Typological and Contrastive Study of Models Describing the Noun Declension System of Armenian Language
DOI:
https://doi.org/10.46991/BYSU.B/2026.SP1.065Keywords:
noun declension system, scientific model, five-case theory, seven-case theory, accusative case, direct object, genitive case, dative caseAbstract
This article typologically evaluates and compares the five-case and seven-case models of scientific description of the noun declension system of the modern Eastern Armenian literary language. Using facts, arguments, and logical analysis, it demonstrates the obvious advantages of the former and the numerous shortcomings of the latter. These models are also compared with the seven-case model of Grabar (Old Armenian literary language), demonstrating that the seven-case model of Ashkharhabar (New Armenian literary language) is an artificial, forced adaptation of Grabar, as well as Latin and, to some extent, Russian models, whereas the five-case model is independent of other models and adequately reflects the noun declension system of the modern Eastern Armenian literary language.
The conclusion is the need to completely abandon the seven-case model in the education system and restore the five-case model.
The problem is pressing because the seven-case model is not only unscientific but also violates a number of pedagogical principles and requirements.
This problem is not new in Armenian studies. However, this analysis is conducted in a new way, using the modeling method and typological method of scientific analysis, drawing on a number of new arguments.
References
Աբաջյան Ա. (2006), Հայերենի հոլովական համակարգի ըմբռնումը և պատմական զարգացումը հայ քերականագիտության մեջ, Եր., ԵՊՀ հրատ., - 444 էջ։ [Abajyan A. 2006. Hayereni holovakan hamakargi ǝmbrnumǝ yev patmakan zargacumǝ hay qerakanagituthyan mej. Yerevan: YPH hrat. (In Armenian)].
Աբեղեան Մ. (1906), Աշխարհաբարի քերականութիւն, Վաղարշապատ, - 168 էջ։ [Abeghyan M. 1906. Ashkharhabari qerakanuthyun, Vagharshapat (In Armenian)].
Աբեղեան Մ. (1908), Աշխարհաբարի հոլովները, Վաղարշապատ, - 84 էջ։ [Abeghyan M. 1908. Ashkharhabari holovnerǝ, Vagharshapat (In Armenian)].
Աբեղեան Մ. (1909), Հայցական հոլովը մեր աշխարհաբարում, Վաղարշապատ, - 80 էջ։ [Abeghyan M. 1909. Haycakan holovǝ mer ashkharhabarum. Vagharshapat (In Armenian)].
Աբեղյան Մ. (1974), Երկեր, հ. Զ, Եր., ՀՍՍՀ ԳԱ հրատ., - 848 էջ։ [Abeghyan M. 1974. Yerker. h. 6. Yerevan: HSSH GA hrat. (In Armenian)].
Աբեղյան Մ. (1985), Մի քանի քերականական խնդիրների մասին (Պատասխան իր տեսությունը քննադատողներին) // Երկեր, հ. Ը, Եր., ՀՍՍՀ ԳԱ հրատ., էջ 578-580։ [Abeghyan M. 1985. Mi qani qerakanakan khndirneri masin (Pataskhan ir tesuthyunǝ qnnadatoghnerin). Yerker. h. 8. Yerevan: HSSH GA hrat. (In Armenian)].
Աբովյան Խ. (1950), Նախաշաւիղ կրթութեան ի պէտս նորավարժից, մասն երկրորդ // Երկերի լիակատար ժողովածու, հ. 5, Եր., ՀՍՍՌ ԳԱ հրատ., էջ 113-164։ [Abovyan Kh. 1950. Nakhashavigh krthuthean i pets noravarzhic. masn yerkrord // Yerkeri liakatar zhoghovatsu. h. 5. Yerevan: HSSR GA hrat. (In Armenian)].
Ս. Աբրահամեան, Բ. Վերդեան, Վ. Քոսեան (1968), Հայերէն լեզուի դասագիրք, Եր., «Լոյս», - 440 էջ։ [Abrahamean S., Verdean B., Qosean V. 1968. Hayeren lezui dasagirq. Yerevan: «Loys» (In Armenian)].
Աբրահամյան Ս., Պառնասյան Ն., Օհանյան Հ. (1974), Ժամանակակից հայոց լեզու, հ. 2, Ձևաբանություն, Եր., ՀՍՍՀ ԳԱ հրատ., - 588 էջ։ [Abrahamyan S., Parnasyan N., Ohanyan H. 1974. Zhamanakakic hayoc lezu. h. 2, Dzevabanuthyun. Yerevan: HSSH GA hrat. (In Armenian)].
