Демографическая среда проявления армянской политической мысли во второй половине XVIII века (попытка теоретической классификации)
DOI:
https://doi.org/10.46991/hc.2024.21.2.029Ключевые слова:
демографическая среда, политическая мысль, Армения раннего нового времени, Мадрасский кружок, Шаамир Шаамирян, Овсеп Эмин (Иосиф Эмин), Российская империя, Мовсес Сарафян, архиепископ Овсеп Аргутян (Иосиф Аргутинский-Долгорукий), Ованнес Лазарян (Иван Лазарев)Аннотация
С начала XVI века Армения находилась под властью Османской империи и Персии. Армяне на своей родине не только лишились возможности восстановить государственность, но и были вынуждены столкнуться с условиями неравного положения в социальных отношениях с мусульманскими завоевателями. Происходящие в Армении изменения не обходят стороной и такую деликатную сферу, как демографическая среда, на которую большое влияние оказало проникновение иноэтнического элемента, создав новые реалии для армян. Вторая половина XVIII века отмечена четким закреплением новых реалий, что также повлияло на формирование и распространение политической среды и идей. В частности, армянский меликский круг окончательно проиграл иностранным правителям, а поиски внешней политической поддержки приобрели четкое направление в виде Российской империи, но с армянскими (Св. Эчмиадзин и Арцах), индийско-армянскими (Мадрас) и русско-армянскими (Санкт-Петербург и Астрахань) очагами освободительной борьбы, каждый из которых имел разные идеи и мотивы. Цель нашей работы — представить различия в представлениях центров освободительного движения, исходя из особенностей их демографической среды.
Библиографические ссылки
Աբրահամ Կրետացի 1973, Պատմություն, աշխ.՝ Ն. Ղորղանյանի, Ե., 314 էջ։
Բադալյան Գ. 2003, Սևանա, Շղվագա, Մաքենյաց և Հութա վանքերի թեմերը (քարտեզ), մասշտաբ՝ 1:400 000, Սիմեոն Կաթողիկոս Երևանցի, Ջամբռ, Ե., առդիր 1:
Բարխուդարյան Վ. 1967, Նոր Նախիջևանի հայ գաղութի պատմություն (1779-1861 թթ.), Ե., 498 էջ։
Բարխուդարյան Վ. 1985, Նոր Նախիջևանի հայ գաղութի պատմություն (1861-1917 թթ.), Ե., 390 էջ։
Գրիգորյան Վ. 1958, Երևանի խանությունը 18-րդ դարի վերջում (1780-1800), Ե., 228 էջ։
«Դիւան Հայոց Պատմութեան» 1899, Գիրք Դ., հրատարակեց Գիւտ Աւագ Քահանայ Աղանեանց, Թիֆլիս, սյ. 731-734։
Էմին Հ. 2018, Հովսեփ Էմինի կյանքն ու արկածները, նախաբանը՝ Էմի Աբգարի, անգլերենից թարգմ.՝ Գ. Մուրադյան և Ա. Թոփչյան, Ե., 526 էջ։
Թելունց Մ. 1995, Հայ ազգային-ազատագրական շարժումը XVIII դարի երկրորդ կեսին և իրավաքաղաքական միտքը, Ե., 311 էջ։
Թելունց Մ. 2001, Հայկական առաջին սահմանադրությունը. «Որոգայթ փառաց»-ը և ՀՀ 1995 թ. Սահմանադրությունը, Ե., 226 էջ։
Թորոսյան Վ. 2021, Իրավաքաղաքական մտքի պատմություն, Ե., 247 էջ։
Կարապետյան Մ. 1987, Բնակչության էթնիկ կազմը և էթնիկ պրոցեսները Երևանում 1724-1800 թթ., «ՊԲՀ», թիվ 3, էջ 95-103:
Հակոբյան Վ. 2021, Երևանի Խանության ԺԸ դարի երկրորդ կեսի պատմության հարցերն ըստ Մատենադարանի պարսկերեն վավերագրական նյութերի, Ե., 200 էջ։
