Страницы из истории нарекациоведения

Авторы

DOI:

https://doi.org/10.46991/hc.2025.22.1.018

Ключевые слова:

нарекациоведение, «Восточное Возрождение», теории Нуцубидзе – Конрада – Чалояна, гуманизм, мистицизм, тондракидское движение, Канонизация, Вселенский Архимандрит

Аннотация

Жизнь и деятельность Святого Григора Нарекаци – Вселенского архимандрита, великого поэта и мыслителя – давно в центре внимания армянский и исследователей: сформировалось воистину самобытное и многослойное сфера арменистики и медиевистики – богатая богословскими философскими историко-филологическими, музыковедческими ценными трудами, однако нарекациоведение развевалось преимущественно в “классических” рамках: разностороннее и фундаментальное сравнительное изучение произведений святого Армянской Апостольской церкви, великого представителя армянской средневековой литературы и классика литературы всемирной (Ф. М. Достоевского, Джелаладдина Руми и других авторов суфиев) начинается во второй половины 20-ого века. В статье представляется наиболее острая нарекациоведческая дискуссия развернувшиеся в прошлой веке о соответствии или несоответствии духовного и художественного наследия идеологическим рамкам Святой Армянской Апостольской церкви и Вселенской христианской церкви (о возможных и невозможных связах с тондракидским движением, о взаимосвязи мистицизма и гуманизма), освящаются как факт влияния дискуссий о «Восточном Ренессансе» на дальнейшее развитие нарекациоведения так и интересные страницы опровержения теорий Ш. Нуцубидзе, Н. Конрада, В. Чалояна (как науковедческих “клише” советской эры), так и уникальный вклад стоявших у истоков сравнительного нарекациоведения проф. Левона Мкртчяна (сыгравшего уникальную роль в деле перевода и пропаганды армянской литературы и культуры) и проф. Погоса Хачатряна (видного исследователя средневековых армянских рукописей).

Библиографические ссылки

Averintsev S. 1988, Roskosh' uzora i glubina serdtsa: poeziya Grigora Narekatsi – Grigor Narekatsi, Kniga skorbnykh pesnopeniy, Moskva, Glavnaya redaktsiya vostochnoy literatury, 409 s.

Bakhtin M. 1990, Tvorchestvo Fransua Rable i narodnaya kul'tura srednevekov'ya i Renessansa, Moskva, Khudozh. lit., 543 s.

Konrad N. 1972, Zapad i Vostok, Moskva, Nauka, 498 s.

Nutsubidze S. 1967, Rustaveli i Vostochnyy Renessans/ pod red. SH. Khidosheli/, Tbilisi, Literatura da khelovneba, 390 s.

Safaryan A. 1990, O gumanizme Grigora Narekatsi i poetov sufiyev, Lraber hasarakakan gitutʻyunneri, tʻiv 7, ēǰ 62–68։

Safaryan A., Sargsyan A. 2013, Obraz Makhmuda Gaznavi v «Masnavi i Maanavi» Mevlyany Dzhelaledina Rumi, Turkmenskaya literatura epokhi Gaznavidov i dukhovnaya kul'tura mira. Tezisy mezhdunarodnoy nauchnoy konferentsii, ss. 428–429.

Toporov V. 1989, Dva dnevnika/ Andrey Turgenev i Isikava Takuboku/: v kn.: Vostok-Zapad/ Issledovaniya, perevody, publikatsii/, Vypusk chetvertyy, Moskva, GRVL, 304 s.

Russell J. 1981, Introduction-Grigor Narekatsi, Date Ean Oghbercut’ean (Book of Lamentations), Delmar, New York, 322 p.

Safaryan A., Meliqyan G. 2000, Apology of Sufism in Divan by Yunus Emre, XXVI International Congress of Assian and North African Studies, Book of Abstracts of ICANAS –2000, Montreal, Canada, p. 60.

Safaryan A., Melkonyan R. 2008, Investigations of Prominent Turkmen Thinker –Sufi Nejmeddin Kubra in Armenia Nejmeddin Kubra and Spiritual – Cultural World of Orient, Asgabat-Dashoguz, pp. 184–185.

