Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանի № 3756 Ավետարանի մանրանկարների քննություն
DOI-:
https://doi.org/10.46991/hc.2024.21.1.255Բանալի բառեր-:
Հայկական մանրանկարչություն, Ավետարան, Ամոնիուս Ալեքսանդրացի, ավետարանիչներ, անվանաթերթ, խորանԱմփոփում
Հայկական մանրանկարչության պատմությունն ուսումնասիրելիս պարզ է դառնում, որ XII դարից մեզ հասած ձեռագրերի թիվը համեմատաբար ավելի քիչ է։ Ինչպես մյուս դարերում ստեղծված ձեռագիր մատյանների դեպքում, XII դարում ստեղծված մատյանների շարքում զգալի թիվ են կազմում Ավետարանները։ Մեզ հասած Ավետարանների շարքին է պատկանում ՄՄ 3756 բնագիրը։ Այն հստակ թվագրություն չունի, ստեղծման վայրը ևս անհայտ է, գրիչը «Յովանէսն» է։ Բնագիրը չունի տերունական շարք, սակայն առանձնանում է Ամմոնիուս Ալեքսանդրացու և ավետարանիչների պատկերներով, խորանների ու լուսանցազարդերի բազմազանությամբ։ Ամմոնյան տախտակների հեղինակ Ամմոնիուս Ալեքսանդրացու պատկերն ինքնըստինքյան յուրահատկություն է հաղորդում այս բնագրին, քանի որ մատենադարանյան մանրանկարը հայ մանրանկարչության պատմության մեջ Ավետարաններում հանդիպած մեզ հայտնի եզակի օրինակն է։ Ծաղկողն իր յուրահատուկ ոճն է ցուցադրել Ավետարանիչներին պատկերելիս։ Խորանազարդերի և անվանաթերթերի միջոցով հնարավորություն է ստեղծվում հետևելու գլխազարդերի և լուսանցազարդերի զարգացմանը։ Մանրանկարների ուսումնասիրությունը մեզ թույլ է տալիս եզրակացնել, որ ծաղկողը ծանոթ է եղել նախկին Մեծ Հայքի մանրանկարչական դպրոցին, չի բացառվում նաև ուղղակի կամ անուղղակի կերպով բյուզանդական օտտոնյան գրքարվեստին: Այս մատյանի մանրանկարների միջոցով հնարավորություն է ստեղծվում տեսնելու XII դարի հայկական մանրանկարչական արվեստի զարգացման միտումները և բնորոշ գծերը:
Հղումներ
Ազարյան Լ., 1964, Կիլիկյան մանրանկարչությունը XII-XIII դդ., Երևան, 297 էջ:
Ալիշան, 1890, Այրարատ. Բնաշխարհ Հայաստանեայց, Վենետիկ, 590 էջ:
Ալիշան, 1893, Սիսական. Տեղագրութիւն Սիւնեաց Աշխարհի, Վենետիկ, 561 էջ:
Արքեպիսկոպոս Սիւրմէեան Ա., 1948, Մայր ցուցակ հայերէն ձեռագրաց Երուսաղէմի Սրբոց Յակոբեանց վանքի, հ. Ա, Սուրբ Ղազար, 374 էջ:
Գևորգյան Ա., 2005, Անանուն հայ մանրանկարիչներ, Մատենագիտություն, IX-XVII դդ., Կահիրե, 685 էջ:
Եգանյան Օ., Զեյթունյան Ա., Անթաբյան Փ., 1965, Ցուցակ ձեռագրաց Մաշտոցի անվան Մատենադարանի, հ. Ա, Երևան, 1634 էջ:
Հայկական մանրանկարչություն, Մատենադարանի ժողովածու, 2014, Երևան, Նաիրի, 311 էջ։
Հայկական մանրանկարչություն, Մխիթարեան մատենադարան ձեռագրաց, 1966, հ. Ա, Վենետիկ-Ս. Ղազար, 62 էջ։
Ղազարյան Վ., 1995, Խորանների մեկնություններ, Երևան, 191 էջ։
Дурново Л., 1957, Краткая история древнеармянской живописи, Ереван, 58 стр.։
Измайлова Т., 1979, Армянская миниатюрная живопись XII века (по нескольким рукописям Матенадарана), Երևան, ՊԲՀ, № 4, էջ 165-171։
Измайлова Т., 1983, Декор двух датированных и локализованных армянских рукописей XII века, Երևան, ՊԲՀ, № 2-3, էջ 240-248։
Измайлова Т., 1975, Заглавные листы Харбердской рукописи 1160 г., Երևան, ՊԲՀ., № 4, էջ 154-168։
Измайлова Т., 1974, Каринская рукопись 1186 г. (Иван С-65), Երևան, ՊԲՀ, № 1, էջ 259-268։
Измайлова Т., 1987, Маргинальный декор Ованаванского мартиролога-чарынтира, Երևան, ՊԲՀ, № 1, էջ 183-194։
Измайлова Т., 1989, Мастер и образец. Ромклайская модель, вторая половина XII-начало XIII века, Երևան, ՊԲՀ, № 3, էջ 174-191։
Казарян В., Манукян С., 1991, Матенадаран, Армянская рукописная книга VI-XIV веков, Москва, 282 стр.։
Bernabo M., 2014, The Miniatures in the Rabbula Gospels: Postscripta to a Recent Book, Vol. 68, pp 343-58, (link - https://www.academia.edu/20252399/M_Bernab%C3%B2_The_Miniatures_in_the_Rabbula_Gospels_Postscripta_to_a_Recent_Book_Dumbarton_Oaks_Papers_68_2014_pp_343_358 , 21.02.2023)։
Crawford M., 2015, Ammonius of Alexandria, Eusebius of Caesarea and the Origins Scholarship, New Testament Studies, Vol. 61, pp 1-29 (link - https://www.academia.edu/6816607/Ammonius_of_Alexandria_Eusebius_of_Caesarea_and_the_Origins_of_Gospels_Scholarship, 21.02.2023)։
Cross F. 1974, The Oxford Dictionary of the Christian Church, London, 1518 p.:
Der Nersessian S., 1973., Armenian Manuscripts in the Walters Art Gallery, Baltimore, 108 p.։
Der Nersessian S., 1993, Miniature Painting in the Armenian Kingdom of Cilicia from the Twelfth to the Fourteenth Century, Vol. I, Washington, 198 p.։
Eusebius, 1949, The Ecclesiastical history, L, 524 p.:
Mayr-Harting H., 1999, Ottonian book illumination. An historical study, Harvey Miller publishers, London, 531 p.։
Ներբեռնումներ
Հրատարակվել է
Թողարկում
Բաժին
Արտոնագհր
Copyright (c) 2025 Monte Matevosyan
Այս աշխատանքն արտոնագրված է որպես a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.
