Вестник Ереванского Университета: Филология

Языкознание

• Языкознание

  Концепция местоимений М. Абегяна

  Анна  Абаджян

  View PDF Article Preview

  Аннотация

  В статье рассматриваются вопросы, связанные с классификацией частей речи М. Абегяна, применение термина «часть речи», принадлежность местоимений к определенным частям речи и их семантические особенности в армянском языке. В грамматике широко распространено мнение, что в основе классификации частей речи М. Абегяна лежит синтаксический принцип, но изучение местоимений показывает, что параллельно с синтаксическим принципом учитывается и уникальная семантическая особенность слов этой группы: они не называют, а заменяют уже названный объект или признаки этих объектов.

  Уже существующие в армянской грамматике традиционные классификации частей речи для М. Абегяна не были догмой, он, следуя европейской и русской лингвистической традиции, основывает свою новую независимую классификацию на принципе изучения особенностей, характерных для армянского языка. В результате, хотя М. Абегян не признает местоимение самостоятельной частью речи (типом слова), тем не менее, он признает существование в армянском языке личных, указательных, вопросительных, взаимных, относительных, неопределенных, притяжательных местоимений как отдельных подтипов существительных, прилагательных и наречий.

  Библиографические ссылки

  Աբաջյան Ա․, Դերանվան աբրահամյանական ըմբռնումը, Բանբեր Երևանի համալսարանի․ Բանասիրություն, Vol.16, N 3(48), Ե․, 2025:

  Աբեղյան Մ․, Երկեր, հ․ Զ, Ե․, 2016:

  Աղայան Է․, Արդի հայերենի բացատրական բառարան, Ե․, 1976:

  Բարսեղյան Հ․, Հայերենի խոսքի մասերի ուսմունքը, Ե․, 1980:

  Աղայան Է․, Արդի հայերենի բացատրական բառարան, Ե․, 1976:

  Гумбольдт В., Избранные труды по языкознанию, М., 1984.

  Толковый словарь Ушаковa, M., 1939, T. 3.

  Щерба Л., О частях речи в русском языке, М., 1928.

• Языкознание

  Портрет Манука Абегяна в мемуарах

  Ашот Галстян

  View PDF Article Preview

  Аннотация

  Мемуары (фр. memoires) – это воспоминания об интересных событиях и лицах прошлого.  О Мануке Абегяне написано немало мемуарных страниц, из строк которых вырисовывается портрет великого ученого, который представляет собой совокупность постоянно меняющихся состояний. В этом жанре портрет человека формируется по нескольким принципам, существенным из которых, пожалуй, является первое впечатление мемуариста.  Авторы мемуаров создают портрет человека, описывая его внешние черты, иногда выделяя глаза, лицо, щеки, улыбку, взгляд, голос и т. д. Портрет героя мемуаров дополняется несколькими компонентами – черты характера, осанка, манера двигаться, внутренние качества, проявления психологических процессов – которые сплетаются на разных лингвостилистических основах. Однако автор мемуаров может в конечном итоге занимать субъективную позицию. Зачастую повествование бывает сложно построить из-за отсутствия четких воспоминаний.

  Библиографические ссылки

  Եզեկյան Լ. (1975), Րաֆֆու ստեղծագործությունների լեզուն և ոճը (ըստ պատմավեպերի նյութերի), 228 էջ:

  [Yezekyan L. (1975), Raffu steghtsagortsutyunneri lezun ev vochy (yst patmaveperi nyuteri), 228 ej].

  Բրուտյան Գ. (1972), Փիլիսոփայություն և լեզու, 540 էջ:

  [Brutyan G. (1972), Pilisopajutjun ev lezu, 540 ej]

  Իսահակյան Ա. (1977), Երկերի ժողովածու, հ. 5, 436 էջ:

  [Isahakyan A. (1977), Erkeri zoghovatsu, h. 5. 436 ej].

  Սարոյան Վ. (1991), Ընտիր երկեր 4 հատորով, հ. 4, 432 էջ:

  [Saroyan V. (1991), Yntir erker 4 hatorov, h. 4, 432 ej].

