О некоторых принципиальных различиях между западноармянской и восточноармянской метрикой
DOI:
https://doi.org/10.46991/BYSU.B/2026.17.2.006Ключевые слова:
стихосложение, ритмика, слоговой размер, устойчивые ударения, словораздел, Арсен Хазикян, восточноармянская поэзия, западноармянская поэзия, , сокрощение слов, удлинение словАннотация
В статье рассматривается ряд фундаментальных различий между восточноармянской и западноармянской поэзией, которые особенно ярко проявились в середине XIX века. Это был период, когда предпринимались первые шаги по художественному освоению разговорного (новоармянского) языка, и просодоческие (фонетические, акцентные) различия двух ветвей языка четко отразились в формах построения поэтической речи. Силлабический стих, сформировавшийся в X-XII веках, развил ряд принципов, которые перешли в поэзию последующих эпох и были обоснованы в теоретических работах Мхитаристов (Багратуни, Хюрмюзян, Тироян, Хазикян и др.). Важнейшим вопросом, возникшим в тот период, было значение устойчивых ударений (констант) в поэтической строке и их ритмообразующая функция. Мхитаристы считали обязательным подчеркивать членораздел с помощью ударения, в то время как восточноармянская поэзия конца XIX века уже отказалась от этого принципа и придавала большее значение слоговому равенству и синтаксической независимости членов. Эти различия в ритмической структуре двух языков не остались незамеченными и даже послужили поводом для необоснованной критики со стороны западноармянских авторов. Одним из таких примеров является рецензия А. Хазикяна («Базмавеп», 1899, № 4), написанная по поводу нового поэтического сборника Ал. Цатуряна. Всестороннее исследование двух ветвей армянской поэзии показывает, что западноармянский силлабический стих в некотором смысле является промежуточной формой, сочетающей в себе тонические и силлабические принципы. Именно поэтому западноармянская поэзия преимущественно строится на четырех- и трехсложных членах, поскольку требование стабильного ударения заставляет поэтов использовать более короткие члены, в то время как восточноармянская поэзия более склонна к использованию пятисложных членов.
Скачивания
Библиографические ссылки
Աբեղյան Մ. (1970)։ Երկեր, հ. Դ, Երևան, ՀՍՍՀ ԳԱ հրատ. (Abeġyan M. (1970): Erker, h. D, Erevan, HSSH GA hrat.):
Ալիշան Ղ. (1858)։ Նուագք, Գ, Վենետիկ, Սբ. Ղազար (Alishan Ġ. (1858)։ Nuagq, G, Venetik, Sb. Gazar):
Անթիմոսեան Ա. (1821)։ Քերականութիւն գաղղիական, Վենետիկ, Սբ . Ղազար (Antimosean A. (1821)։ Qerakanut‘yun gaggiakan, Venetik, Sb. Gazar):
Ավետիսյան Յու. (2002)։ Արևմտահայ բանաստեղծության լեզուն, Երևան, ԵՊՀ հրատ. (Avetisyan Yu. (2002)։ Arevmtahay banastexgtut‘yan lezun, Erevan, EPH hrat.):
Դուրյան Պ. (1971)։ Երկերի ժողովածու երկու հատորով, հ. 1, Երևան, ՀՍՍՀ ԳԱ հրատ. Duryan P. (1971): Erkeri zoġovacu erku hatorov, h. 1, Erevan, HSSH GA hrat.):
Թիրեաքեան Յ. (1922)։ Հայկական տաղաչափութիւն, Նյու-Յորք (Tireaqean H. (1922): Hajkakan taġachaput‘yun, New-York):
Թումանյան Հ. (1988)։ Երկերի լիակատար ժողովածու, հ. 1, Երևան, ՀՍՍՀ ԳԱ հարտ. (Tumanyan H. (1988): Erkeri liakatar zoġovacu, h. 1, Erevan, HSSH GA hrat.):
Իսահակյան Ավ. (1973)։ Երկերի ժողովածու, հ. 1, Երևան, «Հայաստան» (Isahakyan Av. (1973): Erkeri zoġovacu, h. 1, Erevan, «Hayastan»):
Իսահակյան Ավ. (1977)։ Երկերի ժողովածու, հ. 2, Երևան, «Հայաստան» (Isahakyan Av. (1977): Erkeri zoġovacu, h. 2, Erevan, «Hayastan»):
Հիւրմիւզեան Եդ. (1839)։ Առձեռն բանաստեղծութիւն համառօտեալ, Վենետիկ, Սբ. Ղազար (H‘yurm‘yuzean Ed. (1839): Artsern banastegcut‘yun hamaroteal, Venetik, Sb. Gazar):
Ղազիկեան Ա. (1899)։ Գրախօսական ակնարկներ, «Բազմավէպ», 1899, հ. 4 (Ġհazikyan A. (1899): Grakhosakan aknarkne r, «Bazmavep», 1899, h. 4):
Մեծարենց Մ. (1981)։ Երկերի լիակատար ժողովածու, Եր., ՀՍՍՀ ԳԱ հրատ. (Mecarenc M. (1981): Erkeri liakatar zoġovacu, Erevan, HSSH GA hrat.):
Ներսես Շնորհալի (1968)։ Յաղագս երկնի և զարդուց նորա, Հայելուկներ, Ողբ Եդեսիոյ, Երևան, «Հայաստան» (Nerses Shnorhali (1968): Yaġags erkni ev zarduc nora, Hanelukner, Vogb Edesioj, Erevan, «Hayastan»):
Չոպանյան Ա. (1980)։ Նամականի, Երևան, «Սովետական գրող» (Chopanyan A. (1980): Namakani, Erevan, «Sovetakan groġ»):
Չոպանյան Ա. (1988)։ Երկեր., Երևան, «Սովետական գրող» (Chopanyan A. (1988): Erker, Erevan, «Sovetakan grog»):
Պապայան Ռ. (1973)։ Վանկային և շեշտային սկզբունքների հարաբերությունը հայ ոտանավորում, «Բանբեր Երևանի համալսարանի», 1973, թիվ 1 (Papayan R. (1973): Vankayin ev sheshtayin skzbunqneri haraberut‘yuny hay votanavorum, «Banber Erevan hamalsarani», 1973, 1):
Ջրբաշյան Էդ. (1976)։ Պոետիկայի հարցեր, Երևան, «Հայաստան» (Jrbashyan Ed. (1976): Poetikaji hartser, Erevan, «Hayastan»):
Սեւակ Ռ. (1997)։ Երկեր, Էջմիածին, Մայր աթոռ (Sevak R. (1997): Erker, Echmiacin, Mayr ator):
Տերյան Վ. (1985)։ Բանաստեղծություններ. Լիակատար ժողովածու, Երևան, «Սովետական գրող» (Teryan V. (1985): Bananstegcut‘yunner. Liakatar zoġogvacu, Erevan, «Sovetakan groġ»):
Տիրոյեան Աթ. (1912)։ Բանաստեղծական լեզուն և հայկական չափին գրաւած տեղը, «Բազմավէպ», 1912, թիվ 10-11 (Tiroeyan At. (1912): Banasteġcakan lezun ev hajkakan chapin gravac teġy, «Bazmavep», 1912, 10-12):
Տիրոյեան Աթ. (1913)։ Արուեստ տաղաչափութեան, Վենետիկ, Սբ. Ղազար (Tiroeyan At. (1913): Aruest taġashaput‘yan, Venetik, Sb. Gհazar):
Навасардян В. С. (1977)։ К Вопросам метрики восточноармянского стиха, «Բանբեր երևանի համալսարանի», 1977, 3 (Navasardyan V. (1977): K voprosam metriki vostochnoarmqnskogo stikha, «Banber Erevan hamalsarani», 1977, 3):
Тынянов Ю. (1965)։ Проблемы стихотворного языка. Москва, «Советский писатель» (Tinyanov Yu. (1965): Problemi stikhotvornogo yazika, Moskva, «Sovetskij pisatel»):
Томашевский Б. В. (1959)։ Стилистика и стихосложение, Ленинград (Tomashevskij B. V. (1959): Stilistika I stikhoslojenie, Leningrad):
Томашевский Б. В. (2007)։ Избранные работы о стихе. Учебное пособие, СПб., Изд. СПбГУ (Tomashevskij B. V. (2007): Izbrannie raboti o stikhe. Uchebnoe posobie, SPb., Izd. SPbGY):
Якобсон Р. (1923)։ О чешском стихе преимущественно в сопостовлении с русским, РСФСР, Гос. Изд. (Yakobson R. (1923): O chekhsom stikhe preimushchestvenno v sopostivlenii s pusskim, RSFSR, Gos. Izd.):
Attridge Derek (1982)։The Rhythms of English Poetry, London-N.-Y., Routledge.
Pilshchikov, Igor (2024)։ The Concepts of “Verse”, “Meter” and “Rhythm” in Russian Verse Theory // Studia Metrica et Poetica 11.1 (2024): 91–117.P. 100. https://doi.org/10.12697/SMP.2024.11.1.04
Загрузки
Опубликован
Выпуск
Раздел
Лицензия
Copyright (c) 2026 Ashkhen Jrbashyan
Это произведение доступно по лицензии Creative Commons «Attribution-NonCommercial» («Атрибуция — Некоммерческое использование») 4.0 Всемирная.
