Հայկական հարցի նշանակությունը
DOI-:
https://doi.org/10.46991/hc.2024.21.1.208Բանալի բառեր-:
Հայկական հարցը, նշանակություն, զեղծարարու¬թյուն, շահեր, մեծ տերություններ, քաղաքականություն, վերածնունդ, հայոց պե¬տակա¬նու¬¬թյունԱմփոփում
Սույն հոդվածում վերլուծվում է Տ․Նովրուզօղլու հայցակարգը Հայկական հարցի երկակի բնույթ վերաբերյալ։ Արտաքին բաղադրիչը կազմում է հայ ժողովրդի պայքարն ընդդեմ շահագործող մահմեդական շրջապատի, իսկ ներքին բաղադրիչը՝ լինել գործիք մեծ տերություննեի համար և իրականացնել ազգային շահերը։
Առանձնացվելեն Հայկական հարցի երեք փուլեր։ Առաչին փուլը ռուս-պարսկական պատերազմնը 1826 – 1828 թթ․ Տեղիը ունենում հայերի արտագաղտը Իրանից դեպի Հյոսիսային Ադրբեդջան և Ղարաբաց։ Մինչ դեր հայկական արտագաղտի համար դեպի Արեվելյան Հայաստանի Երեվանի ի Նախիչեվանի նահանգները ցաղսվել է 8 հազար չերվոնեց, ապա մահմեդական խաների և բեկերի տեղափոխման 20 հազար չերվոնեց։
Հայկական հարցի երկրորդ փուլը ինդգրկում է ХIХ դ․ վերջը. և ХХ սկիզբը։ Առաջին Աշխհարամարռւմ հայերն իփր ոչնչացրելեն մահմեդականներին։Այդ հարցի կապակցությամբ նշենք, որ Հայկական հարցը Օսմանկան կայսրության նորոգման գործընթացի տապալման արգասիկնը, ինչպես նաեվ մեծ տերություննեի շահերի բախման։Դրան հետեվեց 1894-1896 թթ․ եղերնը և1915- 1923 թթ․ մեծ եղերնը։
Հայկական հարցի երրորդ փուլը համարվում է ԽՍՀմ-ի տրոհումը և ''ար- հեստացին'' Ղարաբաղի հարցը։ Անտեսվումը Լեռնային Ղարաբաղի ինքնավար մարզի բնակության 1991 թ․ դեկտեմբերի 10-ին անցկացվաց հոգուտ անկախության ինքնորոշման հանրաքվեն, որին սատարեն կանգնել մասնակիցների 99,9% (108736)։
Հղումներ
Анумян М., 2014, Обсуждение вопроса крипто и исламизированных армян в современной турецкой прессе. Исследования Геноцида армян, N 2(1), с.146.
Айрумян Н. Россия и США обозначили сроки определения статуса Арцаха. – https:// www. lragir.am/ru/2021 /06/09 /207468․
Акчам Т., Турецкое нацинальное “Я” и Армянский вопрос.с.8, 39 - http:// armenian house. org/akcam/genocide /contents.htm․
В 1919 году турецкая газета опубликовала план депортации армян из 10 пунктов.-https://russia-armenia.info/node/14799․
Дело турецкого армянина Гульгульяна. Ереван, 2012, с.15.
Декларация О государственной независимости Нагорно-Карабахской Республики.- http://www. president.nkr. am /ru/nkr/nkr2․
Доклад Нубар паши, 2018 - Святой Эчмиадзин и Геноцид армян. Сост. А. Арутюнян. Св. Эчмиaдзин, N 101, с.329.
Тетрадь в черной обложке" одного из идеологов Геноцида армян. - https://armenpress.am /rus/news/544540.html․
Теймур Новрузоглу.''Армянский вопрос'' в судьбе армян. - http://www.anl.az/el/q/ qarabag3/q-52.htm․
Тимофеев И., Гибридная война и гибридный мир.- https://russiancouncil.ru/analytics-and-comments/analytics/․
Турецкий историк Танер Акчам.''Политика отрицания в Турции подпитывается правительством''. – https://www.¬ysu.am¬/ru/node/8682․
Тунян В., Депортация армян Османской Турции; мифы турецкой историографии. – https://agmi publications.asnet.am/wp-content/uploads/2021/02/Tseghaspanagitakan-handes-2. 2. 2014-39-54.pdf.,с. 51.
Тунян В., Тенеты власти. - https://generalnews. am/hy/ article /f6c4718557e1197 ecdbe1b7ff52975d2/․
Тунян В., Младотурки: причины Геноцида а рмян и способ осуществления (1908-1915). - http:// genhistasjoa.am/179/1/29-40.pdf).
Тунян В․, Несостоятельность модернизация Турции нач. ХХ в. - https://generalnews.am/hy/article/471ae17d8769576ebc4ce6e17b736922․
Тунян В., 2012, Дело турецкого армянина Гульгульяна.Ереван, с.15.
Тунян В․, 2022, Искажение истории Армянского вопроса и Геноцида армян в турецкой iсториографии․ Конец ХХ в.-начало ХХI в. Ереван.
Тунян В., Младотурки: причины Геноцида армян и способ осуществления (1908-1915). - http:// genhistasjoa.am/179/1/29-40.pdf․
Лео, 2014, Документы Армянского вопроса. Ереван, с.24-35,47.
Лукьянов В., Гибридные войны как угроза безопасности в XXI веке. Вестник САФУ. История. 2021, т.21, N 3, c.5-7.- https://cyberleninka.r․
Политическое жонглерство Мехмета Али Биранда все же оказа․
Соболезнуя армянам, Эрдоган возвышает Турцию. - https://nsn.fm/incident/ incident-turtsiya- Otkazyvaetsyaot etnicheskih-fobi․
РГВИА, ф. ВУА, д.1016, л.82.
РГВИА, ф. 446, оп. 1, д. 2, л. 47, 47 об.
РГАДА, ф.1252, оп. 1, д. 736, л. 48, 49.
Как репатриировались армяне после Туркманчайского договора: рассказывает ученый.- https://ru. Armenia sputnik.am/20230220․
Ներբեռնումներ
Հրատարակվել է
Թողարկում
Բաժին
Արտոնագհր
Copyright (c) 2025 Valery Tunyan
Այս աշխատանքն արտոնագրված է որպես a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.