  Րաֆֆին ժամանակակիցների հուշերում, 358 էջ:

  [Raffin zhamanakakicneri husherum, 1986, 358 ej].

  Белинский В. (1948). Избранные сочинения, М., , 396 стр..

  [Belinskij V. (1948). Izbrannye sochineniya, Moskva, , 396 str.].

  ՀԱՄԱՌՈՏԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

  ԱՀ- Աբեղյան Հ., Օրերս ինձ հետ են, Ե., 2014, 470 էջ:

  ԳԹ- Գրական թերթ

  ԶՌ- Զարյան Ռ., Հուշապատում, Գիրք 1, Ե., 1975, 536 էջ:

  ԶՍ-Զորյան Ս., Հուշերի գիրք, Ե., 1991, 336 էջ:

  ԾԱՀԵՆՃ-Ծառուկյան Ա., Հին երազներ, նոր ճամբաներ, Պէյրութ, 1960, 334 էջ:

  ՂՀ-Ղանալանյան Հ., Հուշ-դիմանկարներ, Անմարելի անուններ, Ե., 1987, 168 էջ:

  ՍՀ- «Սովետական Հայաստան», հմ. 120, 1965:

• Языкознание

  Лингвистическая концепция Манука Абегяна как гарант обновления современного арменоведения

  Давит Гюлзатян

  View PDF Article Preview

  Аннотация

  Манук Абегян был первым, кто изложил научную теорию восточноармянского языка, опираясь на реальную структуру нашего языка.

  В силу общественно-исторических потрясений того времени на задний план были оттеснены прежде всего лица, получившие образование на Западе, и по тем же причинам оказались недооценёнными созданные ими ценные научные труды. Разумеется, в постабегяновский период имели место ценные и примечательные исследования, посвящённые современному армянскому языку, однако необходимо констатировать, что этот этап в значительной мере представляет собой русифицированную школу армянского языкознания. Это связано с тем, что последующие лингвисты отказались от синтаксиса М. Абегяна, органически соответствующего природе нашего языка и по своей логичности и фундаментальности до сих пор конкурентоспособного по отношению к западным школам, и в значительной степени сформировали грамматику восточноармянского языка на основе грамматики русского языка.

  Существует необходимость пересмотра целого ряда фонетических и морфологических вопросов, которые в постабегяновский период по различным причинам получили искажённые оценки.

  Сказанное не означает недопустимости оспаривания взглядов учёного М. Абегяна. Вовсе нет. Речь идёт лишь о том, что той ценности, которую Абегян привнёс в армянское языкознание, следует воздать должное, восстановив положения, вытекающие из сущности нашего языка и выявленные самим учёным.

  Теория М. Абегяна представляет интерес и значимость своим потенциалом. Это концепция, открывающая возможности для творческого осмысления, и в настоящем исследовании предпринята подобная попытка — подтвердить ряд существенных положений абегяновского учения с использованием новейшей методологии современной лингвистики, в том числе семиотического подхода.

  Библиографические ссылки

  ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ՑԱՆԿ

  Աբեղյան Մ. (1965): Հայոց լեզվի տեսություն, Երևան, «Միտք» հրատ., 700 էջ: [Abeƚyan M. (1965), Hayocʻ lezvi tesowtʻyown, Yerevan, «Mitk‘» hrat., 700].

  Աբեղյան Մ. (1985): Մանուկ Աբեղյան, Երկեր, հատոր Ը, Երևան, ՀՍՍՀ ԳԱ հրատ., 672 էջ: [Abeƚyan M. (1985), Manowk Abeghyan, Yerker, hato̅r ә (8), Yerevan, HSSH GA hrat., 672].

  Աթայան Է. (1967): Լեզվի շարահյուսական մակարդակի տարրական միավորը և նրա ձևաբանական արտահայտությունը // ԲԵՀ, հմ 2, էջք 125-138: [Atʻayan E. (1967), Lezvi šarahyowsakan makardaki tarrakan miavorә ev nra jevabanakan artahaytowtʻyownә // BYEH, № 2, eǰk‘ 125-138].

