spb.ru/pediatric-nephrology.page(BOOK).book(1).html

    Батюшков, К. Н. Нечто о поэте и поэзии. М.: “Нау¬ка”, 1977.

    Верцман, И: Руссо - мыслитель и художник. “Руссо Ж. Ж., Избранные соч. в 3-х то¬мах”, т. 1, М., “Худ. лит.”, 1961.

    Засурский, Я.Н. Марк Твен и его роль в развитии американской реалистической литературы. М.: “Нау¬ка”, 1987.

    Карамзин, Н. М. История государства Российского, Тома 1-7. Санкт-Петербург: Издательство Николая Греча, 1818.

    Лотман, Ю. А. С. Пушкин, СПБ. “Искусство”, 2003.

    Толстой, Л. Н. Собрание сочинений в 20 томах, т.1, М.: “Худ. лит.”, Ком¬мен¬та¬рии Е. Куп¬ре¬яновой, 1969.

    Уилсон, Э. Мир Чарлза Диккенса. М.: “Прогресс”, 1975.

Լեզվաբանություն

  • Լեզվաբանություն

    Գրաբարյան հայերենի Ռ և Ր ձայնորդների համաժամանակյա բնութագրերը

    Վարդան Պետրոսյան
    Դիտել PDF-ը
    Աբստրակտ

    Գրաբարյան հայերենի ռ (ṙ) և ր (r) ձայնորդները հնչույթային (= իմաստատարբերակիչ) գործառույթ են իրականացրել ոչ միայն բառամիջի և բառավերջի դիրքերում, որն ընդունել են նաև նախորդ ուսումնասիրողները (Է. Աղայան, Է. Թումանյան, Հ. Մուրադյան), այլև բառասկզբի դիր­քում: Բառասկզբի՝ որպես ռ (ṙ)-ի և ր (r)-ի համար հնչույթային դիրքի  բացառումը վերջինները հիմնավորել են նրանով, որ բնիկ հայկական բառերը և հին փոխառությունները չէին կարող սկսվել ռ (ṙ)-ով և ր (r)-ով. դրանք, իբրև կանոն, ստացել են նախահավելական մասնիկ: Բացառություն էին բնիկ հնդեվրոպական ռունգն (< *srungh-) բառը և իրանական որոշ փոխառություններ (ռազմ, ռահ­վիրայ, ռամիկ, ռոճիկ, ռոտաստակ): Նախ՝ համաժամանակյա հայեցակերպում հնչույթների տար­բերակման առումով կարևոր չէ՝ այն հանդիպում է բնիկ, թե փոխառյալ բառերի կազմում, ապա՝ նույնիսկ մի քանի բառում տարբերակիչ գործառույթով հանդիպելիությունը բավարար է նրա հնչույթային կարգավիճակը ճանաչելու համար: Այդ առումով բոլոր հիմքերը կան ասելու, որ ռ (ṙ)-ն և ր (r)-ն լիարժեք հնչույթային գործառույթ են իրականացրել նաև բառասկզբի դիրքում: Ըստ այդմ, նրանց միջև ոչ մի դիրքում չէին կարող լինել այլահնչակային հարաբերություններ: Ռ (ṙ)-ի և ր (r)-ի հերթագայելիությունը որոշ բառարմատների (= հիմնական ձևույթների) դիրքային տարբերակնե­րում (= ձևակներում) հիմք է տալիս խոսելու նրանց միջև նաև ձևահն­չույթաբանական հարաբերու­թյունների, հետևաբար՝ նաև <Ռ/Ր> (<Ṙ/R>) ձևահնչույթի գոյության մասին: Առանձին դեպքում կա­րող է խոսք լինել նաև ռ (ṙ)-ի և ր (r)-ի միջև թույլ արտահայտված ազատ փոփոխակման հարաբե­րությունների մասին:

     

    Հղումներ

    Առձեռն բառարան հայկազնեան լեզուի (1988): Անթիլիաս: (Ardzeṙn baṙaran Haykaznean lezui (1988). Ant‘ilias).

    Ջահուկյան, Գ. (2010): Հայերեն ստուգաբանական բառարան, Երևան: (Dzahukyan, G. (2010). Hayeren stugabanakan baṙaran, Erevan).

    Ջահուկյան, Գ. (1987): Հայոց լեզվի պատմություն. նախագրային ժամանակաշրջան, Երևան: (Dzahukyan, G. (1987). Hayots‘ lezu‘i patmut‘yun: nakhagryayin zhamanakashrjan, Erevan).

    Ջահուկյան, Գ. (1954): Քերականական և ուղղագրական աշխատությունները հին և միջնադարյան Հայաստանում, Երևան: (Dzahukyan, G. (1954). K‘erakanakan yev ughagrakan ashkhatut‘yunnerë hin yev mijnadaryan Hayastanum, Erevan).

    Աղայան, Է. (1964): Գրաբարի քերականություն, Երևան: (Aghayan, E. (1964). Grabari k‘erakanut‘yun, Erevan).

    Աճառյան, Հ. (1951): Հայոց լեզվի պատմություն, մաս II, Երևան: (Ačaṙyan, H. (1951). Hayots‘ lezu‘i patmut‘yun, mas II, Erevan).

    Աճառյան, Հ. (1957): Լիակատար քերականություն հայոց լեզվի, հ. III, Երևան: (Ačaṙyan, H. (1957). Liakatar k‘erakanut‘yun hayots‘ lezu‘i, h. III, Erevan).

    Աճառյան, Հ. (1979): ՀԱԲ, հ. IV, Եր.,: (Ačaṙyan, H. (1979) HAB, h. IV, Erevan).

    Աճառյան, Հ. (1971): Հայերեն արմատական բառարան (այսուհետև՝ ՀԱԲ), հ. 1, Երևան: (Ačaṙyan H. (1971). Hayeren armatakan baṙaran (aysuheṙev — HAB), h. 1, Erevan).

    Հյուբշման, Հ. (2003): Հայերենի քերականություն, Երևան: (Hyubshman, H. (2003). Hayereni k‘erakanut‘yun, Erevan).

    Մուրադյան, Հ. (1982): Հայոց լեզվի պատմական քերականություն, հ. I, Երևան: (Muradyan, H. (1982). Hayots‘ lezu‘i patmakan k‘erakanut‘yun, h. I, Erevan).

    Ղազարեան, Ռ. (2004): Գրաբարի բառարան (այսուհետև՝ ԳԲ), Անթիլիաս): (Ghazaryan R. (2004). Grabari baṙaran (aysuheṙev — GB), Ant‘ilias).

    Նոր բառգիրք հայկազեան լեզուի (1979): Հ. 1, Երևան: (Nor baṙgirk‘ Haykaznean lezu‘i (1979). H. 1, Erevan).

    Պետրոսյան, Վ. (2015): Ընդհանուր և հայ լեզվաբանության հարցեր, Երևան: (Petrosyan, V. (2015). Ēndhanur yev hay lezvabanut‘yan harts‘er, Erevan).

    Պետրոսյան, Վ. (2018): Հին հայերենի ր (r), ռ (ṙ) նայականների և մ (m), ն (n) ռնգայինների ծագումը և հնչաբանական արժեքայնությունը // «Հայագիտության հարցեր», թիվ 1(13): (Petrosyan, V. (2018). Hin hayereni ṙ (ṙ), r (r) nayakanneri yev m (m), n (n) ṙngayinneri tsagume yev hnch‘abanakan arjeḳaynut‘yune // “Hayagitut‘yan harts‘er”, t‘iv 1(13)).

    Պետրոսյան, Վ. (2009): Ձևահնչույթի և ձևահնչույթաբանության լեզվաբանական կարգավիճակը // «Բանբեր Երևանի համալասարանի», թիվ 3: (Petrosyan, V. (2009). Dzevahnch‘uyti yev dzevahnch‘uyt‘abanut‘yan lezvabanakan kargavijake // “Banber Yerevani hamalsarani”, t‘iv 3).

    Туманян, Э. (1971). Древнеармянский язык. Москва: (Tumanyan, Ē. (1971). Drevnearmyanskii yazyk. Moskva).

  • Լեզվաբանություն

    Լեզվի և ազգային մշակույթի փոխադարձ կապը (զուգադրական վերլուծություն)

    Բելլա Խոջումյան
    Դիտել PDF-ը
    Աբստրակտ

    Հոդվածը նվիրված է ռուսերենի և հայերենի դարձվածքների ունիվերսալ թեմատիկ խմբերից մեկի զուգադրական ​​վերլուծությանը՝ դրանց միջև համապատասխանություններն ու անհամապատասխանությունները հայտնաբերելու և դրանց պատճառները բացահայտելու  նպատակով։ Ուսումնասիրության համար հատուկ ընտրված է սոմատիկ դարձվածքների թեմատիկ խումբը, քանի որ այն ունի բացահայտ մարդակենտրոն ուղղվածություն և այդ իսկ պատճառով լայն ներկայացված է բոլոր լեզուներում։ Ուսումնասիրությունն ամբողջությամբ կատարվել է լեզվամշակութաբանության լույսի ներքո՝  կիրառելով  զուգադրական մեթոդը։ Փորձ է արվել կապ հաստատել ոչ բառային լեզվական նշանների (ոչ վերբալ լեզվի բաղադրիչների) և համապատասխան դարձվածաբանական միավորների միջև։ Ուսումնասիրության ընթացքում  բավականաչափ ուշադրություն է հատկացվել էթնոլեզվաբանական գործոնին, որը տվյալ դեպքում  մեծ դեր է խաղում զուգադրվող միավորների կապը բացահայտելու հարցում։ Կոնկրետ նյութի ուսումնասիրությունից եզրակացվում է, որ երկու լեզուներում վերլուծվող միավորների միջև նկատված հակասությունները հիմնականում կապված են ազգային առանձնահատկությունների,մշակութային ավանդույթների և համեմատվող լեզուների լեզվակիրների ազգային մտածելակերպի հետ:

    Հղումներ

    Ղազարյան, Հ․ (2012): Փոխաբերական վերաիմաստավորումը մարմնի մասերի անվանումներով դարձվածքներում // Լրաբեր հասարակական գիտությունների, №1: (Ghazar’yan, H. (2012). P’vokhaberakan veraimastavorumë marmni maseri anvanumnerew darzvats’k’nerum // Lraber hasarakakan gitut’yunneri, №1).

