Ուսանողի մասնագիտական ինքնության ձևավորման գործընթացի նշանակությունը արդի պայմաններում
DOI-:
https://doi.org/10.46991/BYSU.E/2025.16.1.058Բանալի բառեր-:
անհատականություն, ուսանող, մասնագիտացում , մասնագիտական ինքնություն, բարձրագույն կրթություն, միջավայրի փոխակերպում, օտարում, ինքնակարգավորումԱմփոփում
Հոդվածում ուսումնասիրվում են ուսանողի մասնագիտական ինքնության ձևավորման գործընթացի որոշակի առանձնահատկություններ միջավայրի՝ ժամանակակից ձևափոխումների համատեքստում: Ուշադրություն է դարձվում բարձրագույն կրթության համակարգում ուսանողների մասնագիտացման գործընթացին։ Ուսումնասիրվում է մասնագիտացման այնպիսի չափանիշ, ինչպիսին է մասնագիտական ինքնությունը (ՄԻ), որը կարևոր կանխատեսող ցուցանիշ է ուսանողի և՛ կրթական, և՛ հետագա մասնագիտական գործունեության հաջողության համար: Շոշափվում է ժամանակակից աշխարհում անձի կողմից մասնագիտական գործունեության հարկադիր փոփոխության խնդիրը և, որպես հետևանք, նրա ՄԻ ձևափոխումը։ Քննարկվում է անձի կողմից սեփական ՄԻ «վերակառուցման» հոգեբանական կողմը: Ներկայացված է տեսական նյութ, որը թույլ է տալիս եզրակացություն անել անձի ՄԻ ձևավորելու անհրաժեշտության մասին՝ անկախ նրա մասնագիտական գործունեության հնարավոր փոփոխություններից և ժամանակակից աշխարհի առանձնահատկություններից, ինչը համահունչ է աշխատանքի նպատակային կողմնորոշման հետ: Նյութի ներկայացման տրամաբանությունը համապատասխանում է հետևյալ խնդիրների փուլային լուծմանը՝ դիտարկել այժմեականության ամենաբնորոշ գծերը և դրանց ազդեցությունը ուսանողի մասնագիտացման գործընթացի վրա, բացահայտել ՄԻ դերն այս գործընթացում, հասկանալ, թե ինչպես է տեղի ունենում ՄԻ ձևավորումը մասնագիտության հարկադիր փոփոխման պայմաններում: Սա հնարավորություն տվեց շոշափել մարդու սոցիալական աշխարհի տեխնոգեն տարածությունում տեղի ունեցող փոփոխություններին հարմարվելու խնդիրը, դիմել օտարման գործընթացի ըմբռնմանը և այդ վիճակի հաղթահարման հնարավորությանը որպես ինքնության ձևավորման պայման: Արդիականացվում է համալսարանական կրթության որակի հարցը ՝ կապված ժամանակակից հասարակության պահանջների, ուսանողի անհատականության զարգացման համար բուհի՝ որպես սոցիալական հաստատության գործելու անհրաժեշտության հետ։ Նշվում է ինչպես մասնագիտացման կատեգորիայի ըմբռնման հայեցակարգային բազմազանությունը, այնպես էլ դրա դերը ընդհանրապես անձի ինքնության ձևավորման գործում, և մասնավորապես՝ ՄԻ: Ներկայացված է ուսանողի ՄԻ կառուցվածքի մանրամասն նկարագրությունը, ուսանողի ՄԻ ձևերի բազմազանությունը և դրանց ճշգրտման հնարավորությունը: Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն փաստին, որ ՄԻ ձևավորումը վերահսկվում է հենց անձի կողմից, ինչը հուշում է, որ ՄԻ ձևավորման գործընթացը հիմնված է անհատի ինքնակարգավորվող ներուժի վրա: Ներկայացված է պատճառաբանության «շղթա», որը թույլ է տալիս ենթադրություն անել մասնագիտության հարկադիր փոփոխության իրավիճակում ՄԻ ձևավորման վրա ինքնակարգավորման երեք հիմնական գործառույթների բարենպաստ ազդեցության մասին: Առաջարկվում է ուշադրություն դարձնել «soft skills» և ինքնակարգավորման կապին և դրանց դերին մասնագիտացման գործընթացում ։
Հղումներ
Асмолов А.Г. Психология современности: вызовы неопределенности, сложности и разнообразия // Психологические исследования (электронный журнал).- 2015.-т.8, N40.
Виноградова Г.А., Овникян М.В. Особенности профессиональной идентичности психологов на разных этапах профессионального становления личности // Вектор науки ТГУ. Серия: Педагогика, психология. – 2018.- N1 (32). -С.31-37.
