Новый опыт разгадки тайны Давида Непобедимого
DOI:
https://doi.org/10.46991/BYSU.E/2025.16.2.020Ключевые слова:
традиция ученых мужей, Степанос Сюнеци, Патриарх Фотий, Лазар Парпеци, Мисак Хостикян, реконструкция, Святые переводчикиАннотация
Как известно, в результате современной научной реконструкции армянская письменная традиция о Давиде Непобедимом была подвергнута сомнению, и он был перенесен из V века во вторую половину VI века. В статье рассматривается вопрос о реконструкции времени Давида Непобедимого и на основе упоминаний в средневековых текстах делается попытка обосновать тот факт, что армянская средневековая письменная традиция о Давиде до сих пор не опровергнута. Показано, что если нет так называемых «доказательных» оснований видеть Давида в V веке, то они отсутствуют и в новых реконструкциях, отодвигающих Давида из V века. В частности, рассматриваются некоторые аргументы, выдвинутые в труде Мисака Хостикяна «Давид Философ», и приводятся их опровержения или, по крайней мере, показывается их недостаточная обоснованность. В статье высказывается предположение, что упомянутый Егише иерей Давид, скорее всего, может быть тем самым Давидом Философом, которого в армянской письменной традиции уже некоторое время называют «Непобедимым». Показано также, что в некоторых текстах, дошедших до нас с V века, встречаются упоминания о людях по имени Давид, и не следует исключать, что эти упоминания, или некоторые из них могут относиться к самому Давиду Непобедимому.
Метод аналогии используется для более ясного понимания духовной и интеллектуальной культуры поздней античности или раннего Средневековья. Проводятся параллели с другими мыслителями того времени — Проересием и Боэцием, чтобы продемонстрировать тесную связь ранней христианской культуры с древней греко-римской философской традицией. Это позволяет опровергнуть заключение исследователей, придерживающихся сциентистского подхода, согласно которому следует исключить возможность того, что Давид мог быть христианином, но при этом преподавать эллинистический материал студентам первого курса.
Библиографические ссылки
Ակինեան Հ. Ն., Թուղթ Փոտայ Պատրիարքի առ Զաքարիա Կաթողիկոս Հայոց Մեծաց // Հանդէս Ամսօրեայ, 1968, Ապրիլ-Հունիս, թիվ 4, էջ 139։ (Akinean H. N., T’ught’ P’votay Patriark’i arr Zak’aria Kat’voghikos Hayots’ Metsats’ // Handes Amsoreay, 1968, April-Hunis, t’iv 4, ej 139. )
Ակինեան Ն., Դաւիթ Հարքացի Անյաղթ Փիլիսոփայ։ Կեանքն եւ գործերը, Վիեննա, Մխիթարեան տպարան, 1959։ (Akinean N., Dawit’ Hark’ats’i Anyaght’ P’ilisop’ay. Keank’n yev gortsery, Viyenna, Mkhit’arean tparan, 1959. )
Եղիշէի Վարդապետի Վասն Վարդանայ եւ Հայոց պատերազմին եւ քննադատութիւնք Միքայել Փաշայի Փորթուգալ, Վենետիկ ի տպ. Ս. Ղազարու, 1903։(Yeghishei Vardapeti Vasn Vardanay yev Hayots’ paterazmin yev k’nnadatut’iwnk’ Mik’ayel P’ashayi P’vort’ugal, Venetik i tp. S. Ghazaru, 1903)
Մատենագիրք հայոց, Գ հատոր, Անթիլիաս-Լիբանան, 2004։(Matenagirk’ hayots’, G hator, Ant’ilias-Libanan, 2004)
Կորիւն վարդապետի, Մամբրէի վերծանողի, եւ Դաւթի Անյաղթի Մատենագրութիւնք, ի Վենետիկ, ի տպարանի Սրբոյն Ղազարու, յամին 1833:(Koriwn vardapeti, Mambrei vertsanoghi, yev Dawt’i Anyaght’i Matenagrut’iwnk’, i Venetik, i tparani Srboyn Ghazaru, yamin 1833: )
Խաչիկյան. Լ., Եղիշեի «Արարածոց մեկնությունը», Եր․, Զվարթնոց, 1992։(Khach’ikyan. L., Yeghishev «Araratsots’ meknut’yuny», Yer․, Zvart’nots’, 1992.)
Խոստիկյան Մ., Դավիթ փիլիսոփան, Ներքին գրոց մատենաշար, Աշոտ Հովհաննիսյանի անվան հումանիտար հետազոտությունների ինստիտուտ, Եր., 2020: (Khostikyan M., Davit’ p’ilisop’an, Nerk’in grots’ matenashar, Ashot Hovhannisyani anvan humanitar hetazotut’yunneri institut, Yer., 2020)
Ղազարայ Փարպեցւոյ Պատմութիւն Հայոց եւ թուղթ առ Վահան Մամիկոնեան, աշխատութեամբ Գ. Տեր-Մկրտչեան և Ստ. Մալխասեան, Տփղիս, Արագատիպ Մնացական Մարտիրոսեանցի, 1904։(Ghazaray P’arpets’woy Patmut’iwn Hayots’ yev t’ught’ arr Vahan Mamikonean, ashkhatut’eamb G. Ter-Mkrtch’ean yev St. Malkhasean, Tp’ghis, Aragatip Mnats’akan Martiroseants’i, 1904. )
Մուրադեան Գ., Դաւիթ Անյաղթին վերագրուած եւ նրա անուանն առնչուող գրուածքներ, Մատենագիրք հայոց, Ի հատոր։(Muradean G., Dawit’ Anyaght’in veragruats yev nra anuann arrnch’uogh gruatsk’ner, Matenagirk’ hayots’, I hator. )
Յարութիւնեան Ն., Խորհրդային Հայաստանի բռնադատուած փիլիսոփայ Միսակ Խոստիկեանի կորսուած համարուող գիտական և գրական ժառանգութեան մասին // Հայկազեան հայագիտական հանդէս, Պեյրութ, 2009, էջ 401-423։(Yarut’iwnean N., Khorhrdayin Hayastani brrnadatuats p’ilisop’ay Misak Khostikeani korsuats hamaruogh gitakan yev grakan zharrangut’ean masin // Haykazean hayagitakan handes, Peyrut’, 2009, ej 401-423.)