    Օլյան, Ա․ (2016): Բառապաշարի թեմատիկ դասակարգումն ու «մարմնի մասերի» իմաստային խումբը լեզվաբանական հետազոտության առարկա // Հայագիտական հանդես, №31 (1): (Olyan, A. (2016). Barrapashari tematikan dasakargumën u “marmni maseri” imastayin khumpë lezvabanakan hetazotut’yan ararka // Hayagitakan handes, №31 (1)).

    Балли, Ш. (2001). Французская стилистика. М.: Эдиториал УРСС, 394 с. (Balli, Sh. (2001). Frantsuzskaya stilistika. M.: Editorial URSS, 394 s.).

    Маслова, В. А. (2001). Лингвокудьтурология. М.: Изд. Центр «Академия», 208 с. (Maslova, V. A. (2001). Lingvokul’turologiya. M.: Izd. Tsentr “Akademiya”, 208 s.).

    Новый язык телодвижений (2007). М., 416 с. (Novyy yazyk telodvizheniy (2007). M., 416 s.).

    Русецкая, И. (2012). Концептуализация культурных стереотипов душа и тело в русской соматической фразеологии (с привлечением литовских параллелей). М., 231 с. (Rusetckaya, I. (2012). Kontseptualizatsiya kul’turnykh stereotipov dusha i telo v russkoy somaticheskoy frazeologii (s privlecheniem litovskikh paralleley). M., 231 s.).

    Сепир, Э. (1993). Избранные труды по языкознанию и культурологи. М.: Прогресс, 656 с. (Sepir, E. (1993). Izbrannye trudy po yazikoznaniyu i kul’turologii. M.: Progress, 656 s.).

    Современный язык жестов (2007). Москва-Минск. (Sovremennyy yazyk zhestov (2007) Moskva–Minsk).

    Телия, В.Н. (1993). Культурно-национальные коннотации фразеологизмов // Славянское языкознание. М.: Наука, 308 с. (Teliya, V. N. (1993). Kul’turno-natsional’nye konnotatsii frazeologizmov // Slavyanskoe yazikoznanie. M.: Nauka, 308 s.)

    Телия, В. Н. (1996). Русская фразеология. Семантический, прагматический и лингвокультурологический аспекты//Языки русской культуры. М., 281 с. (Teliya, V. N. (1996). Russkaya frazeologiya. Semanticheskiy, pragmaticheskiy i lingvokul’turologicheskiy aspekty // Yazyki russkoy kul’tury. M., 281 s.

    Тер-Минасова С. Г. (2008). Язык и межкультурная коммуникация. М.: Слово, 624 с. (Ter-Minasova S. G. (2008). Yazyk i mezhkul’turnaya kommunikatsiya. M.: Slovo, 624 s.).

    Բառարաններ

    Բեդիրյան, Պ․ Ս․ (2011): Հայերեն դարձվածքների ընդարձակ բացատրական բառարան։ Եր․: (Bediryan, P. S. (2011). Hayeren darzvats’k’neri andratsak bacatrakan barraran. Yer.).

    Ղազարյան, Հ․ (2010): Մարմնի մասերի անվանումներով հայերեն-ռուսերեն-անգլերեն դարձվածքների բառարան։ Եր․: (Ghazar’yan, H. (2010). Marmni maseri anvanumnerew hayeren–ruseren–angleren darzvats’k’neri barraran. Yer.).

    Սուքիասյան, Ա․ Մ․, Գալստյան, Ս․ Ա․ (1975): Հայոց լեզվի դարձվածաբանական բառարան։ Եր․: (Sukiasyan, A. M. (1975). Galstyan S. A. Hayots’ lezu’i darzvats’abanakan barraran. Yer.).

    Русско-армянский фразеологический словарь (1975). Под ред. Р. Л. Мелкумяна и П. М. Погосяна. Ер.: ЕГУ. (Russko–armyanskiy frazeologicheskiy slovar (1975). Pod red. R. L. Melkumyana i P. M. Pogosyana. Er.: EGU).

    Ходжумян, Б.С. (2007). Русско-армянский словарь-справочник соматических фразеологизмов. Ер., изд-во ЕГУ, 176 с. (Khodzhumyan, B. S. (2007). Russko–armyanskiy slovar’-spravochnik somaticheskikh frazeologizmov. Er., izd-vo EGU, 176 s.).

  • Լեզվաբանություն

    Էկոլեզվաբանությունը գիտական լեզվաշինության և ազգաշահ լեզվաքաղաքականության հիմքում

    Անահիտ Ադիլխանյան, Զարիկ Աղաջանյան
    Դիտել PDF-ը
    Աբստրակտ

    Հոդվածում անդրադարձ է կատարվում լեզվաբանության նոր ուղղության՝ էկոլեզվաբանության հետ կապված խնդիրներին: Լեզուն՝ իբրև ազգային գոյաբանական համակարգ, իբրև ազգային մտածողության բանաձև, պայմանավորված է ոչ միայն լեզվակիր անհատի լեզվամտածողությամբ և աշխարհայացքով, այլև լեզու-մարդ-միջավայր փոխհարաբերությամբ ու փոխազդեցություններով: Այդ բազմաբարդ շղթայում շրջակա միջավայրն իր անմիջական ազդեցությունն է թողնում մարդու խոսքային գործունեության վրա: Բնականաբար, եթե խոսվում է բնության էկոհամակարգի պահպաման մասին, պետք է ուշադրություն դարձնել  նաև էկոհամակարգի կազմիչներից  մեկի՝ մարդու բնածին ունակության՝ լեզվի  մաքրությանը և պահպանությանը: Լեզվի էկոլոգիան նման է բնապահպանական էկոլոգիային` երկու դեպքում էլ իբրև շարժիչ ուժ ունենալով ներդաշնակության պահպանման, բարեշրջման օրենքների անխախտ գործառությունը:

    21-րդ դարում անհրաժեշտություն է բարձրաձայնել լեզվամտածողության նոր տեսակի՝ էկոլոգիական լեզվամտածողության մասին, որը ենթադրում է լեզուն դիտարկել որպես անփոխարինելի բաղադրիչ մարդու-հասարակության-բնության միջև: Այս դեպքում լեզվի էկոլոգիան վերածվում է  սոցիալական և բացասական (նեգատիվ) ազդեցություններից լեզվի պաշտպանության գործիքի: ԷԼ-ն ուսումնասիրում է հենց լեզվի աղտոտման աղբյուրները, կնճռոտ խնդիրներին լուծումներ գտնելու ուղիները: Այն կոչված է տալու լեզվի զարգացման օբյեկտիվ պատկերը, լեզվակիր հասարակությանը զգուշացնելու  լեզվին սպառնացող վտանգների, նրա աղտոտվածության մասին, և այս կերպ խնամք ու հոգատարություն ցուցաբերել  գրական լեզվի ճակատագրի, մարդու և հասարակության խոսքային միջավայրի վերաբերյալ:

    Հղումներ

    Այտընյան, Ա. (1987): Քննական քերականություն աշխարհաբար կամ արդի հայերեն լեզվի, Երևան, 866 էջ: (Aytënyan A. (1987). K’nnakan k’erk’anakut’yun ashkharhabar kam ardi hayeren lezvi. Yerevan, 866 ej.).

    Հարությունյան, Ն․ (2016): Միջմշակութային հաղորդակցման տեսության զարգացման համառոտ պատմությունը // Օտար լեզուները բարձրագույն դպրոցում, № 1-2 (20), էջեր 111-126: (Harutyunyan, N. (2016). Mijmshakut’ayin haxordakut’yan tesut’yan zargats’man hamarrot patmut’yun // Otar lezunerë bardzraguyn dprots’um, № 1–2 (20), ejer 111–126).

    Ջահուկյան, Գ. Բ. (2015): Լեզվաբանության պատմություն, հ․ 2, Երևան, 612 էջ։ (Jahukyan, G. B. (2015). Lezvabanut’yan patmut’yun, h. 2, Yerevan, 612 ej).

    Սարգսյան, Լ․ (2016): Լեզվաբանության զարգացման որոշ միտումների մասին // Օտար լեզուները բարձրագույն դպրոցում, № 15, էջեր 101 – 108։ Sargsyan, L. (2016). Lezvabanut’yan zargats’man orosh mitumnere masin // Otar lezunerë bardzraguyn dprots’um, № 15, ejer 101–108).

    Սարգսյան, Մ․ (2017): Էկոլեզվաբանությունը լեզվաբանության զարգացման նորագույն ուղղություն // Լեզու և լեզվաբանություն, № 2, էջեր 55-60։ Sargsyan, M. (2017). Ekolezvabanut’yunë lezvabanut’yan zargats’man noraguyn ughxut’yun // Lezu yev lezvabanut’yun, № 2, ejer 55–60).