Емелин В.А. Технологический радикализм: обратная сторона “цифрового” рая // Личность в эпоху перемен: mobilis in mobili: Материалымеждународной научно-практической конференции 17-18 декабря 2018/Под ред. Патяевой, Е.Ю., Шлягиной Е.И. – М.: Смысл, 2018. – 448с., с. 112-114.
Ермолаева Е.П. Личность профессионала в современном мире /Современная личность: Психологические исследования. – М.: Изд-во “Институт психологии РАН”, 2012. – 392с., сс.188-199.
Кондаурова О.П. Эволюция идентичности современного студента // Личность в эпоху перемен: mobilis in mobili: Материалы международной научно-практической конференции 17-18 декабря 2018 / Под ред. Е.Ю. Патяевой, Е.И. Шлягиной. - М.: Смысл, 2018. - 448с.
Коновалова, О. В. Формирование профессиональной идентичности у студентов, обучающихся по психологическим специальностям// Вестник Шадринского государственного педагогического института. - 2013.- № 2. - с.170-175.
Кун, Т. Структура научных революций. – Москва: Издательство АСТ, 2022.-320с.
Леонтьев Д.А., Осин Е.Н. Личностный потенциал как об’ект психодиагностики / Психологическая диагностика - N1.- 2007, С. 4-7.
Лэнгле А. Person: Экзистенциально-аналитическая теория личности: Сборник статей: Пер.с нем./ Вступ. ст. С.В. Кривцовой. – 2-е изд. – М.: Генезис, 2008. – 159с. – (Теория и практика экзистенциального анализа).
Мальцева Т.В., Реуцкая И.Е. Профессиональное психологическое консультирование: учеб. пособие для студентов, обучающихся по специальностям “Психология” и “Юриспруденция”, - М.: ЮНИТИ-ДАНА, 2009. – 143с.
Миронова С.П. Профессиональная идентификация личности: постановка проблемы и определение понятия / Образование и наука. – 2008. – N4(52), с.81-90.
Мурадян Е. Психологическая трансформация личности в эпоху глобальных перемен и метафорическое пространство сказки // Научный вестник “Актуальная психология” , Ереван 2019, N2 (5), c. 186 – 191.
Назарова Д., Болгова М., Кружалова А., Акуленок Н. What’s next? Профессии будущего: Путеводитель по профессиям будущего/ (Создано в интеллектуальной издательской системе Ridero). - 2022. - 63с. (https://www.hse.ru/ma/digital/news/541644780.html)
Петрунева Р.М., Васильева В.Д. и Петрунева Ю.В. Цифровое студенчество: мифы и реальность / Высшее образование в России, N 11.-2019, сс.47-55
Поваренков Ю.П. Психологическое содержание профессиональной идентичности // Сибирский психологический журнал – 2006. N24. - C.53-58.
Психолог: Введение в профессию: учеб. пособие для студ. высш.учеб.заведений/В.А.Фокин, Т.М. Буякас, О.Н. Родина и др.; под ред. Е.А. Климова. – М.: Издательский центр “Академия”, 2007.- 208с.
Психология и педагогика высшей школы / Л.Д.Столяренко и др.- Ростов на/Д: Феникс, 2014.-620с.;
Родичкина И.И. Условия развития профессиональной идентичности в вузе // Известия Российского педагогического университета им. А.И. Герцена- 2008- N88 - сс. 226-229
Тимофеева Т.С. Особенности структуры профессиональной идентичности психолога на разных этапах карьерного роста: монография. – Волгоград: Сфера, 2022. – 220с.
Франкл В. Социальные кризисы и воспитание ответственности (лекция) (https://vk.com/wall-2187048_246688).
Фромм Э. Здоровое общество. – М.: АСТ: Транзиткнига, 2005 -571с.
Шнейдер Л.Б. Методика изучения профессиональной идентичности (МИПИ)/ (https://sites.google.com/site/test300m/mipi)
Шнейдер Л.Б. Профессиональная идентичность: теория, эксперимент, тренинг.-М.: Изд-во Московского психолого-социального института; Воронеж: Изд-во НПО “МОДЭК”, 2004.-600с.
Шнейдер Л.Б. Психология идентичности. – М.: Изд-во Юрайт, 2019.
Felice J. Levine, Nathan E. Bell, in International Encyclopedia of the Social & Behavioral Sciences (Second Edition), 2015
Why “power skills” is the new term for soft skills in the hybrid work world - Thomson Reuters Institute
Ներբեռնումներ
Հրատարակվել է
Թողարկում
Բաժին
Արտոնագհր
Copyright (c) 2025 Բանբեր Երևանի համալսարանի
Այս աշխատանքն արտոնագրված է որպես a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