Յովհան Աւձնեցի, Նորին ընդդէմ երեւութականաց, Մատենագիրք հայոց, Է. հատոր։(Yovhan Awdznets’i, Norin ynddem yerevut’akanats’, Matenagirk’ hayots’, E. hator.)
Պետրոսյան Ս. Ս., Դավիթ Անհաղթի հոգու խնամքի իմաստասիրությունը և արդիականությունը, Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածին, 2017։( Petrosyan S. S., Davit’ Anhaght’i hogu khnamk’i imastasirut’yuny yev ardiakanut’yuny, Mayr At’vorr Surb Ejmiatsin, 2017. )
Ստեփանոս Սիւնեցի, Պիտանի լուծմունք սահմանացն եւ Պորփիւրին Տէր Ստեփանոսի Սիւնեաց Եպիսկոպոսի // Մատենագիրք հայոց, Զ հատոր, Անթիլիաս, 2007։(Step’anos Siwnets’i, Pitani lutsmunk’ sahmanats’n yev Porp’iwrin Ter Step’anosi Siwneats’ Yepiskoposi // Matenagirk’ hayots’, Z hator, Ant’ilias, 2007.)
Սրբոց վարդապետացն հայոց Մովսէսի եւ Դաւթի հարցմունք ընդ երկաբնակ չարափառսն, Մատենագիրք հայոց, Ի հատոր, ԺԲ դար, Երևան, 2014, էջ 660-740։(Srbots’ vardapetats’n hayots’ Movsesi yev Dawt’i harts’munk’ ynd yerkabnak ch’arap’arrsn, Matenagirk’ hayots’, I hator, ZHB dar, Yerevan, 2014, ej 660-740. )
Հ. Տեն, Գեղարվեստի փիլիսոփայությունը, Պետհրատ, Երևան, Մոսկվա, 1936։(H. Ten, Gegharvesti p’ilisop’ayut’yuny, Pethrat, Yerevan, Moskva, 1936.)
Arevšatyan S. S., Le “Livre des Êtres” et la Question de l’Appartenance de Deux Lettres Dogmatiques Anciennes // “Revue des Etudes Armeniennes”, Paris, 1984, XVIII, էջ 23-32:
Bury J. B. History of the Later Roman Empire, Macmillan and Co., Ltd., 1923․
Dvornik F., Patriarch Photius, Scolar and Statesman // Dvornik F., Photian and Byzantine Ecclesiastical Studies, Variorum Reprints, London, 1974, VII.
Eunapius, Lives of the Philosophers and Sophists in Philostratus and Eunapius, The Lives of the Sophists with an English translation by W. C. Wright, Loeb Classical library, London, 1922.
Greenwood, T. Failure of a Mission? Photius and the Armenian Church. // Le Museon, 2006, 119, 1-2, pp. 123-168. Hussey J. M., Louth A., The Orthodox Church in the Byzantine Empire, Oxford Univ. Press, 2010․
Marenbon J., Boethius, Oxford Univ. Press, 2003․
Photius, The Library of Photius, vol. I, trans. By J. H. Freeze, Macmillan, London, NY, 1920․
The Acts of Concil of Chalcedon, Translated with an introduction and notes by Richard Price and Michael Gaddis, Vol. 1, Liverpul Univ. Press, 2005․
Warren N.De, Staiti A. (Eds.), New Approaches to Neo-Kantianism, Cambridge Univ. Press, 2015.
Watts E. J., City and School in Late Antique Athens and Alexandria, University of California Press, Berkeley, LA, London, 2006․
Westerink L. G., Introduction // Pseudo-Elias (Pseudo-David), Lectures on Porphyry’s Isagoge. Introduction, Text and Indices by L. G. Westerink, North-Holland Publishing Company, Amsterdam, 1967․
Адонцъ, Н., Арменiя въ эпоху Юстиниана, СПб, 1908(Adonts", N., Armeniya v" epokhu Yustiniana, SPb, 1908․)
Всеобщая история Вардана Великого, М., 1861.(Vseobshchaya istoriya Vardana Velikogo, M., 1861.)
Загрузки
Опубликован
Выпуск
Раздел
Лицензия
Copyright (c) 2025 Silva Petrosyan
Это произведение доступно по лицензии Creative Commons «Attribution-NonCommercial» («Атрибуция — Некоммерческое использование») 4.0 Всемирная.