Safaryan A., Sahakyan L. 2010, On Adaptation of Traditional Images in the Works of Eastern Christian and Islamic Poets, Abstracts of the World Philosophy Day Congress, Tehran, p. 249.

Abeġyan M. 1968, Erker, h. G, Erevan, «HSSH GA hrat.», 695 ēǰ։

Allahverdyan S․ 2009a, Ink’nachanach’umy Grigor Narekats’u yev Jalal Eddin Rrumii poyeziayum, «Garun», ej 17-21:

Allahverdyan S․ 2009b, Mardu yerkvut’yan t’eman Grigor Narekats’u yev Jalal Eddin Rrumii steghtsagortsut’yan mej, Kant’egh, ej 3-8.

Allahverdyan S․ 2009g, Surbgrayin akunk’neri nert’ap’ants’umy Grigor Narekats’u Matean voghbergut’ean yev Jalal Eddin Rrumii Masnavi manavi steghtsagortsut’yan mej, Merdzavor Arevelk’i Yeritasard arevelagetneri 4-rd mijazgayin gitazhoghov, HH GAA Arevelagitut’yan institut, ej 288-294:

Allahverdyan S․ 2010, K’ristoneakan mistits’izmi azdets’ut’yunnery Grigor Narekats’u poyeziayum (parskeren), IIH P’ilisop’ayut’yan institut, Hamashkharhayin p’ilisop’ayut’yan orvan nvirvats gitazhoghov, ej 471-481.

Avetisyan Z․ 1996, Narekats’in nor zhamanakneri hayats’k’ov, Grakan t’ert’, t’. 12-26 hulis, ej 4-5.

Grigor Narekats’i 1840, Srboy horn meroy Grigor Narekay Vanits’ vanakani matenagrut’iwnk’, Venetik, tp. Srboyn Ghazaru, 428 ej.

Grigor Narekats’i, Tagher yev gandzer 1981, ashkhatasir., K’yoshkeryan A. Yerevan, «HSSH GA hrat.», 310 [2] ej.

Dolukhanyan A. 1996, Narekats’u poyemi mijnadaryan meknut’yunnery, Azg, t’․ 16, ej 2.

Yeghiazaryan V․ 2018, Astghik Ghap’lanyani ashkhatasirut’yamb 2015t’․ hratarakvats «Grigor Narekats’i. Matenagitut’iwn», grk’i masin, Patmabanasirakan handes, №1, ej 273-276.

Yeghiazaryan V․ 2019, Poghos Khach’atryani 90-amyakin, Patma-banasirakan handes, №․ 1, ej 260-264.

Yeghiazaryan V․ 2021, Grakhosut’yun Grigor Narekats’u Matenagitut’yan astvatsahacho grk’i masin, Hayagitakan usumnasirut’yunner, ej 84-104.

Yerg yergots’, handerdz meknut’eamb nakhneats’ 1993, ashkhatasir., T. Mesrop k’ahana Arameani, Yerevan, «Gandzasar» Matenashar, 149 ej.

Zek’iyean L․ 2015, Grigor Narekats’i, Tiyezerakan vardapet, «Banber» Matenadarani, 22, ej 10-23.

Khach’atryan P. 1990, Nareki mijnadaryan lutsmunk’y, hrat. YePH, Yerevan, 210 ej.

Khach’atryan P. 1996, Narekats’in yev hay mijnadary, hrat. Mayr At’vorr S. Ejmiatsin, 396 ej.

Kozmoyan A․ 1987, Haykakan yev parskakan mijnadaryan sirayin k’narergut’yan tipabanakan arrandznahatkut’yunneri masin, Patma-banasirakan handes, №3, ej 153-160.

Kozmoyan A․ 1996, Hayots’ yev parsits’ mijnadaryan k’narergut’yan hamematakan peotikan (hayeren yev k’arryan), Lraber hasarakakan gitut’yunneri, N 3, ej 122-134.

Kozmoyan A. 2001, Mijnadaryan arevelk’i «yeghbayrut’yunneri» tipabanakan khndri shurj, Merdzavor yev Mijin Arevelk’i yerkrner yev zhoghovurdner, h․ 20, ej 290-300.

