Հտ․ 43 No. 2 (219) (2009)

Դաշտային երկրաբանական-պետրոգրաֆիական նոր ուսումնասիրությունների հիման վրա ապացուցվել է Սևանի լեռնաշղթայի կարբոնատիտների մագմատիկ ծագումը, որոնք նախկինում համարվում էին կոնտակտային մետասոմատիկ առաջացումներ՝ լիստվենիտներ: Սակայն իրականում այս ապարները նոր տիպի կարբոնատիտներ են, որոնք տարածականորեն և, ամենայն հավանականությամբ, ծագումնաբանորեն սերտ կապված են Ամասիա-Սևան-Հագարուի օֆիոլիտային գոտու ուլտրաբազիտների կոմպլեքսի հետ, չեն զուգորդվում ալկալային ապարների ֆորմացիաների հետ: Բնորոշ է, որ այս կարբոնատիտներին ուղեկցում են շպինելի խմբի ակցեսոր միներալները:

Հանքային հանգույցը տեղակայված է վերին մանտիակեղևային միջանցիկ հյուսիսարևելյան և կեղևային հյուսիսարևմտյան խզումների հատման տեղում: Այստեղ լայնորեն արտահայտված են կազմավորման տարբեր խորությունների մագմատիկ առաջացումներ, հիդրոթերմալ-մետասոմատիկ վերափոխված ապարների դաշտեր և գոտիներ, ներծին մետաղական կուտակումներ: Հանգույցը առանձնացվում է երկրաբանակառուցվածքային, օդատիեզերադիստանցիոն տվյալներով, լոկալ երկրաֆիզիկական և երկրաքիմիական անոմալիաներով:

Աշխատանքում քննարկվում են կմախքի տարբեր սկզբնական խտությունների ցեմենտի հողի նմուշների սեղմման դիմադրության փորձարկման արդյունքները և ցեմենտի բաղադրությունը 7-ից 60 օր ժամանակահատվածի համար: Պարզվել է, որ ցեմենտի հողի կմախքի սկզբնական խտության ազդեցությունը սեղմման դիմադրության վրա աննշան է սկզբնական 7 օրվա ընթացքում: Ժամանակին սեղմման դիմադրության ինտենսիվության բարձրացում նկատվում է 7-ից 28 օր ժամանակային ընդմիջումով: 28-ից 60 օր միջակայքում նկատվել է հողի նմուշների սեղմման ուժի բարձրացման ինտենսիվության նվազում: Ժամանակի ընթացքում ամրության բարձրացման ամենամեծ ինտենսիվությունը սեղմման փորձարկման ժամանակ գրանցվել է ցեմենտի հողի օպտիմալ կառուցվածքում (ցեմենտը 7%) և առավելագույն խտացման պայմանները: Ցեմենտային հողի սեղմման (28 օր) ստանդարտ ամրությունը կազմում է ընդհանուր ամրության միայն մի մասը:

Հայաստանի տարածքում էոցենի հասակի նստվածքային ապարներն ունեն լայն տարածում՝ հատկապես Երևան–Վեդու և Եղեգնաձորի սինկլինորիումներում: ՙԼանջառ-2՚ հորատանցքն ընդգրկում է էոցենի ամբողջական կտրվածքը, որտեղ լավ արտահայտվում են նրա ենթաբաժինների սահմանները: Ուսումնասիրելով պլանկտոն և բենթոս ֆորամինիֆերները` հնարավոր է դառնում նաև էոցենի ապարները ստորաբաժանել զոնաների ըստ միկրոֆաունայի այս ձևերի: Էոցենի կտրվածքում ըստ պլանկտոն ֆորամինիֆերների առանձնացվում են հետևյալ զոնաները. Morozovella aragonensis, Acarinina pentacamerata (ստորին էոցեն), Acarinina bullbrooki, Acarinina rotun-dimarginata, Hantkenina alabamensis, Orbulinoides beckmanii, Truncorotaloides rohri (միջին էոցեն), Globigerapsis semiinvoluta, Globorotalia cocoaensis (վերին էոցեն): Ըստ բենթոս ֆորամինիֆերների առանձնացվում են հետևյալները. Heterolepa eocaena, Uvigerina costellata-Cibicidoides landjaricum (միջին էոցեն) և Planulina costata (վերին էոցեն): Նշվածներից վերջին զոնան մեր տվյալներով բաժանվում է Cibicidoides truncatus և Heterolepa pygmea ենթազոնաների:

Աշխատանքում քննարկվել և վերլուծվել է տարածաշրջանի խոնավացման ռեժիմը։ Օգտագործելով դեֆիցիտի և տեղումների (1955–2000 թթ.) դիտարկված տվյալները՝ մենք բացահայտել ենք տարածաժամանակային փոփոխությունների օրինաչափությունների քանակը։ Արդյունքում ստեղծվում է տարածական բաշխման քարտեզ։

Հոդվածում դիտարկվում է մորֆոմետրիկ տվյալների հիման վրա ռելիեֆի պայմանների որակական գնահատման հնարավորությունը։ Տրված են GIS-տեխնոլոգիաների կիրառմամբ կազմված քարտեզների ուսումնասիրության արդյունքում ստացված օրինակները։ Յուրաքանչյուր քարտեզի լեգենդի մասշտաբի միջին քանակական տվյալները վերցվել են որպես բարենպաստ պայմաններ և նշվել զրոյով, իսկ հոսանքին հակառակ և ներքևի տվյալները վերցվել են համապատասխանաբար 1-ի և –1-ի համար: Ստացված տվյալները ամփոփվել և դասակարգվել են չորս խմբերի և կազմվել է ռելիեֆի պայմանների բարդ որակական գնահատման համապատասխան քարտեզը։