Աղայան Է., Բարսեղյան Հ. (1970), Հայոց լեզու (դասագիրք միջնակարգ դպրոցի V-VII դասարանների համար), Եր., «Լույս», - 352 Էջ։ [Aghayan E., Barseghyan H. 1970. Hayoc lezu (dasagirq mijnakarg dproci V-VII dasaranneri hamar). Yerevan: «Luys» (In Armenian)].
Աղայան Է., Բարսեղյան Հ. (1994), Հայոց լեզու (դասագիրք V-VI դասարանների համար), Եր., «Լույս», - 400 էջ։ [Aghayan E., Barseghyan H. 1994. Hayoc lezu (dasagirq V-VI dasaranneri hamar). Yerevan: «Luys» (In Armenian)].
Ասատրյան Մ. (1983), Ժամանակակից հայոց լեզու (ձևաբանություն), Եր., ԵՊՀ հրատ., - 472 էջ։ [Asatryan M. 1983. Zhamanakakic hayoc lezu (Dzevabanuthyun). Yerevan: YPH hrat. (In Armenian)].
Ավետիսյան Յու., Զաքարյան Հ. (2015), Ձևաբանություն (2-րդ՝ լրամշակված հրատարակություն), Եր., «Զանգակ-97», - 320 էջ։ [Avetisyan Yu., Zaqaryan H. 2015. Dzevabanuthyun (2-rd lramshakvats hratarakuthyun). Yerevan: «Zangak-97» (In Armenian)].
Ավետիսյան Յու. (2024), Ժամանակակից հայոց լեզու (ձևաբանություն), Եր., «Զանգակ-97», - 328 էջ։ [Avetisyan Yu. 2024. Zhamanakakic hayoc lezu (Dzevabanuthyun). Yerevan: «Zangak-97» (In Armenian)].
Բարսեղյան Հ. (1967), Մանուկ Աբեղյանի հինգ հոլովի տեսությունը և նրա հին ու նոր քննադատությունները, Եր., «Հայաստան», - 76 էջ։ [Barseghyan H. 1967. Manuk Abeghyani hing holovi tesuthyunǝ yev nra hin u nor qnnadatuthyunnarǝ. «Hayastan» (In Armenian)].
Իշխանյան Ռ. (1971), Արդի հայերենի հոլովումն ու խոնարհումը, Եր., ԵՊՀ հրատ., - 168 էջ։ [Ishkhanyan R. 1971. Ardi hayereni holovumn u khonarhumǝ. Yerevan: YPH hrat. (In Armenian)].
Խլղաթյան Ֆ. (2004), Հայոց լեզու (դասագիրք հանրակրթական դպրոցի 6-րդ դասարանի համար), Եր., «Մակմիլան-Արմենիա», - 168 էջ։ [Khlghathyan F. 2004. Hayoc lezu (dasagirq mijnakarg dproci 6-rd dasarani hamar). Yerevan: «Makmilan-Armenia» (In Armenian)].
Խլղաթյան Ֆ. (2006), Հայոց լեզու (դասագիրք հանրակրթական դպրոցի 7-րդ դասարանի համար), Եր., «Զանգակ-97», - 160 էջ։ [Khlghathyan F. 2006. Hayoc lezu (dasagirq hanrakrthakan dproci 7-rd dasarani hamar). Yerevan: «Zangak-97» (In Armenian)].
Խլղաթյան Ֆ. (2007), Հայոց լեզու (դասագիրք հանրակրթական դպրոցի 8-րդ դասարանի համար), Եր., «Զանգակ-97», - 160 էջ։ [Khlghathyan F. 2007. Hayoc lezu (dasagirq hanrakrthakan dproci 8-rd dasarani hamar). Yerevan: «Zangak-97» (In Armenian)].
Ղարիբյան Ա. (1960), Հայոց լեզու (դասագիրք միջնակարգ դպրոցի V-VII դասարանների համար), Եր., Հայպետուսմանկհրատ, - 284 էջ։ [Gharibyan A. 1960. Hayoc lezu (dasagirq mijnakarg dproci V-VII dasaranneri hamar). Yerevan: Haypetusmankhrat (In Armenian)].