Kozmoyan A. 2016, Irani mshakuyt’y․ 1 Yndhanur aknark․ 2․ Parsits’ mijnadaryan grakanut’yun, khmb., Safrastyan R., Hayastani harakits’ yerkrneri patmut’yun, h․ 2, Mijin darer, Yerevan, «Zangak» hrat., ej 107-116.

Kozmoyan A. 2023, Parsits’ mijnadaryan poyezian hay t’argmanakan arvestum (mi drvagi ditarkum), Arevelyan aghbyuragitut’yun, N 4, ej 141-150.

Kozmoyan A․ 2024, Iranagitakan hetazotut’yunner, Yerevan, «Gitut’yun» hrat., 461 ej.

Kozmoyan A. 2004, Parsits’ mijnadaryan poyezian sufizmi gaghap’arneri yev geghagitut’yan hamakargum (Rrumi, Hafez), Parsits’ poyeziayi yntrani, t’argm, S․ Kaputikyan; pars․ toghats’i t’argm․, arrajaban yev tsanot’agr․, A․ Kozmoyan; HH GAA, Yerevan, «Mughni» ej 9-43, ej 109-120.

Hunanyan H. 1996, Grigor Narekats’in yev hay mijnadary, Arravot, t’․ 155, ogostos 30, ej 6.

Ghanalanyan A. 1969, Avandapatum, Yerevan, «HSSH GA hrat.», 530 ej. Margartashar /Rrobayat’/ 1989, parskerenits’ toghats’i t’argmanut’yuny, arrajabany yev tsanot’agrut’yuny, A․ Kozmoyani, Yerevan, «Khorhrdayin grogh», 240 ej.

Mkrtch’yan L. 1967, Narekats’in yev Dostoyevskin, «Hayrenik’i dzayn», 15 hunvari, №3/77/, ej 5-6.

Mkrtch’yan L․, Poyeziayi hasaky. Hnaguyn shrjan. Mijin darer (V-XII dd․). Hay dasakan k’narergut’yun, h․ 1, Yerevan, «YePH hrat.», 1986, 195 ej.

Ch’aloyan V. 1964, Haykakan RRenesans, Yerevan, «Haypethrat», 252 ej.

Ch’aloyan V. 1975, Hayots’ p’ilisop’ayut’yan patmut’yun (Hin yev mijin darer), Yerevan, «GAA hrat.», 524 ej.

Ch’amch’ean M․ 1785, Patmut’iwn Hayots’, h. B, Venetik, tp. Jiovanni Piats’voyi, 1060 ej.

Sarinyan S․ 2016, Poghos Khach’atrean. Hay hin grakanut’ean matenagitut’iwn, Yerevan, «Tigran Mets», 614 ej, Patma-banasirakan handes, 3, ej 218-219.

Safaryan A․, Mkhit’aryan S․1997, Iran-Name, t’․6, ej 20-21.

Safaryan Al. 1992, I vkayut’yun Narekats’u asttsvatsabanakan rrealizmi, «Yerevani hamalsaran» (Gitainformats’ion handes), t’iv 3 (74), ej 31–34.

Safaryan Al. 1993, Grigor Narekats’u u sufi banasteghtsneri steghtsagortsut’yunnerum avandakan patkerneri «adaptats’man» masin, Lraber hasarakakan gitut’yunneri, t’iv 2, ej 103–113.

Safaryan Al. 1993, Mtorumner Grigor Narekats’u yev sufi banasteghtsneri baroyagitakan hayats’k’neri masin, «Iran-name», t’iv 1, hunis, ej 29–30.

Safaryan Al․ 1996, Nor t’argmanut’yunner Yunus Emrev «Divanits’», Banasirut’yan harts’er (hodvatsneri yev haghordumneri zhoghovatsu` nvirvats prof. G. Nalbandyani 70-amyakin, khmb. G. Melik’yan), «Iran-Name» matenashar, Yerevan, ej 5:

Загрузки

Опубликован

2026-01-09

Выпуск

Раздел

Articles

Как цитировать

Сафарян, А. ., Петросян, В. ., & Мартиросян, А. (2026). Страницы из истории нарекациоведения. История и культура, 22(1), 18-32. https://doi.org/10.46991/hc.2025.22.1.018