  Աթայան Է. (1988), Լեզուների ձևաբանական տիպաբանության առարկան և «անհատա¬կան լեզվական ձևի» բացահայտման խնդիրը // ԲԵՀ, հմ 2, էջք 37-45: [Atʻayan E. (1988), Lezowneri jevabanakan tipabanowtʻyan aṙarkan ev «anhatakan lezvakan» jevi bac‘ahaytman xndirə // BYEH, № 2, eǰk‘37-45].

  Աղայան Է. (1987): Աղայան Է., Նախադասություն և ասություն // ԲԵՀ, հմ 1, էջք 121-138: [Aƚayan E. (1987), Naxadasowtʻyown ev asowtʻyown // BYEH, № 1, eǰk‘ 121-138].

  Գյուլզատյան Դ. (2016): Գրական արևելահայերենի քերականության հիմունքներ, ուսումնական ձեռնարկ, Երևան, «Գլոբալ համալսարան», 314 էջ: [Gyulzatyan D. (2016), Grakan arevelahayereni k‘erakanowtʻyan himownk‘ner, owsowmnakan jeṙnark, Yerevan, «Global hamalsaran», 314].

  Մեյե Անտուան (1978): Հայագիտական ուսումնասիրություններ, Երևան, ԵՊՀ հրատ, 824 էջ: [Meye Antowan (1978), Hayagitakan owsowmnasirowtʻyownner, Yerevan, EPH hrat., 824].

  Պարոնյան Հ., Մեծապատիվ մուրացկաններ: http://abrahamyan-tatev.blogspot.com/2018/11/blog-post_64.html (հասանելի էր 20 հունվարի, 2026): [Paronyan H.: Mecapativ mowrac‘kanner: http://abrahamyan-tatev.blogspot.com/2018/11/blog-post_64.html]:

  Аветян Э. (1989): Семиотика и лингвистика, Ереван, изд-во ЕГУ, 288 стр. [Avetyan E. (1989), Semiotika I lingvistika, Yerevan, izd-vo EGU, 288].

  Аристотель (1976): Сочинения в четерёх томах, том 1, М., «Мысль», 552 стр. [Aristotel (1976), Sochineniya v cheteryox tomax, tom 1, Москва., «Misl», 552].

  Атаян Э. (1968): Предмет и основные понятия структурального синтаксиса, Ереван, «Митк», 280 стр. [Atayan E. (1968), Predmet I osnovnie ponyatiya strukturalnogo sintaxisa, Yerevan, «Mitk», 280].

  Балли Ш. (1955): Общая лингвистика и вопросы французского языка, Москва, «Иностранная литература», 416 стр. [Balli Sh. (1955), Obshaya lingvistika I voprosi fratsuzskogo yazika, Moskva, «Inostrannaya literatura», 416].

  Гегель Г.В.Ф.(2000): Феноменология духа, «Наука», Москва, 496 стр. [Gegel G. V. F. (2000), Fenomenologia dukha, «Nauka», Moskva, 496].

  Теньер Л. (1988): Основы структурного синтаксиса, Москва, «Прогрессс», 656 стр. [Tenier L. (1988), Osnovi strukturnogo sintaxisa, Moskva, «Progress», 656].

• Языкознание

  Классификация древнеармянских глагольных структур в трудах Манука Абегяна

  Нарине Дилбарян

  View PDF Article Preview

  Аннотация

  Лингвистические исследования Манука Абегяна всегда основывались на принципе диахронического описания, поэтому изучение грамматической системы армянского языка он начал с древнеармянского языка, выявляя общие черты и системные различия древнеармянского и новоармянского языков - грабара и ашхарабара. Особую ценность представляет изучение глагольных систем древнеармянского и новоармянского языков, которое характеризуется новаторскими для своего времени подходами. Манук Абегян исследовал особенности глаголов древнеармянского языка, опираясь на богатый языковой материал классических рукописных источников V века, в частности, на библейские тексты, считающиеся «царицей переводов» древнеармянского языка. Известный лингвист детально описывает безличные и личные формы глаголов древнеармянского языка. Он выявляет, что инфинитив и прошедшие причастия грабара часто имеют роль и функцию спрягаемых глаголов, они выражают предикацию, отличаются богатым семантическим разнообразием, становятся сказуемым, а их подлежащие выражаются в косвенных падежах – в родительном, дательном или винительном. Это важная характерная особенность древнеамянского языка.