    Нурушева, Д. А. (2014). Эколингвистика как раздел языкознания // Фундаментальные исследования. № 5 (часть 4)․ С. 890-893. (Nurusheva, D. A. (2014). Ekolingvistika kak razdel yazikoznaniya // Fundamental’nye issledovaniya, № 5 (chast’ 4), s. 890–893).

    Шляхов, В. И., Никонов, А. Л. (2011). Эколингвистика и проблема экологии языка в российском языковом пространстве // Пространство и Время. № 4(6). С. 138-144․ (Shlyakhov, V. I., Nikonov, A. L. (2011). Ekolingvistika i problema ekologii yazyka v rossiyskom yazykovom prostranstve // Prostranstvo i Vremya, № 4(6), s. 138–144).

  • Լեզվաբանություն

    ԻՆՔՆԱԳՈՎԵՍՏԻ ԽՈՍՔԱՅԻՆ ԱԿՏԻ ԻՄԱՍՏԱԳՈՐԾԱԲԱՆԱԿԱՆԱՌԱՆՁՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

    Նարինե Գասպարյան
    Դիտել PDF-ը
    Աբստրակտ

    Հոդվածի նպատակն է ներկայացնել ինքնագովեստ արտահայտող խոսքային ակտերի իմաստային և գործաբանական առանձնահատկությունները: Ի տարբերություն գովեստի, ինքնագովեստը բացասական երանգավորում ունի: Այս ակտի նպատակը ուշադրության, հիացմունքի արժանանալն է: Այս ակտի իրականացման ժամանակ խոսողը հայտարարում է իր արժանիքների, հաջողությունների, հմտությունների և որակների մասին՝ դրական լույսի ներքո ներկայացնելու համար: Ինքնագովեստը գովեստի այնպիսի տեսակ Է, երբ խոսողը ինքն իր հասցեին է ուղղում դրական գնահատական, այսինքն՝ տվյալ դեպքում ինքնագովեստի հասցեատերը հանդես է գալիս միաժամանակ որպես գովեստի հասցեատեր: Այսինքն, ինքնագովեստի իրականացման ժամանակ խոսողը գնահատման սուբյեկտն է և միաժամանակ օբյեկտը: Նա փորձում է ամրապնդել իր ինքնագնահատականը, տպավորություն թողնել մյուսների վրա, ստեղծել հեղինակություն: ինքնագովեստ իրականացնող անձի մտադրությունը իր նպատակին հասնելն է` փորձելով արժանանալ խոսակցի հավանությանը, ինչի հետևանքով նրա խոսքային և ոչ խոսքային վարքագիծը կարող է արտահայտվել նույնիսկ ինքնանվաստացմամբ: Եթե ինքնագովեստը համեստ է և համատեքստին համահունչ, այն կարող է բարձրացնել անձի հեղինակությունը, իսկ չափազանցված ինքնագովեստը կարող է ընկալվել որպես ամբարտավանություն: Այս ակտի իրականացումը պայմանավորված է հաղորդակցվողների տարբեր կարգավիճակային և դերային բնութագրերով:

    Հղումներ

    Գասպարյան, Ն. (2024): Գովաբանության դիսկուրսի իմաստագործաբանական բնութագիրը // Բանբեր Երևանի համալսարանի. Բանասիրություն № 3, 99-110 էջեր: (Gasparyan, N. (2024). Govabanut’yan disk’ursi imastagortsabanakan bnuthagrut’yune // Banber Yerevani hamalsarani. Banasirut’yun, Vol. 15, No. 3 (45), ej. 99–110).

    Богданов, В.В. (1990). Коммуникативная компетенция и коммуникативное лидерство / Язык, дискурс, личност. Тверь: Издательство Тверского университета, 28 с. (Bogdanov, V. V. (1990). Kommunikativnaya kompetentsiya i kommunikativnoe liderstvo // Yazyk, diskurs, lichnost’. Tver’: Izdatel’stvo Tverskogo universiteta, 28 s.).

    Вольф, Е.М. (1985). Функциональная семантика оценки. М.: Наука, 279 с. (Volf, E. M. (1985). Funktsional’naya semantika otsenki. M.: Nauka, 279 s.).

    Кларк, Г. Г., Карлсон, Т. Б. (1986). Слушающие и речевой акт // Новое в зарубежной лингвистике, Вып. 17. Теория речевых актов. М.: Прогрес, 276 с. (Klark, G. G., Karlson T. B. (1986). Slushayushchie i rechevoy akt // Novoe v zarubezhnoy lingvistike, Vyp. 17, Teoriya rechevykh aktov. M.: Progress, 276 s.).

    Формановская, Н.И. (1980). Эмоции, чувства, интенции, экспрессия в языковом и речевом выражении // Эмоции в языке и речи: Сборник научных статей / Под ред. И.А. Шаронова. М.: РГГУ, с. 106-116. (Formanovskaya, N. I. (1980). Emotsii, chuvstva, intensii, ekspressiya v yazykovom i rechevom vyrazhenii // Emotsii v yazyke i rechi: Sbornik nauchnykh statey / Pod red. I. A. Sharonova. M.: RGGU, s. 106–116).

    Cutting, J. Pragmatics and Discourse. London and New York: Routledge, 2002, 187 p.

    Davis, S. Perlocutions // Speech Act Theory and Pragmatics. London, 1980, p. 37–55.

    Fitzgerald, F. S. Babylon Revisited / Selected Short Stories. Moscow: Progress Publishers, 1979, 360 p.

    Fitzgerald, F. S. Selected Short Stories. Moscow: Progress Publishers, 1979, 360 p.

    Maugham, W. S. The Moon and Sixpence. M.: Progress Publishers, 1972, 240 p.

    Maugham, W. S. Of Human Bondage. Moscow: Vyssaya Shkola, 1985, 607 p.

    Maugham, W. S. Our Betters // Maugham S. Selected Plays. London: Pan Books, 1977, p. 353–448.

    Maugham, W. S. Theatre. Moscow: Vyssaya Shkola, 1985, 224 p.

    Mitchell, M. Gone with the Wind. N. Y.: Avon Books, 1973, 1024 p.

    Wilde, O. The Importance of Being Earnest. UK: Longman, 2005, 112 p.

    Wilde, O. The Picture of Dorian Gray. USA: Penguin Books, 1980, 237 p.

    Wilder, T. Our Town / Three Plays. N. Y.: Harper Perennial Modern Classics, 2007, 496 p.

    Williams, T. A. A Streetcar Named Desire. N. Y.: New Directions Publishing, 2004, 192 p.

  • Լեզվաբանություն

    Շարահյուսական բարդության դերը ակադեմիական գրագրության ընկալման հավաստիության համար. միջգիտակարգային վերլուծություն

    Ռուզաննա Կարապետյան
    Դիտել PDF-ը
    Աբստրակտ

    Այս հե­տա­զո­տութ­յու­նը նպա­տակ ու­նի քննե­լու շա­րահ­յու­սա­կան բար­դութ­յան ազ­դե­ցութ­յու­նը գի­տա­կան հոդ­ված­նե­րում ներ­կա­յաց­ված գա­ղա­փար­նե­րի և դ­րույթ­նե­րի ըն­կալ­վող հա­մոզ­չութ­յան ձևա­վոր­ման վրա՝ ու­սում­նա­սի­րե­լով չորս գի­տա­կան ուղ­ղութ­յուն­ներ՝ կեն­սաին­ժե­նե­րիա, ֆի­զի­կա, պատ­մութ­յուն և սո­ցիո­լո­գիա։ Ու­սում­նա­սի­րութ­յու­նը հիմ­նա­կա­նում հիմն­վում է ո­րա­կա­կան վեր­լու­ծութ­յան վրա՝ քննար­կե­լով ար­դի գի­տա­կան հոդ­ված­նե­րում հան­դի­պող բազ­մա­բա­ղադ­րիչ, բարդ նա­խա­դա­սութ­յուն­ներ և փոր­ձե­լով  զու­գա­հեռ­ներ անց­կաց­նել յու­րա­քանչ­յուր ո­լոր­տի ա­ռանձ­նա­հատ­կութ­յուն­նե­րի ու հա­ղոր­դակ­ցա­կան նպա­տակ­նե­րի միջև, ինչ­պես նաև բա­ցա­հայ­տել շա­րահ­յու­սա­կան այն ա­ռանձ­նա­հատ­կութ­յուն­նե­րը, ո­րոնք նպաս­տում են այդ նպա­տակ­նե­րի արդ­յու­նա­վետ ի­րա­գործ­մա­նը։