«Հայ սփյուռք» հանրագիտարան 2003, Ե., 732 էջ։
«Հայոց պատմություն» 2010, Հ. 3, Գիրք 1, Նոր ժամանակաշրջան (XVII դարի երկրորդ կես – XIX դարի վերջ), Ե., 704 էջ։
Մալխասեանց Ստ. 1944, Հայերէն բացատրական բառարան, հ. 2, Ե., 512 էջ:
Մաղաքիա արքեպս. Օրմանեան 2001, Ազգապատում, հ. 2, Ս. Էջմիածին, 3894 սյ.:
Մանուչարյան Հ. 2021, Արարատիզմ։ Հայոց ազգայնականությունը պատմության շրջադարձային հանգրվաններում, Ե., 272 էջ։
Մանուչարյան Հ., Դավթյան Մ. 2015, Մովսես Բաղրամյան. Հայ քաղաքական հրապարակախոսության սկզբնավորումը, Ե., 136 էջ։
Մարտիրոսյան Վ. 1978, 1783 թ. Գեորգիևսկի դաշնագիրը և հայերը, «ԼՀԳ», թիվ 9, էջ 92-100։
Մինասյան Է., Մայիլյան Բ., Մխոյան Հ. 2018, Հյուսիսային Կովկասի հայկական համայնքները 20-րդ դարում. պատմություն և մարտահրավերներ, Ե., 2018, 152 էջ։
Միրումյան Կ. 2013, Դրվագներ հայ քաղաքական մտքի պատմությունից, Ե., 158 էջ։
«Որոգայթ փառաց» (18-րդ դ. հայ իրականության մեջ պետական իրավունքի նորմերի համակարգ) 2002, խմբ.՝ Գ. Սաֆարյան և Ա. Կարապետյան, գրաբարից թարգմ. և ծանոթագր.՝ Պ. Խաչատրյան, Ե., 298 էջ։
«Նշավակ» 1783, Մադրաս:
Չոբանյան Պ. 1981, Վրացական ուղեգրությունները և նրանց տեղեկությունները հայերի մասին (XVIII դ. – XIX դ. 1-ին քառորդ), Ե., 199 էջ։
Չոբանյան Պ. 2001, Քարվաճառի էթնիկ դիմագծի հարցի շուրջ, «Մերձավոր և Միջին Արևելքի երկրներ և ժողովուրդներ», հատ. 20, Ե., էջ 204-232:
Չոբանյան Պ. 2006, Հայ-ռուս-վրացական փոխհարաբերությունները ԺԸ դարի երկրորդ կեսին, «Պատմա-բանասիրական ուսումնասիրություններ», գիրք Ա, Ս. Էջմիածին, 559 էջ։
Սիմեոն Երևանցի 2022, Ջամբռ, աշխ.՝ Հ. Օհանյանի, Ե., 463 էջ։
Սիմեոն Կաթողիկոս Երևանցի 2003, Ջամբռ, աշխ.՝ Վ. Համբարձումյանի, պատմաաշխ. ծանոթագր.՝ Գ. Բադալյանի, Ե., 640 էջ:
Иоаннисян А. 1989, Иосиф Эмин, Ер., 292 с.
Иоаннисян А. 1990, Россия и армянское освободительное движение в 80-х годах XVIII столетия, Ер., 196 с.
«История взаимоотношений России и Грузии в X – первой половине XIX вв.» 2023, ответственный редактор – И. Крючков, Ставрополь, 400 с.
Сахаров А., Боханов А., Шестаков В. 2010, История России: с древнейших времен до наших дней, Т. 1, М., 2010, 544 с.
Тунян В. 2022, Католикосат Всех Армян в 1799-1809 гг., Св. Эчмиадзин, 216 с.
Шопен И. 1852, Историческiй памятникъ состоянiя Армянской области въ эпоху ея присоединенiя к Россiйской имперiи, СПб., 1232 с.
Aslanian S. 2011, From the Indian Ocean to the Mediterranean: The global trade networks of Armenian merchants from New Julfa, Berkeley: University of California Press, 363 p.
Aslanian S. 2023, Early modernity and mobility: port cities and printers across the Armenian diaspora, 1512-1800, New Haven: Yale University Press, 557 p.
Chaudhury S., Kevonian K. 2014, Armenians in Asian Trade in The Early Modern Era, Manohar Publishers, 418 p.
Загрузки
Опубликован
Выпуск
Раздел
Лицензия
Copyright (c) 2025 Arnak Sargsyan, Mikayel Malkhasyan
Это произведение доступно по лицензии Creative Commons «Attribution-NonCommercial-ShareAlike» («Атрибуция — Некоммерческое использование — На тех же условиях») 4.0 Всемирная.