  М. Абегян сделал принципиальные актуальные и по сей день наблюдения о проявлениях категории глагольного вида в древнеармянском языке, об особенностях построения непереходно-пассивных структур. Признанный лингвист всегда подкреплял свои теоретические грамматические выводы и классификации многочисленными практическими примерами из древних литературных источников.

  Библиографические ссылки

  1. Մանուկ Աբեղյան, Երկեր, Զ, Եր․, 1974, էջ 710:

  2. Մանուկ Աբեղյան, Երկեր, Զ, Գրաբարի քերականություն, Եր․, 1974, էջ, 718։

  3. Մանուկ Աբեղյան, Գրաբարի քերականություն, էջ 720-723։

  4. Ս․ Ղազարյան, Գրաբարի դասագիրք, Եր․, 1951, էջ 67։

  5. Մանուկ Աբեղյան, նշվ․ աշխ․, էջ, 723։

  6. Անահիտ Յուզբաշյան, Գրաբարի բայական համակարգը ըստ Մ․ Աբեղյանի, Հուշարձան Մանուկ Աբեղյանի, Եր․, 2023, էջ 205։

  7. Գ․ Ջահուկյան, Հայոց լեզվի տեսության և պատմության հիմնահարցերը/ Արդի հայերենի ժամանակների համակարգը, Բեյրութ, 2000, էջ 75-76։

  8․ Գ․ Ջահուկյան, Հայոց լեզվի տեսության և պատմության հիմնահարցերը/ Արդի հայերենի ժամանակների համակարգը, Բեյրութ, 2000, էջ 75-76։

  9․ Մանուկ Աբեղյան, Գրաբարի քերականություն, էջ 724։

  10․ Մանուկ Աբեղյան, նշվ․ աշխ․ էջ 733։

  11․ Նույն տեղում, էջ 734։

  12․ Արսեն Այտընյան, Քննական քերականություն աշխարհաբար կամ արդի հայերեն լեզվի, Եր․, 1987, էջ 462-463։

  13․ Նույն տեղում, էջ 457- 459։

  14․ Մանուկ Աբեղյան, Գրաբարի քերականություն, էջ 743։

  15․ Նույն տեղում էջ 752։

• Языкознание

  Фольклорные жанры в сборнике «Тысяча и одна песнь», составленном Мануком Абегяном и Комитасом

  Аэлита Долуханян

  View PDF Article Preview

  Аннотация

     Манук Абегян продолжил важное дело, начатое великим просветителем Хачатуром Абовяном в период совместной работы с гениальным Комитасом в семинарии Геворкян, что во многом содействовало в вопросе передачи будущим поколениям народных песен. 

  М.Абегян был выдающимся фольклористом: он прекрасно знал значимые произведения мирового фольклора и умело выбирал материалы, которые следовало записать и в каком именно лексическом варианте передать грядущим поколениям. Тем самым Абегян способствовал преемственности народного художественного мышления, чему были посвящены не только являющие собой огромную ценность публикации оригиналов, но и теоретические и научные обоснования.

      Составленный М.Абегяном и Комитасом песенник «Тысяча и одна песнь» является одним из памятников армянской культуры, имеющих непреходящую ценность.

  Библиографические ссылки

  Abeghyan M., Erker, HSSH GAhrat., Yerevan, 1975, 603p.

  Dolukhanyan A., Hay joghovrdakan banahyusutyun, “Zangak-97” Yerevan, 2008, 226p.

  Dolukhanyan A., Frederik Maklerმ hayaget, “Zangak-97” , Yerevan, 2011, 222p.

  Terlemezyan R., Komitas, HH GA hrat., Yerevan, 1992, 146p.

  Komitas, Hodvatsner ev usumnasirutyunner, havakets R.Terlemezyan, Petakan hrat., Yerevan, 1941, 199p.

  “Hazar u mi khagh”, Joghovrdakan ergaran, Khmbagretsin Komitas ev M.Abeghyan, HH Kentkomi hrat., Yerevan, 1969, 134p.