    Արդ­յունք­նե­րը ցույց են տա­լիս, որ բարդ շա­րահ­յու­սա­կան կա­ռույց­նե­րի տե­ղին կի­րա­ռու­մը ա­պա­հո­վում է անհ­րա­ժեշտ հա­վա­սա­րակշ­ռութ­յուն հստա­կութ­յան և պար­զութ­յան, ինչ­պես նաև գի­տա­կան ճշգրտութ­յան ու ա­կա­դե­միա­կան խո­րութ­յան միջև։ Այս­պի­սով, կեն­սաին­ժե­նե­րիա­յում և ֆի­զի­կա­յում բարդ նա­խա­դա­սութ­յուն­նե­րը օգ­տա­գործ­վում են, որ­պես­զի ընդգ­ծեն էմ­պի­րիկ ճշտութ­յու­նը և­ ակն­հայտ դարձ­նեն գոր­ծա­ռու­թա­յին փոխ­հա­րա­բե­րութ­յուն­նե­րը։ Պատ­մութ­յան մեջ պատ­ճա­ռա­հետ­ևանքային և հա­ջոր­դա­կան կա­պե­րը, ո­րոնք ար­տա­հայտ­վում են հա­մա­պա­տաս­խան շա­րահ­յու­սա­կան կա­ռույց­նե­րով, ա­պա­հո­վում են միաս­նա­կան պա­տում­ներ՝ բարձ­րաց­նե­լով պատ­մա­կան մեկ­նա­բա­նութ­յուն­նե­րի իս­կութ­յունն ու ի­րա­կա­նութ­յան զգա­ցո­ղութ­յու­նը։ Սո­ցիո­լո­գիա­կան տեքս­տե­րը հիմ­նա­կա­նում օգ­տա­գոր­ծում են ներդր­ված և հա­րա­բե­րա­կան նա­խա­դա­սութ­յուն­ներ՝ սո­ցիա­լա­կան եր­ևույթ­նե­րը տար­բեր դի­տանկ­յուն­նե­րից և մա­կար­դակ­նե­րից ներ­կա­յաց­նե­լու հա­մար։

    Եթե բնա­կան գի­տութ­յուն­նե­րը որ­պես կա­նոն շեշ­տադ­րում են չա­փում­նե­րի ճշգրտու­թ­յու­նը և­ ուղ­ղա­կի տեխ­նի­կա­կան լե­զուն, հու­մա­նի­տար և հա­սա­րա­կա­կան գի­տութ­յուն­նե­րում ա­վե­լի մեծ կար­ևո­րութ­յուն է տրվում հա­մա­տեքս­տա­յին խո­րութ­յա­նը և պա­տու­մա­յին հա­մախմբ­վա­ծութ­յա­նը։ Տվ­յալ ո­լորտ­նե­րի շա­րահ­յու­սա­կան ա­ռանձ­նա­հատ­կութ­յուն­նե­րի հա­մե­մա­տութ­յու­նը հաս­տա­տում է դրանց վճռո­րոշ դե­րը որ­պես մտա­վոր հիմ­նա­վոր­վա­ծութ­յան և գի­տա­կան տեքս­տե­րի հա­մոզ­չա­կա­նութ­յան ուղ­ղա­կի ցու­ցիչ։

     

    Հղումներ

    1. Chomsky, N. (2014). The Minimalist Program. MIT Press.

    2. Givón, T. (2009). Syntax: An Introduction (2nd ed.). John Benjamins.

    3. Halliday, M. A. K., & Matthiessen, C. M. I. M. (2004). An Introduction to Functional Grammar (3rd ed.). Arnold.

    4. Radford, A. (2009). Analyzing English Sentences: A Minimalist Approach. Cambridge University Press.

    1. Improved Hypertension Risk Assessment with Photoplethysmographic Recordings Combining Deep Learning and Calibration. https://www.mdpi.com/2306-5354/10/12/1439

    2. Electroconductive Nanofibrous Scaffolds Enable Neuronal Differentiation in Response to Electrical Stimulation without Exogenous Inducing Factors. https://www.mdpi.com/2306-5354/10/12/1438

    3. Optical Properties of Two Complementary Samples of Intermediate Seyfert Galaxies. https://www.mdpi.com/2624-8174/5/4/69

    4. Dynamical Sensitivity of Three-Layer Micro Electromechanical Systems to the Optical Properties of the Intervening Liquid Layer. https://www.mdpi.com/2624-8174/5/4/70

    5. Review of periodical literature for 2023:(iii) 1500–1700. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/epdf/10.1111/ehr.13402

    6. The formation and cross-border connectivity of bank branch networks across the Canadian provinces: regional internationalization via interbank networks and foreign trade (1879–1900). https://onlinelibrary.wiley.com/doi/epdf/10.1111/ehr.13394

    7. The unstable social networks of students: Where does dissimilarity drive tie dissolution? https://onlinelibrary.wiley.com/doi/epdf/10.1111/socf.13034

    8. Making the match: How Chinese food-movement organizations develop consumers in the alternative market. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/epdf/10.1111/socf.13033

  • Լեզվաբանություն

    Ժամանակակից ֆիթնեսային տերմինների հայերենացման ուղիները

    Ռիտա Սաղաթելյան
    Դիտել PDF-ը
    Աբստրակտ

    Սույն հոդվածում փորձել ենք ներկայացնել այն ուղիները, որոնցով կարելի կլինի ժամանակակից ֆիթնես ոլորտի տերմինային համակարգը հնարավորինս հայերենացնել ու կայունացնել: Ուստի ելնելով մեր լեզվի զարգացման ընդհանուր միտումներից` փորձել ենք որոշ տերմինների հայերեն համարժեքները ստեղծել`հուսալով, որ տևական և երկար գործածության արդյունքում դրանց մի մասի առավել հաջողված տարբերակները ավելի լայն ճանաչում կստանան: Օտար բառերի հայերեն համարժեքներն ստեղծելու համար հիմք ենք ընդունել մարդու մկանային համակարգի և մարմնի մասերի անվանումների հայերեն թարգմանությունը, քանի որ դրանք ֆիթնեսային բաղադրյալ տերմինների բաղկացուցիչ մաս են կազմում: Այսինքն` արդի ֆիթնեսային տերմինների հայերենացման բանալին նախ և առաջ մարդու մկանային համակարգի անգլերեն անվանումների ճշգրիտ թարգմանությունն է: ժամանակակից ֆիթնեսային տերմինների մեծ մասը հիմնված է նաև մարդկային տարբեր շարժումների, մարմնի ընդհանուր դրության և վիճակի վրա, որոնք հիմնականում անգլերեն անվանումներն են, ուստի մենք ճշգրտել ենք նաև դրանց հայերեն համարժեքները: Ֆիթնեսային օտար տերմինների հայերեն համարժեքները ստեղծել ենք երկու ճանապարհով՝ պատճենման և կիսապատճենման: Տերմինների հայերենացման երրորդ ճանապարհ ենք դիտարկել բառիմաստի զարգացումը, քանի որ համագործածական հարյուրավոր բառեր ֆիթնեսում վաղուց արդեն վերածվել են տերմինների: Օգտվել ենք նաև ռուսերենի փորձից, որտեղ, ի տարբերություն հայերենի, ֆիթնեսային տերմինները շատ թե քիչ մշակված են:

    Հղումներ

    Աղայան, Էդ. (1984): Ընդհանուր և հայկական բառագիտություն, Երևան։ (Aghayan, Ed. (1984): Ōndhanur ew haykakan baragitut‘yun, Yerevan).

    Ավետիսյան, Յու. և այլք (2014): Հայոց լեզու և խոսքի մշակույթ, գիրք Ա, Երևան: (Avetisyan, Yu. ew aylk‘ (2014): Hayots lezuw ew khosqi mshakut‘yun, girk‘ A, Yerevan).

    Ավետիսյան, Յու. և այլք (2015): Հայոց լեզու և խոսքի մշակույթ, գիրք Բ, Երևան։ (Avetisyan, Yu. ew aylk‘ (2015): Hayots lezuw ew khosqi mshakut‘yun, girk‘ B, Yerevan).

    Ավետիսյան, Յու., Թելյան, Լ., Սարգսյան, Լ., (2020): Արդի հայերենի բառապաշարը, Երևան։ (Avetisyan, Yu., T‘elyan, L., Sargsyan, L. (2020): Ardi hayereni barapashary, Yerevan).

    Արդի հայերենի բառապաշարի զարգացման հիմնախնդիրներ (հոդվածների ժողովածու) (2020): Երևան։ (Ardi hayereni barapashari zargatsman himnakhndirner (hodvats‘neri žołovatsu) (2020): Yerevan).

    Բարսեղյան, Հ. (2006): Տերմինաբանական և ուղղագրական տեղեկատու, Երևան։ (Barseghyan, H. (2006): Terminabanakan ew uxxagrakan teghekatu, Yerevan).

    Սաղաթելյան, Ռ. (2021), Բառիմաստի ընդլայնումը որպես ֆիթնեսային տերմինների առաջացման աղբյուր // Բանբեր Երևանի համալսարանի․ Բանասիրություն, № 2, 72-79 էջեր: (Saghat‘elyan, R. (2021): Barimasti əndlaynumë orpes fitnessayin terminneri arajatsman aghbyur // Banber Yerevani hamalsarani: Banasirut‘yun, № 2, 72-79 ejer).

    Սուքիասյան, Ա. և այլք (2017): Ժամանակակից հայոց լեզու (հնչյունաբանություն, բառագիտություն, բառակազմություն), Երևան։ (Sukiasyan, A. ew aylk‘ (2017): Zhamanakakits‘ hayots lezuw (hnchyunabanut‘yun, baragitut‘yun, barakazmut‘yun), Yerevan).

    Բառարաններ (Bararanner)

    Աղայան, Էդ. (1976): Արդի հայերենի բացատրական բառարան, Երևան։ (Aghayan, Ed. (1976): Ardi hayereni bacatrakan bararan, Yerevan).

    Ասմանգուլյան, Ա. և Հովհաննիսյան, Մ. (1984): Անգլերեն – հայերեն բառարան, Երևան։ (Asmangulyan, A. ew Hovhannisyan, M. (1984): Angleren – hayeren bararan, Yerevan).

    Բարաթյան, Ն. (2011): Անգլերեն – հայերեն բառարան, Երևան։ (Baratyan, N. (2011): Angleren – hayeren bararan, Yerevan).

    Ղարիբյան, Ա. (1977): Ռուս – հայերեն բառարան, Երևան։ (Gharibyan, A. (1977): Rus – hayeren bararan, Yerevan).

    Համացանցային աղբյուրներ

    https://www.livestrong.com/article/534321 – five – types – of – fitness – training/

    https://www.webmd.com/fitness – exercise/features/fitness – programs – that – fit#1

    http://www.englishdom.com

    http://www.armsport.am/hy

    https://sport.news.am/arm

    http://niv.ru/doc/sport/slovar/slovar-bodibildinga-fitnesa-u-ya.htm

  • Լեզվաբանություն

    Առածների ու ասացվածքների ուսումնասիրման լեզվամշակութային ու լեզվաճանաչողական–գործաբանական հայեցակերպերը

    Նարե Շալունց
    Դիտել PDF-ը
    Աբստրակտ

    Հոդվածում ներկայացվում են լեզվամշակույթի վերաբերյալ ակադեմիական մոտեցումները, որոնք ընդգրկում են մտածողության, ճանաչողության ու խոսույթի փոխառնչությունների շրջանակը: Մասնավորա­պես՝ առածներն ու ասացվածքները լեզվամշակույթի յուրօրինակ դրսևորում են, որոնց հիմքում հասարակական ճանաչողությունն է: Առածներն ու ասացվածքները բովանդակում են լեզվամշակույթի յուրօրինակությունները՝ հանդես գալով իբրև լեզվամշակութային հիշողության պահպանման միջոց: Առածների գործաբանական առանձնահատ­կությունների վերհանման դիտանկյունից կարևորվում է ճանաչողական գործընթացների նշանակությունը: Այս համատեքստում հարկ է ընդգծել առածների հաղորդակցական գործառույթի էական դերը խոսույթային դաշտում, ինչպես նաև ընդհանուրի և անհատականի դրսևորումները: Նկատի առնելով վերոնշյալը՝ ժամանակակից լեզվաբանական հետազոտությունների համատեքստում արդիական է առածների ու ասացվածքների ուսումնասիրությունը լեզվամշակութային ու լեզվաճանաչողական–գործաբանական հայեցակերպերի հատման տիրույթում: Առածներն ու ասացվածքները դիտարկվում են լեզու, մշակույթ, ճանաչողություն, խոսույթ կարգերի փոխկապակցվածության համատեքստում:

    Հղումներ

    Բաղդասարյան Հ. (2023). Համընդհանուրի, ազգայինի և անհատականի հակադրամիասնությունը որպես թարգմանական խնդիր, Եր․, ԵՊՀ հրատ․: (Baghdasaryan, H. (2023). Ham@ndyuvani, azgaynaki yev anhadakanin hakadramiasnut’yuny vorpes targmanakan khndir. Er., YPH hrat).

    Բրուտյան Գ. (1972). Փիլիսոփայություն և լեզու․ Եր․, «Հայաստան» հրատ․: (Brutyan, G. (1972). P’ilisosap’yut’yun yev lezu. Er.: “Hayastan” hrat).

    Баранов, А. Н., Добровольский, Д. О. (2008). Аспекты теории фразеологии. М.: Знак. (Baranov, A. N., Dobrovol’skiy, D. O. (2008). Aspekty teorii frazeologii. M.: Znak).

    Красных, В. В. (2013). Лингвокультура как объект когнитивных исследований. Вестник Московского университета. Сер. 9. Филология. № 2, с. 7-18. (Krasnykh, V. V. (2013). Lingvokultura kak ob’yekt kognitivnykh issledovaniy. Vestnik Moskovskogo universiteta. Ser. 9. Filologiya, № 2, s. 7–18).

    Лучинина, Е. Н. (2004). Лингвокультурология в системе гуманитарного знания. Критика и семиотика, Вып. 7, с. 238-243. (Luchinina, E. N. (2004). Lingvokulturologiya v sisteme gumanitarnogo znaniya. Kritika i semiotika, Vyp. 7, s. 238–243).

    Мокиенко, В. М. (2015). Аспекты исследования славянской паремиологии / Паремиология в дискурсе. Общие и прикладные вопросы паремиологии. Пословица в дискурсе и в тексте. Пословица и языковая картина мира. Под ред. О. В. Ломакиной. Москва, с. 4-25. (Mokienko, V. M. (2015). Aspekty issledovaniya slavyanskoy paremiologii / Paremiologiya v diskurse... M.: s. 4–25).

    Мурзин, Л. Н. (1996). О лингвокультурологии, ее содержании и методах. Русская разговорная речь как явление городской культуры. Екатеринбург: Арго, с. 7-13. (Murzin, L. N. (1996). O lingvokulturologii, yeye soderzhanii i metodakh // Russkaya razgovornaya rech’ kak yavlenie gorodskoy kultury. Yekaterinburg: Argo, s. 7–13).

    Пермяков, Г. Л. (1975). К вопросу о структуре паремиологического фонда. Типологические исследования по фольклору. Москва: Наука, с. 247-274. (Permyakov, G. L. (1975). K voprosu o strukture paremiologicheskogo fonda // Tipologicheskie issledovaniya po fol’kloru. M.: Nauka, s. 247–274).

    Тер-Минасова, С. Г. (2000). Язык и межкультурная коммуникация. М․: Слово. (Ter-Minasova, S. G. (2000). Yazyk i mezhkul’turnaya kommunikatsiya. M.: Slovo).

    Хроленко, А. Т. (2009). Основы лингвокультурологии: Учебное пособие. Под ред. В.Д. Бондалетова. 5-е изд. М.: Флинта: Наука. (Khrolenko, A. T. (2009). Osnovy lingvokulturologii: Uchebnoe posobie. 5-e izd. M.: Flinta: Nauka).

    Anscombre, J-C. (2000). Parole proverbiale et structures métriques. Langages, 34e année, № 139, La parole proverbiale, sous la direction de Jean-Claude Anscombre, p. 6-26.

    Baghdasarián, H. (2021). Algunas consideraciones sobre la traducción al italiano de las paremias de la novela Rinconete y Cortadillo de Cervantes, Paremia, 31, p. 149-161.

    Belkhir, S. (ed.) (2024). Proverbs within Cognitive Linguistics: State of the Art. John Benjamins Publishing Company.

    Charaudeau, P. (2001). Langue, discours et identité culturelle. Revue de didactologie des langues-cultures, 3-4, № 123, p. 341-348.

    Charaudeau, P. (2004). Comment le langage se noue à l’action dans un modèle socio-communicationnel du discours. De l’action au pouvoir. Cahiers de linguistique française, № 26, Les modèles du discours face au concept d’action, Actes du 9ème colloque de Pragmatique de Genève et colloque Charles Bally, p. 151-175.

    Dijk, T. (2008). Discourse and Context. A Sociocognitive Approach. Cambridge University Press.

    Kramsch, C. (1998). Language and Culture, Oxford University Press.

    Duranti, A. (2003). Language as Culture in U.S. Anthropology: Three Paradigms. Current Anthropology. Volume 44. Number 3, p. 323-347.

    Galisson, R. (1988). Cultures et lexicultures. Pour une approche dictionnairique de la culture partagée. Annexes des Cahiers de linguistique hispanique médiévale, vol. 7, Hommage à Bernard Pottier, p. 325-341.

    Humboldt, W. (2000 [1828]). Sur le caractère national des langues et autres écrits sur le langage. Trad. fr. éd. Bilingue. Paris : Seuil.

    Hutchins, E. (1996). Cognition in the Wild. The MIT Press.

    Lotman, I, Ouspenski B. (1990). Sémiotique de la culture russe. Traduit du Russe et Annoté par Françoise Lhoest. Lausanne: L’Âge d’Homme.

    Loubier, C. (2008). Langues au pouvoir. Politique et symbolique. Préface de William Francis Mackey. Paris : L’Harmattan.

    Sharifian, F. (2017). Cultural Linguistics. Cultural Conceptualisations and Language. John Benjamins Publishing Company.

    Sinha, C. (2017). Ten Lectures on Language, Culture and Mind. Cultural, developmental and evolutionary perspectives in cognitive linguistics. Distinguished Lectures in Cognitive Linguistics, Vol. 6, Brill.

  • Լեզվաբանություն

    Ներհականիշությունը հայերենի բառապաշարում

    Մկրտիչ Մկրտչյան
    Դիտել PDF-ը
    Աբստրակտ

    Ներհականիշությունը լեզվական երևույթ է, երբ միևնույն բառի մեկ իմաստը հակադրվում է մյուս իմաստին։ Այս երևույթը տարբեր ծավալներով առկա է գրեթե բոլոր լեզուներում, սակայն դրա առաջացման և զարգացման մասին հստակ պատկերացում չկա։ Ներհականիշության մասին ուսումնասիրություններ, նաև զուգադրական վերլուծություններ են կատարվել՝ հիմնվելով միևնույն լեզվաընտանիքի լեզուների, մեկ լեզվի, կամ էլ տարբեր լեզուների նյութի հիման վրա։ Լեզվաբանության մեջ ներհականիշների ըմբռնման, նկարագրման, դասակարգման մասին միասնական մոտեցում դեռևս չի ձևավորվել: Հայերենի նյութի հիման վրա ներհականիշության դրսևորումները դեռևս չեն ուսումնասիրվել, և այս հոդվածը փորձ է՝ լրացնելու այդ բացը։ Հոդվածում նախ տրվում են «ներհականիշություն» երևույթի բնորոշումները լեզվաբանական գրականության մեջ, ապա քանակական և նկարագրական մեթոդների միջոցով տարբեր խմբերում են դասդասվում ներհականիշություն ունեցող բառերը, որոնք քաղվել են Էդ․ Աղայանի «Արդի հայերենի բացատրական բառարան»–ից։ Հոդվածը կարևոր է ոչ միայն այն առումով, որ առաջին անգամ հայոց լեզվի նյութի հիման առանձնացվում են ներհականիշություն ունեցող բառերը, այլ նաև նրանով, որ այդ նյութը հետագայում կարող է օգտագործվել հայերենի դասավանդման, բառանագրության, հայերենի և օտար լեզուների զուգադրական ուսումնասիրությունների ժամանակ։

    Հղումներ

    Աղայան, Է. Բ. (1976): Արդի հայերենի բացատրական բառարան, Երևան: «Հայաստան» հրատ.: (Aghayan, E. B. (1976), Ardi hayereni batsarakan barraran, Yerevan: ‘Hayastan’ hrataran).

    Բենվենիստ, Է․ (2023): Ընդհանուր լեզվաբանության խնդիրներ, I. Երևան: Սարգիս Խաչենց, Փրինթինֆո։ (Benvenist, E. (2023), Yntanur lezvabanutyan khndirner, I. Yerevan: Sargis Khachents, Printinfo).

    Մարգարյան, Ալ․ (1987): Հայոց լեզվի հականիշները, Երևան: «Լույս» հրատ․։ (Margaryan, Al. (1987), Hayots lezvi hakanishner, Yerevan: ‘Luys’ hrataran).

    Նազարյան, Ա․ (1993): Լեզվաբանական տերմինների ֆրանսերեն–հայերեն–ռուսե¬րեն ուսումնական բառարան, Երևան: Ապոլլոն։ (Nazaryan, A. (1993), Lezvabanakan terminneri franseren–hayeren–ruseren usumnakan barraran, Yerevan: Apollon).

    Շալունց, Ռ․, (1979): Հականիշ բառերը ժամանակակից հայերենում, Երևան: ՀՍՍՀ ԳԱ հրատ․։ (Shalunts, R. (1979), Hakanish barery zhamanakakanch hayerenum, Yerevan: HSSH GA hrataran).

    Քաջբերունի, Հ․, Հակոբյան, Թ․ (2016): Ներհականիշության խնդրի շուրջ, ԿԱՆԹԵՂ․ Գիտական հոդվածներ, 66 (1), էջ 43–51։ (Kajberuni, H., Hakobyan, T. (2016). Nerhakanishutyan khndri shurj, KANTEGH. Gitakan hadvatsner, 66(1), ej. 43–51).

    Абрамян, К., Каджберуни, А. (2001)․ Энантиосемия: Истоки, основная проблематика․ ԿԱՆԹԵՂ. Գիտական հոդվածների ժողովածու, 51 (2), էջ 79–87. Abramyan, K., Kadzhberuni, A. (2001). Enantiosemia: Istoki, osnova problematika. KANTEGH. Gitakan hadvatsneri zhoghovatsuy, 2, ej. 79–87.

    Авдеева, М. Д., Ярославцева, Е. Ф., Гараева, М. В. (2019)․ Лексическая энантиосемия как языковой аспект категории контрарности (на материале германских и славянских языковых групп), Philology. Theory & Practice, 12(8), с. 226–232. doi: 10.30853/filnauki.2019.8.44. (Avdeeva, M. D., Yaroslavtseva, E. F., Garaeva, M. V. (2019). Leksicheskaya enantiosemia kak yazyikovoy aspekt kategorii kontrarnosti (na materiale germanskikh i slavyanskikh yazykovykh grup), Philology. Theory & Practice, 12(8), s. 226–232. doi: 10.30853/filnauki.2019.8.44).

    Виноградов, В. В. (1975)․ Об омонимии и смежных явлениях, Избранные труды: исследования по русской грамматике. Москва: Москва Наука, с. 295–314. (Vinogradov, V. V. (1975). Ob omonimii i smezhnykh yavleniyakh, Izbrannye trudy: issledovaniya po russkoy grammatike. Moskva: Moskva Nauka, s. 295–314).

    Горелов, И. Н. (1986)․ Энантиосемия как столкновение противоречивых тенденций языкового развития’, Вопросы языкознания, (6), с. 86–93. (Gorelov, I. N. (1986). Enantiosemia kak stolknoveniye protivorechivykh tendentsiy yazyikovogo razvitiya’, Voprosy yazykovedeniya, (6), s. 86–93).

    Кравцова, В. Ю. (2006)․ Критерии классификации лексической энантиосемии и ее типы, Общественные науки, (S9), с. 82–90. (Kravtsova, V. Yu. (2006). Kriterii klassifikatsii leksicheskoy enantiosemii i yeye tipy, Obshchestvennye nauki, (S9), s. 82–90).

    Никульникова, Я. С., Александрович, Л. В., Севастьянова, В. А. (2021)․ Энантиосемия как особая лексико-семантическая категория лексического яруса современного русского языка, МИР НАУКИ, КУЛЬТУРЫ, ОБРАЗОВАНИЯ, 27(2), с. 511–513. (Nikulnikova, Ya. S., Aleksandrovič, L. V., Sevastyanova, V. A. (2021). Enantiosemia kak osobaya leksiko-semanticheskaya kategoriya leksicheskogo yarusa sovremennogo russkogo yazyka, MIR NAYKI, KULTURY, OBRADOVANIIA, 27(2), s. 511–513).

    Новиков, Л. (1982)․ Семантика русского слова. Москва: «Высшая школа». (Novikov, L. (1982). Semantika russkogo slova. Moskva: ‘Vysshaya shkola’).

    Степанов, Г. В., Крысин, Л. П., Земская, Е. А. (1984)․ Энциклопедический словарь юного лингвиста. Edited by М. В. Панов. Москва: Педагогика. (Stepanov, G. V., Krysyn, L. P., Zemskaya, E. A. (1984). Entsiklopedicheskiy slovar' yunogo lingvista. Edited by M. V. Panov. Moskva: Pedagogika).

    Barthes, R. (1982)․ ‘L’esprit de la lettre’, in Essais de critiques III- L’Obvie et l’obtus. Paris: Ed. du Seuil, pp. 89–92.

    Claude, H. (1985)․ L’Homme de paroles. Paris: Fayard.

    Larue-Tondeur, J. (2009)․ Ambivalence et énantiosémie (Thèse de doctorat). Paris: Université de Nanterre - Paris X.

    Matthews, P. (2014)․ The Concise Oxford Dictionary of Linguistics. Oxford: Oxford University Press.

    Shmelev, A. (2016)․ ‘Semantic shifts as sources of enantiosemy’, in Juvonen, P. and Koptjevskaja-Tamm, M. (eds) The Lexical Typology of Semantic Shifts. Berlin, Boston: De Gruyter, pp. 67–94. doi: 10.1515/9783110377675-003.

    Velmezova, E. (2007). Les lois du sens: La sémantique marriste. Verlag Peter Lang.

  • Լեզվաբանություն

    Լևոն Շանթի «Հին աստվածներ» դրամայի պարատեքստը (ռեմարկներ)

    Կարինե Ասատրյան
    Դիտել PDF-ը
    Աբստրակտ

    Դրամայի պարատեքստային միավորներից ռեմարկները  կառուցվածքային կարևոր տարրեր են ինչպես դրամատիկական տեքստում, այնպես էլ բեմարվեստում՝ պիեսի թատերական մեկնաբանության համար։ Դրամատիկական տեքստերի հեղինակային վերբալ այս նշագրումները բեմում արտահայտվում են ոչ վերբալ արտահայտչամիջոցներով։ Իրադարձությունների, միջավայրի, տարածության ու ժամանակի հարաբերակցության ռեմարկային նկարագրություններով կառուցվում է բեմական տարածությունը,  իսկ գործող անձանց երկխոսություններն ուղեկցող, նրանց ֆիզիկական գործողություններն ու ներաշխարհը բնութագրող ռեմարկները պարալեզվական միջոցների գործածությամբ մեծապես նպաստում են գեղարվեստական խոսքի հաղորդակցական արտահայտչականությանը։ Մեկնական նշանակությունից զատ, գրական տեքստում ռեմարկները գեղարվեստական կառույցի իմաստաբանական բաղադրիչներ են, որոնք մասնակցում են դիպաշարի կառուցմանն ու դրամատիկ գործողությունների ենթատեքստային իմաստի բացահայտմանը։ Հոդվածում կառուցվածքային և իմաստային  տեսանկյունից  դիտարկել ենք Լևոն Շանթի «Հին աստվածներ» դրամայի պարատեքստը՝ անդրադառնալով մասնավորապես ներածական և միջխոսքային ռեմարկներին, նաև դրամատիկական բուն տեքստի (երկխոսությունների և մենախոսությունների տեքստ) և  վերջիններիս հետ տեսարանների վերնագրային բաղադրիչների պարատեքստային կապին։

    Հղումներ

    Գրիգորյան, Վ․ Ռ․ (2002): 20-րդ դարասկզբի հայ դրամատուրգիայի հարցեր // Բանբեր Երևանի համալսարանի, № 3։ (Grigoryan, V. R. (2002). 20-rd daraskzbi hay dramaturgiayi harcer // Banber Yerevani hamalsarani, № 3).

    «Լևոն Շանթի երկերը» (2008): Հ․ 5, Պէյրութ, Համազգայինի «Վահէ Սէթեան» տպարան։ (Levon Shanti erkery (2008). H. 5, Beyrut, Hamazgayin "Vahe Setyan" tparan).

    «Հայոց լեզու և խոսքի մշակույթ» (2019): Եր․, «Զանգակ»։ (Hayoc lezu yev khosqi mshakuyt (2019). Yerevan, "Zangak").

    Ղարիբյան, Ա․ Ս․ (1977): Ռուս-հայերեն բառարան, երկր․ հրատ․, «Հայաստան»։ (Gharibyan, A. S. (1977). Rus-hayeren barraran, erkrord hrat., "Hayastan").

    Շանթ, Լ․ (1989): Երկեր, Եր․, «Սովետ․ գրող»։ (Shant, L. (1988): Erker, Yerevan, "Sovetakan grogh").

    Арутюнова, Н. Д. (1994). Молчание: контексты употребления, Логический анализ языка: Язык речевых действий․ М., «Наука». (Arutyunova, N. D. (1994). Molchanie: konteksty upotrebleniya, Logicheskiy analiz yazyka: Yazyk rechevykh deystviy, M., "Nauka").

    Борботько, Л. А. (2015). Авторский метатекст как ориентирующая система в коммуникативном пространстве театрального дискурса, Автореферат диссертации канд. филол. Наук․ М. (Borbotko, L. A. (2015). Avtorskiy metatekst kak orientiruyushchaya sistema v kommunikativnom prostranstve teatral'nogo diskursa, Avtoreferat dissertatsii kand. filol. nauk, M.).

    Валгина, Н. С. (2003). Теория текста․ М., «Логос». (Valgina, N. S. (2003). Teoriya teksta, M., "Logos").

    Волькенштейн, В. (1969). Драматургия, Издание пятое, дополненное․ М., «Совет. Писатель». (Volkenshteyn, V. (1969). Dramaturgiya, izdanie pyatoe, dopolnennoe, M., "Sovetskiy pisatel”).

    Габдуллина, А. Р. (2009). Отражение семиотических кодов театральной коммуникации в авторской ремарке (на примере американской драматургии первой половины XX века), Автореферат, диссертации канд. филол. наук, Уфа,. (Gabdullina, A. R. (2009). Otrazhenie semioticheskikh kodov teatral'noy kommunikatsii v avtorskoy remarke (na primere amerikanskoy dramaturgii pervoy poloviny XX veka), avtoreferat dissertatsii kand. filol. nauk, Ufa).

    Гущина, Ю. А. (2009). Драматургический вид авторской речи как композиционный и структурно-семантический компонент текстологии, Автореферат диссертации канд. филол. Наук․ М. (Gushchina, Yu. (2009). A. Dramaturgicheskiy vid avtorskoy rechi kak kompozitsionnyy i strukturno-semanticheskiy komponent tekstologii, avtoreferat dissertatsii kand. filol. nauk, M.

    Колшанский, Г. В. (1973)․ Функции паралингвистических средств в языковой коммуникации // Вопросы языкознания, № 1․ М. (Kolshanskiy, G. V. (1973)․ Funktsii paralingvisticheskikh sredstv v yazykovoy kommunikatsii // Voprosy yazykoznaniya, № 1, M.).

    Крейдлин, Г. Е. (2002). Невербальная семиотика․ М., «Новое литер. Обозрение»․ (Kreydlin, G. E. (2002). Neverbal'naya semiotika, M., "Novoye lit. obozrenie").

    Кубрякова, Е.С., Петрова, Н. Ю․ (2010). Лингвокультурологический статус драмы (Новое в изучении языка пьес) // Вопросы когнитивной лигвистики, Выпуск 2․ (Kubyriakova, E. S., Petrova, N. Yu. (2010). Lingvokulturologicheskiy status dramy (Novoye v izuchenii yazyka pies) // Voprosy kognitivnoy lingvistiki, Vypusk 2).

    Пави, П. Словарь театра․ М., «Прогресс», 1991․ (Pavi, P. Slovar' teatra, M., "Progress", 1991).

    Поляков, М.Я. (1980). Теория драмы. Поэтика. М․ «М.:ГИТИС». (Polyakov, M. Ya. (1980). Teoriya dramy. Poetika, M., "GITIS").

    Словарь литературоведческих терминов (1974)․ М., «Просвещение»․ (Slovar' literaturovedcheskikh terminov (1974)․ M., "Prosveshchenie").

    Титова, Е. В. (2018). Рамочная функция паратекста в драматургии И. С. Тургенева // Новый филологический вестник, № 4 (47)․ M., Институт филологии и истории, РГГУ. (Titova, E. V. (2018). Ramochnaya funktsiya parateksta v dramaturgii I. S. Turgeneva // Novyy filologicheskiy vestnik, № 4 (47), M., Institut filologii i istorii, RGGU).

    Топоров, В. Н. (1995). Миф․ Ритуал․ Символ. Образ․ Исследования в области мифопоэтического․ Избранное․ М., «изд. Группа Прогресс, Культура». (Toporov, V. N. (1995). Mif. Ritual. Simvol. Obraz. Issledovaniya v oblasti mifopoeticheskogo. Izbrannoye, M., "Izd. gruppa Progress, Kultura").

    Успенский, Б. А. (1995). Семиотика искусства․ Языки русской культуры․ М., 1995. (Uspenskiy, B. A. (1995). Semiotika iskusstva, M., "Yazyki russkoy kultury").

    Хализев, В. Е. (1978). Драма как явление искусства․ М., «Искусство». (Khalizev, V. E. (1978). Drama kak yavlenie iskusstva, M., "Iskusstvo").

    Хализев, В. Е. (1986). Драма как род литературы (поэтика, генезис, функционирование)․ М., «изд. Московского универ.». (Khalizev, V. E. (1986). Drama kak rod literatury (poetika, genezis, funktsionirovanie), M., "Izd. Moskovskogo universiteta").

    Чаковская, М. С. (1986). Текст как сообщение и воздействие․ М․, «Высш. шк.». (Chakovskaya M. S. (1986). Tekst kak soobshchenie i vozdeystvie, M., "Vysshaya shkola").

    Чистюхин, И. Н. (2014). Теория драмы: Анализ драматического произведения․ Орел, «Орловский гос․ инст․ искусств и культуры»․ (Chistyukhin, I. N. (2014). Teoriya dramy: Analiz dramaticheskogo proizvedeniya, Orel, "Orlovskiy gos. inst. iskusstv i kultury").

Ժուռնալիստիկա

  • Ժուռնալիստիկա

    Հրապարակախոսության փոխակերպումները նոր մեդիայի և թվային հաղորդակցության միջավայրում

    Գոռ Աբրահամյան
    Դիտել PDF-ը
    Աբստրակտ

    Հոդվածը վերաբերում է ավանդական մեդիայի պրակտիկայի ֆունկցիոնալ դերի ֆոնին նոր մեդիայի և թվային հաղորդակցության պայմաններում հրապարակախոսության՝ իբրև ստեղծագործական ուրույն գործունեության տեսակի, փոխակերպումներին։ Այն փորձ է հիմնավորելու, որ նոր մեդիայի տեխնոլոգիական զարգացումն էապես փոխել է հաղորդակցության ձևերն ու մեթոդները՝ ազդելով հանրային դիսկուրսի ձևավորման ու հասարակական կարծիքի վրա ներգործության մեխանիզմների վրա։ 

    Հոդվածում վերլուծվում է այն հարցը, թե ինչպես են սոցիալական մեդիան և թվային տեխնոլոգիաներն ազդում հրապարակախոսության հանրային-սոցիալական դերի և նշանակության վրա՝ հիմք ընդունելով մեդիայի դեհումանիզացիայի, լսարանի սեգմենտացման ու բովանդակության ֆրագմենտացման, ինչպես նաև թվային հաղորդակցության միջավայրում հեղինկաների ճգնաժամի երևույթները։ Հոդվածում քննարկվում են ինչպես հրապարակախոսության արդիականացմանը նոր մեդիայի տված հնարավորությունները, այնպես էլ հիմնականում այդ ճանապարհին ծառացած մարտահրավերները՝ առաջարկելով լուծումներ թվային միջավայրում հրապարակախոսության էթիկա-արժեքային բովանդակությունն ու նշանակությունը պահպանելու վերաբերյալ։

    Հղումներ

    Անանյան Գ․ (2005): Հայ հին և միջնադարյան հրապարակախոսություն, Երևան: (Ananyan, G. (2005). Hay hin yev mijinadaryan hlurakaghokhutyun, Yerevan).

    Դավթյան Մ. Խ., Մանուչարյան Հ. Գ. (2015): Մովսես Բաղրամյան. Հայ քաղաքական հրապարակախոսության սկզբնավորումը, Եր., ԵՊՀ հրատ.: (Davtyan, M. Kh., Manucharyan, H. G. (2015). Movses Baghramyan. Hay kaghakakan hlurakaghokhutyun uzhbatsnavorum, Yer., Yerevan State University Press).

    Осипова Е.А. (2022). Публицистика: ее сущность и роль в обществе. Вопросы журналистики, педагогики и языкознания․ Белгород, 41(2)․ (Osipova, E.A. (2022). «Publitsistika: yey sushchnost’ i rol’ v obshchestve», Voprosy zhurnalistiki, pedagogiki i yazykovedeniya, Belgorod, 41(2)).

    Прохоров Е.П. (1973). Публицист и действительность. М. (Prokhorov, E.P. (1973). Publitsist i deystvitel’nost’, M.).

    Черепахов М. С. (1973). Проблемы теории публицистики․ М. (Cherepakhov, M. S. (1973). Problemy teorii publitsistiki, M.).

    Ученова В.В. (1979). Публицистика и политика. М.: Политиздат․ (Uchenova, V. V. (1979). Publitsistika i politika», 2nd group, M., Politizdat).

    Castells M. (2012). Networks of outrage and hope - social movements in the Internet age», Polity Press, Cambridge․

    Jenkins H. (2006). Convergence Culture: Where Old and New Media Collide, New York, New York University Press․

    Chomsky N․ (2002). Media Control The Spectacular Achievements of Propaganda, New York, Seven stories press, 2nd edition․

    Kroychik L. E. (2015). Dialogue resources of journalism. Voprosy teorii i praktiki zhurnalistiki = Theoretical and Practical Issues of Journalism, , vol. 4, no. 2, pp. 139–148․

    Naisbitt J. Megatrends (1982). Ten New Directions Transforming Our Lives. New York, Warner Books․

    Pariser Eli (2011). The Filter Bubble: What the Internet Is Hiding from You. Penguin Press, New York․

    Tertychnyy A.A. (2018). Publizism in Modern Russian media: reflection and practice. RUDN Journal of Studies in Literature and Journalism, 23 (1)․

    Համացանցային կայքեր / Websites

    https://www.osce.org/files/f/documents/0/c/490436_0.pdf [հասանելի՝ 09.01.2025]

    https://www2.deloitte.com/us/en/pages/chief-marketing-officer/articles/consumers-and-social-media-preferences.html [հասանելի՝ 09․01․2025]

    https://www.pewresearch.org/journalism/fact-sheet/social-media-and-news-fact-sheet/ [հասանելի՝ 09․01․2025]

    Սոցիալական ցանցեր / Social Media

    https://www.facebook.com/roman.bagdasaryan.184 [հասանելի՝ 09․01․2025]

    https://www.facebook.com/anticorruptionblog [հասանելի՝ 09․01․2025]

    https://www.youtube.com/playlist?list=PLmwsBqROifgTgsYl3Dcamy_CSp8kWqHL1 [հասանելի՝ 09․01․2025]

    https://www.youtube.com/playlist?list=PLbUvoekPxGfoDCLBZ2b-rEBqploXfu6i_ [հասանելի՝ 09․01․2025]

    https://www.youtube.com/@VijayGamer-e4 [հասանելի՝ 09․01․2025]

    https://www.youtube.com/playlist?list=PLDXUQCigq_napon2LqYFYnEpdwXRil55r [հասանելի՝ 09․01․2025]

    https://www.youtube.com/@gnelsargsyan1979/videos [հասանելի՝ 09․01․2025]

    https://www.youtube.com/@HaykManasyan1/videos [հասանելի՝ 09․01․2025]

    https://www.facebook.com/Davit.V.Grigoryan [հասանելի՝ 09․01․2025]

    rearrange with Narek Amirkhanyan - YouTube [հասանելի՝ 09․01․2025]

    https://www.youtube.com/playlist?list=PL6fVyQcTlpEAQjJwUUdNG7F49r6icYlQ_ [հասանելի՝ 09․01․2025]

    Լրատվամիջոցներ / Mass Media

    «Զարթօնք» օրաթերթ, 1988, № 182 - https://tert.nla.am/archive/NLA%20TERT/Zartonq-1937/1988/182_ocr.pdf [հասանելի՝ 09․01․2025]

    aravot.am - https://www.aravot.am/2023/06/23/1350397/ [հասանելի՝ 09․01․2025]

    hraparak.am - https://hraparak.am/post/27812c28ae446afb450049da6bbac448 [հասանելի՝ 09․01․2025]

    hayeli.am - https://hayeli.am/?p=779450&l=am [հասանելի՝ 09․01․2025]

    https://hayeli.am/?l=am&p=651073&utm_source=chatgpt.com [հասանելի՝ 09․01․2025]

    pastinfo.am - https://www.pastinfo.am/hy/news/2021/02/01/a7r0qoq6o/1139639 [հասանելի՝ 09․01․2025]

    verelq.am - https://verelq.am/hy/experts/show/95024 [հասանելի՝ 09․01․2025]

    yerevan.today - https://yerevan.today/all/society/104313/es-hatouk-zgoushacnoum-em-ays-ishxanoutyan-henaran-oligarxnerin%E2%80%A4-ishxan-saghatelyan?utm_source=chatgpt.com [հասանելի՝ 09․01․2025]

    168.am - https://168.am/2024/03/19/2013079.html [հասանելի՝ 09․01․2025]

    https://168.am/2021/05/25/1518958.html?utm_source=chatgpt.com [հասանելի՝ 09․01․2025]

    infocom.am - https://infocom.am/hy/article/82234 [հասանելի՝ 09․01․2025]

    factor.am - https://factor.am/507020.html [հասանելի՝ 09․01․2025]

    1in.am - https://www.1in.am/2927618.html [հասանելի՝ 09․01․2025]

    Արմենպրես գործակալություն - https://armenpress.am/hy/article/1208110 [հասանելի՝ 09․01․2025]

    «Reuters» գործակալություն - https://www.reuters.com/investigates/special-report/myanmar-facebook-hate/ [հասանելի՝ 09․01․2025]

  • Ժուռնալիստիկա

    Ղարաբաղյան հիմնահարցի արծարծումները Վանո Սիրադեղյանի հրապարակախոսության մեջ

    Հովհաննես Հովակիմյան
    Դիտել PDF-ը
    Աբստրակտ

    Սույն հոդվածը նվիրված է Վանո Սիրադեղյանի հրապարակախոսության մեջ ղարաբաղյան հակամարտության արտացոլման համակարգված վերլուծությանը։ Սիրադեղյանի համար Ղարաբաղյան հարցը եղել է ոչ միայն թեմա, այլև իր հրապարակախոսության մեկնակետ և քաղաքական կենսագրության առանցք։ Հոդվածում ցույց է տրվում, թե ինչպես է Սիրադեղյանը մոտեցել խնդրին՝ զուգահեռ դիտարկելով դրա պատմական, քաղաքական, աշխարհաքաղաքական և ներքաղաքական հարթությունները։ Վերլուծվում են Սիրադեղյանի հրապարակախոսական հոդվածներն ու ելույթները, որոնցում նա քննադատում է թե՛ Հայաստանի իշխանությունների ռազմավարական թերացումները, թե՛ միջազգային ուժերի շահարկումները։ Կարևորվում է Սիրադեղյանի՝ հակամարտությունը ոչ միայն որպես ռազմական կամ քաղաքական, այլև որպես ազգային հոգեբանության և պետականության ճակատագրական խնդիր դիտարկելու հանգամանքը։ Ուսումնասիրության արդյունքում հանգում ենք այն եզրակացությանը, որ Սիրադեղյանի հրապարակախոսությունը Ղարաբաղյան հակամարտության վերաբերյալ առանձնանում է իր պատմական իրատեսությամբ, խորքային վերլուծություններով և ռազմավարական մտածողությամբ՝ պահպանելով արդիականություն մինչ օրս։

    Հղումներ

    Սիրադեղյան, Վ․ Պարիտետի ժամը, «Հայկական ժամանակ», 2001, փետրվարի 2, թիվ 14: (Siradeghyan, V. Parit’eti zhamë, “Haykakan zhamanak”, 2001, p’etrvari 2, t’iv 14).

    Սիրադեղյան, Վ․ Թուրքերը Մեղրին տանում են, «Հայկական ժամանակ», 2001, մարտի 8, թիվ 38: (Siradeghyan, V. Turk’ery Meghrin tanum en, “Haykakan zhamanak”, 2001, mart’i 8, t’iv 38).

    Սիրադեղյան, Վ․ Պարիտետի ժամը 4, «Հայկական ժամանակ», 2001, փետրվարի 20, թիվ 26: (Siradeghyan, V. Parit’eti zhamë 4, “Haykakan zhamanak”, 2001, p’etrvari 20, t’iv 26).

    Սիրադեղյան, Վ․ ՀՅԴ-ին փուռը տալու տարբերակը, «Հայկական ժամանակ», 2001, մարտի 28, թիվ 51: (Siradeghyan, V. HJD-in p’urry talu tarberaky, “Haykakan zhamanak”, 2001, mart’i 28, t’iv 51).

    Սիրադեղյան, Վ․ Ինչո՞ւ է Մոսկվան «հանձնում» Քոչարյանին, «Հայկական ժամանակ», 2002, մարտի 3, թիվ 34: (Siradeghyan, V., Inch’u e Moskvan “handznum” Kocharyanin, “Haykakan zhamanak”, 2002, mart’i 3, t’iv 34).

    Սիրադեղյան, Վ․ Հայկական Թալիբան, «Հայկական ժամանակ», 2002, մարտի 7, թիվ 37: (Siradeghyan, V., Haykakan Taliban, “Haykakan zhamanak”, 2002, mart’i 7, t’iv 37).

    Սիրադեղյան, Վ․ Երբ վերինների խելքը չի հասնում, ներքևինների էլ՝ տանձին չի, «Հայկական ժամանակ», 2002, մայիսի 14, թիվ 82: (Siradeghyan, V. Yerb verinneri khelk’y chi hasnum, nerk’yevinneri el-tandzin chi, “Haykakan zhamanak”, 2002, mayisi 14, t’iv 82).

    Սիրադեղյան, Վ․, Հակառակ մեր կամքին՝ Մեղրին մնաց ՀՀ կազմում, «Հայկական ժամանակ», 2002, օգոստոսի 27, թիվ 140: (Siradeghyan, V. Hakarak mer kamqin–Meghrin mnats HH kazmum, “Haykakan zhamanak”, 2002, ogostosi 27, t’iv 140).