Մալխասեանց Ստ. (1908), Հայցական հոլովը աշխարհաբարի մէջ // «Նոր դպրոց», հմ. 1, էջ 44-51, Թիֆլիս։ [Malkhaseanc St. 1908. Haycakan holovǝ ashkharhabari mej // «Nor dproc», hm. 1, 44-51. Thiflis (In Armenian)].
Մալխասեանց Ստ. (1909), Դարձեալ հայցական հոլովը // «Նոր դպրոց», հմ. 11, էջ 29-38; հմ. 12, էջ 46-62, Թիֆլիս։ [Malkhaseanc St. 1909. Dardzeal haycakan holovi masin // «Nor dproc», hm. 11, 29-38, hm. 12, 46-62. Thiflis (In Armenian)].
Մարգարյան Ալ. (2000), Հայերենի հոլովները, Եր., ԵՊՀ հրատ., - 200 էջ։ [Margaryan Al. 2000. Hayereni holovnerǝ. Yerevan: YPH hrat. (In Armenian)].
Մեյթիխանյան Փ. (2023), Հայոց լեզու (դասագիրք 7-րդ դասարանի համար), Եր., «Աստղիկ գրատուն», - 176 էջ։ [Meythikhanyan Ph. 2023. Hayoc lezu (dasagirq 7-rd dasarani hamar). Yerevan: «Astghik gratun» (In Armenian)].
Ներսիսյան Բ., Սահակյան Կ. (2017), Յոթ հոլովի տեսությունը հիմնավորելու նոր մեթոդ // «Վէմ համահայկական հանդես», հմ. 3 (59), Եր., «Վէմ», էջ 106-117։ [Nersisyan B., Sahakyan K. 2017. Yoth holovi tesuthyunǝ himnavorelu nor method // «Vem hamahaykakan handes», hm. 3 (59). Yerevan: «Vem», 103-117 (In Armenian)].
Շարաբխանյան Պ., Պիվազյան Է. (1967), Արդի հայերենի հոլովների մասին // Պատմաբանասիրական հանդես, հմ. 4, էջ 115-134։ [Sharabkhanyan P., Pivazyan E. 1967. Ardi hayereni holovneri masin // Patmabanasirakan Handes, hm. 4, 115-134 (In Armenian)].
Շրյոդեր Յ. (1711), Արամեան լեզուին գանձ (Thesaurus languae Armenicae), Ամստերդամ, - 570 էջ։ [Schröder J. 1711. Aramean lezuin gandz. Amsterdam (In Latin)].
Պալասանեան Ստ. (1870), Ընդհանուր տեսութիւն արևելեան նոր գրաւոր լեզուի հայոց, Թիֆլիս, - 120 էջ։ [Palasanean St. 1870. Ǝndhanur tesuthiwn arevelean nor grawor lezui hayoc. Thiflis (In Armenian)].
Պապոյան Ա. (1964), Տեղաշարժեր հայերենի հոլովման հարացույցում // Պատմաբանասիրական հանդես, հմ. 4, էջ 61-80։ [Papoyan A. 1964. Teghasharzher hayereni holovman haracuycum // Patmabanasirakan Handes, hm. 4, 61-81 (In Armenian)].
Պետրոսյան Հ. (1987), Հայերենագիտական բառարան, Եր., «Հայաստան», էջ 411-418։ [Petrosyan H. 1987. Hayerenagitakan bararan. Yerevan: «Hayastan», 411-418 (In Armenian)].
Ջահուկյան Գ. (1967), Ժամանակակից հայերենի հոլովման համակարգը, Եր., ԵՊՀ հրատ., - 92 էջ։ [Jahukyan G. 1967. Zhamanakakic hayereni holovman hamakargǝ. Yerevan: YPH hrat. (In Armenian)].
Ջահուկյան Գ. (1969), Հայոց լեզվի զարգացումն ու կառուցվածքը, Եր., «Միտք», - 292 էջ։ [Jahukyan G. 1969. Hayoc lezvi zargacumn u karucvatsqǝ. «Mitq» (In Armenian)].
Սևակ Գ. (1955), Ժամանակակից հայոց լեզվի դասընթաց, Եր., ԵՊՀ հրատ., - 358 էջ։ [Sevak G. 1955. Zhamanakakic hayoc lezvi dasǝnthac. Yerevan: YPH hrat. (In Armenian)].
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Hovhannes Zakaryan
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