  “Hazar u mi khagh”, Joghovrdakan ergeri joghovatsu, “Zangak-97” hrat., Yerevan, 2015, 213p.

  Srvanztyan G., Erker, h.1, HSSH hrat., Yerevan, 1978, 667p.

  Pahlevanyan R., Hay erajshtakan pholkboragitakan ardi khndirnerმ, Amrots grup. hrat., Yerevan, 2018, 175p.

  Asatryan A.G., Ohannes Tchekidjian: Life and Carrier, Antares, Yerevan, 2023, 487p.

  Kravtsov N.N., Lazutin S.G., Russkoe ustnoe narodnoe tvorchestvo, Izd. “Visshaya shkola”, Moskva, 1983, 446p.

• Языкознание

  Типологическое и сопоставительное исследование моделей, описывающих систему склонения существительных армянского языка

  Оганес Закарян

  View PDF Article Preview

  Аннотация

  В данной статье типологически оцениваются и сравниваются пятипадежная и семипадежная модели научного описания системы склонения существительных современного восточноармянского литературного языка, и с помощью фактов, аргументов и логического анализа показываются очевидные преимущества первой и многочисленные недостатки второй. Эти модели также сравниваются с семипадежной моделью грабара (староармянского литературного языка) и показывается, что семипадежная модель описания ашхарабара (новоармянского литературного языка) является искусственной, вынужденной адаптацией грабара, а также латинской и отчасти русской моделей, тогда как пятипадежная модель независима от других моделей и адекватно отражает систему склонения существительных современного восточноармянского литературного языка.

  Вывод заключается в необходимости полного отказа от семипадежной модели в системе образования и восстановления пятипадежной модели.

  Проблема актуальна, поскольку семипадежная модель не только ненаучна, но и вынуждает нарушать ряд педагогических принципов и требований.

  Эта проблема не нова в арменоведении. Однако данный анализ проводится по-новому, с использованием метода моделирования и типологического метода научного анализа, с привлечением ряда новых аргументов.

  Библиографические ссылки

  Աբաջյան Ա. (2006), Հայերենի հոլովական համակարգի ըմբռնումը և պատմական զարգացումը հայ քերականագիտության մեջ, Եր., ԵՊՀ հրատ., - 444 էջ։ [Abajyan A. 2006. Hayereni holovakan hamakargi ǝmbrnumǝ yev patmakan zargacumǝ hay qerakanagituthyan mej. Yerevan: YPH hrat. (In Armenian)].

  Աբեղեան Մ. (1906), Աշխարհաբարի քերականութիւն, Վաղարշապատ, - 168 էջ։ [Abeghyan M. 1906. Ashkharhabari qerakanuthyun, Vagharshapat (In Armenian)].

  Աբեղեան Մ. (1908), Աշխարհաբարի հոլովները, Վաղարշապատ, - 84 էջ։ [Abeghyan M. 1908. Ashkharhabari holovnerǝ, Vagharshapat (In Armenian)].

  Աբեղեան Մ. (1909), Հայցական հոլովը մեր աշխարհաբարում, Վաղարշապատ, - 80 էջ։ [Abeghyan M. 1909. Haycakan holovǝ mer ashkharhabarum. Vagharshapat (In Armenian)].

  Աբեղյան Մ. (1974), Երկեր, հ. Զ, Եր., ՀՍՍՀ ԳԱ հրատ., - 848 էջ։ [Abeghyan M. 1974. Yerker. h. 6. Yerevan: HSSH GA hrat. (In Armenian)].

  Աբեղյան Մ. (1985), Մի քանի քերականական խնդիրների մասին (Պատասխան իր տեսությունը քննադատողներին) // Երկեր, հ. Ը, Եր., ՀՍՍՀ ԳԱ հրատ., էջ 578-580։ [Abeghyan M. 1985. Mi qani qerakanakan khndirneri masin (Pataskhan ir tesuthyunǝ qnnadatoghnerin). Yerker. h. 8. Yerevan: HSSH GA hrat. (In Armenian)].

  Աբովյան Խ. (1950), Նախաշաւիղ կրթութեան ի պէտս նորավարժից, մասն երկրորդ // Երկերի լիակատար ժողովածու, հ. 5, Եր., ՀՍՍՌ ԳԱ հրատ., էջ 113-164։ [Abovyan Kh. 1950. Nakhashavigh krthuthean i pets noravarzhic. masn yerkrord // Yerkeri liakatar zhoghovatsu. h. 5. Yerevan: HSSR GA hrat. (In Armenian)].

  Ս. Աբրահամեան, Բ. Վերդեան, Վ. Քոսեան (1968), Հայերէն լեզուի դասագիրք, Եր., «Լոյս», - 440 էջ։ [Abrahamean S., Verdean B., Qosean V. 1968. Hayeren lezui dasagirq. Yerevan: «Loys» (In Armenian)].

  Աբրահամյան Ս., Պառնասյան Ն., Օհանյան Հ. (1974), Ժամանակակից հայոց լեզու, հ. 2, Ձևաբանություն, Եր., ՀՍՍՀ ԳԱ հրատ., - 588 էջ։ [Abrahamyan S., Parnasyan N., Ohanyan H. 1974. Zhamanakakic hayoc lezu. h. 2, Dzevabanuthyun. Yerevan: HSSH GA hrat. (In Armenian)].

  Աղայան Է., Բարսեղյան Հ. (1970), Հայոց լեզու (դասագիրք միջնակարգ դպրոցի V-VII դասարանների համար), Եր., «Լույս», - 352 Էջ։ [Aghayan E., Barseghyan H. 1970. Hayoc lezu (dasagirq mijnakarg dproci V-VII dasaranneri hamar). Yerevan: «Luys» (In Armenian)].

  Աղայան Է., Բարսեղյան Հ. (1994), Հայոց լեզու (դասագիրք V-VI դասարանների համար), Եր., «Լույս», - 400 էջ։ [Aghayan E., Barseghyan H. 1994. Hayoc lezu (dasagirq V-VI dasaranneri hamar). Yerevan: «Luys» (In Armenian)].

  Ասատրյան Մ. (1983), Ժամանակակից հայոց լեզու (ձևաբանություն), Եր., ԵՊՀ հրատ., - 472 էջ։ [Asatryan M. 1983. Zhamanakakic hayoc lezu (Dzevabanuthyun). Yerevan: YPH hrat. (In Armenian)].

  Ավետիսյան Յու., Զաքարյան Հ. (2015), Ձևաբանություն (2-րդ՝ լրամշակված հրատարակություն), Եր., «Զանգակ-97», - 320 էջ։ [Avetisyan Yu., Zaqaryan H. 2015. Dzevabanuthyun (2-rd lramshakvats hratarakuthyun). Yerevan: «Zangak-97» (In Armenian)].

  Ավետիսյան Յու. (2024), Ժամանակակից հայոց լեզու (ձևաբանություն), Եր., «Զանգակ-97», - 328 էջ։ [Avetisyan Yu. 2024. Zhamanakakic hayoc lezu (Dzevabanuthyun). Yerevan: «Zangak-97» (In Armenian)].

  Բարսեղյան Հ. (1967), Մանուկ Աբեղյանի հինգ հոլովի տեսությունը և նրա հին ու նոր քննադատությունները, Եր., «Հայաստան», - 76 էջ։ [Barseghyan H. 1967. Manuk Abeghyani hing holovi tesuthyunǝ yev nra hin u nor qnnadatuthyunnarǝ. «Hayastan» (In Armenian)].

  Իշխանյան Ռ. (1971), Արդի հայերենի հոլովումն ու խոնարհումը, Եր., ԵՊՀ հրատ., - 168 էջ։ [Ishkhanyan R. 1971. Ardi hayereni holovumn u khonarhumǝ. Yerevan: YPH hrat. (In Armenian)].

  Խլղաթյան Ֆ. (2004), Հայոց լեզու (դասագիրք հանրակրթական դպրոցի 6-րդ դասարանի համար), Եր., «Մակմիլան-Արմենիա», - 168 էջ։ [Khlghathyan F. 2004. Hayoc lezu (dasagirq mijnakarg dproci 6-rd dasarani hamar). Yerevan: «Makmilan-Armenia» (In Armenian)].

  Խլղաթյան Ֆ. (2006), Հայոց լեզու (դասագիրք հանրակրթական դպրոցի 7-րդ դասարանի համար), Եր., «Զանգակ-97», - 160 էջ։ [Khlghathyan F. 2006. Hayoc lezu (dasagirq hanrakrthakan dproci 7-rd dasarani hamar). Yerevan: «Zangak-97» (In Armenian)].

  Խլղաթյան Ֆ. (2007), Հայոց լեզու (դասագիրք հանրակրթական դպրոցի 8-րդ դասարանի համար), Եր., «Զանգակ-97», - 160 էջ։ [Khlghathyan F. 2007. Hayoc lezu (dasagirq hanrakrthakan dproci 8-rd dasarani hamar). Yerevan: «Zangak-97» (In Armenian)].

  Ղարիբյան Ա. (1960), Հայոց լեզու (դասագիրք միջնակարգ դպրոցի V-VII դասարանների համար), Եր., Հայպետուսմանկհրատ, - 284 էջ։ [Gharibyan A. 1960. Hayoc lezu (dasagirq mijnakarg dproci V-VII dasaranneri hamar). Yerevan: Haypetusmankhrat (In Armenian)].

  Մալխասեանց Ստ. (1908), Հայցական հոլովը աշխարհաբարի մէջ // «Նոր դպրոց», հմ. 1, էջ 44-51, Թիֆլիս։ [Malkhaseanc St. 1908. Haycakan holovǝ ashkharhabari mej // «Nor dproc», hm. 1, 44-51. Thiflis (In Armenian)].

  Մալխասեանց Ստ. (1909), Դարձեալ հայցական հոլովը // «Նոր դպրոց», հմ. 11, էջ 29-38; հմ. 12, էջ 46-62, Թիֆլիս։ [Malkhaseanc St. 1909. Dardzeal haycakan holovi masin // «Nor dproc», hm. 11, 29-38, hm. 12, 46-62. Thiflis (In Armenian)].

  Մարգարյան Ալ. (2000), Հայերենի հոլովները, Եր., ԵՊՀ հրատ., - 200 էջ։ [Margaryan Al. 2000. Hayereni holovnerǝ. Yerevan: YPH hrat. (In Armenian)].

  Մեյթիխանյան Փ. (2023), Հայոց լեզու (դասագիրք 7-րդ դասարանի համար), Եր., «Աստղիկ գրատուն», - 176 էջ։ [Meythikhanyan Ph. 2023. Hayoc lezu (dasagirq 7-rd dasarani hamar). Yerevan: «Astghik gratun» (In Armenian)].

  Ներսիսյան Բ., Սահակյան Կ. (2017), Յոթ հոլովի տեսությունը հիմնավորելու նոր մեթոդ // «Վէմ համահայկական հանդես», հմ. 3 (59), Եր., «Վէմ», էջ 106-117։ [Nersisyan B., Sahakyan K. 2017. Yoth holovi tesuthyunǝ himnavorelu nor method // «Vem hamahaykakan handes», hm. 3 (59). Yerevan: «Vem», 103-117 (In Armenian)].

  Շարաբխանյան Պ., Պիվազյան Է. (1967), Արդի հայերենի հոլովների մասին // Պատմաբանասիրական հանդես, հմ. 4, էջ 115-134։ [Sharabkhanyan P., Pivazyan E. 1967. Ardi hayereni holovneri masin // Patmabanasirakan Handes, hm. 4, 115-134 (In Armenian)].

  Շրյոդեր Յ. (1711), Արամեան լեզուին գանձ (Thesaurus languae Armenicae), Ամստերդամ, - 570 էջ։ [Schröder J. 1711. Aramean lezuin gandz. Amsterdam (In Latin)].

  Պալասանեան Ստ. (1870), Ընդհանուր տեսութիւն արևելեան նոր գրաւոր լեզուի հայոց, Թիֆլիս, - 120 էջ։ [Palasanean St. 1870. Ