Հայագիտության զարգացման հիմնական միտումները Ռուսաստանում XIX դարում
DOI:
https://doi.org/10.46991/hc.2025.si1.013Բանալի բառեր:
Հայագիտություն, Ռուսաստան, XIX դար, հայոց պատմության հարցերը ռուս պատմագիտության մեջ, Հայկական հարց, հայագիտության հայկական դպրոցը Ռուսաստանում, պարբերական մամուլ, քննարկումԱմփոփում
Հայոց պատմության բեկումնային ժամանակահատվածներում, երբ երկրի քաղաքական կողմնորոշման խնդիրը վճռորոշ նշանակություն է ստանում, պատմաբաններից անհրաժեշտաբար պահանջում է խորհել ու գնահատել անցած ուղին, դասեր քաղել պատմությունից: Բնականաբար, վերջին դարերի պատմության դասերը հուշում են մեզ վերարժևորելու հայ-ռուսական հարաբերությունների պատմության ընդհանրության շուրջ:
Հայ - ռուսական հարաբերությունների պատմությունը գալիս է դարերի խորքից: Պատմական այդ կապերի հետագա խորացումն ի վերջո ունեցավ տրամաբանական իր ավարտը. 19-րդ դարի առաջին երեսնամյակի կովկասյան պատերազմների արդյունքում պատմական Հայաստանի մի հատվածը միացվեց ռուսական կայսրությանը: Այդ ժամանակից սկսած Ռուսաստանը սկսեց վճռական դեր խաղալ հայ ժողովրդի ճակատագրում: Ռուսաստանին միանալուց հետո Հայաստանի տնտեսական, քաղաքական ու մշակութային կյանքը զգալի աշխուժացում ապրեց: Դա անժխտելի իրողություն է և արդեն պատմություն:
Նկատելի առաջընթաց ապրեց նաև հայագիտության ոլորտը. ի հայտ եկան մի շարք ուշագրավ ուսումնասիրություններ՝ նվիրված Հայաստանի և հայ ժողովրդի պատմությանը։ Ավելին, Հայաստանի պատմության ուսումնասիրությունը դարձավ ոչ միայն ռուս պատմաբանների, այլև ռուսական հասարակական-քաղաքական մտքի բազմաթիվ այլ ներկայացուցիչների ուշադրության առարկան։ Այս ուսումնասիրությունները նշանակալի ներդրում ունեցան հայոց պատմության մի շարք կարևոր հիմնահարցերի ուսումնասիրման խնդրում:
Հղումներ
Abaza 1888 - Abaza V. Istoriya Armenii, SPb, 1888. 136s. Bratskaya pomoshch' postradavshim v Turtsii armyanam, M., 1898, 937s. (in Russian)
Butkov 1869 - Butkov P. Materialy po novoy istorii Kavkaza, ch. 1-3, SPb, 1869, 548s. (in Russian)
Gagemayster 1845 - Gagemayster A. Zakavkazskiye ocherki, SPb, 1845, 162s. (in Russian)
Gakstgauzen 1857 - Gakstgauzen A. Zakavkazskiy kray, SPb, 1857, 248s. (in Russian)
Dubrovin 1871-1886 - Dubrovin N. Istoriya voyny i vladychestva russkikh na Kavkaze, t. I-VI, SPb, 1871-1886. (in Russian)
Yevetskiy 1835 - Yevetskiy O. Statisticheskoye opisaniye Zakavkazskogo kraya, SPb, 1835, 306s. (in Russian)
Issledovaniya i stat'i M. Emina po armyanskoy mifologii, arkheologii, istorii i literatury za 1858-1884gg. M., 1896, 442s. (in Russian)
Zubov 1835 - Zubov P. Kartina Kavkazskogo kraya, prinadlezhashchego Rossii i sopredel'nykh yemu zemel'. ch.1, SPb, 1835, 234s. (in Russian)
«Kavkaz» 1894 - «Kavkaz», 1894, 199. (in Russian)
«Kavkazskiy kalendar'» 1890 - «Kavkazskiy kalendar'», 1890, s. 2 (in Russian)
Kovalevskiy 1887 - Kovalevskiy P. Zavoyevaniye Kavkaza, SPb, 1887, 334s. (in Russian)
Likhutin 1863 - Likhutin M. Russkiye v Aziatskoy Turtsii v 1854-1855 gg., SPb, 1863, 455s. (in Russian)
Nefed'yev 1839 - Nefed'yev N. Vzglyad na Armyanskuyu oblast', SPb, 1839, 74s. (in Russian)
Obozreniye rossiyskikh vladeniy za Kavkazom v statisticheskom, topograficheskom i finansovom otnosheniyakh, ch. I, SPb, 1836, 401s. (in Russian)
Patkanov 1880 - Patkanov K. Bibliograficheskiy ocherk armyanskoy istoricheskoy literatury, SPb, 1880, 57s. (in Russian)
Potto 1886-1888 - Potto V. Kavkazskaya voyna v otdel'nykh ocherkakh, epizodakh, legendakh i biografiyakh, t. 1-4, SPb, 1886-1888. (in Russian)
Russkiy vestnik 1856 - Russkiy vestnik, 1856, t. 2, s. 119. (in Russian)
Tatishchev 2005 - Tatishchev V. Istoriya Rossiyskaya. M, 2005, 540s. (in Russian)
Tenishev 1897 - Tenishev V. Pozor tsivilizatsii, SPb, 1897, 65s. (in Russian)
Shopen 1852 - Shopen I. Istoricheskiy pamyatnik Armyanskoy oblasti v epokhu prisoyedineniya yeye k Rossiyskoy imperii, SPb, 1852, 1232s. (in Russian)
Shcherbatov 1901-1904 - Shcherbatov M. Istoriya Rossiyskaya ot drevneyshikh vremen, t. 1-7. SPb, 1901-1904. (in Russian)
Ezov 1859 - Ezov G. Vnutrenniy byt drevney Armenii, M., 1859, 147s. (in Russian)
Ezov 1898 - Ezov G. Snosheniye Petra Velikogo s armyanskim narodom, SPb, 1898, 512s. (in Russian)
Ներբեռնումներ
Հրատարակվել է
Թողարկում
Բաժին
Արտոնագհր
Copyright (c) 2025 Հայկազ Հովհաննիսյան
Այս աշխատանքն արտոնագրված է որպես a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.
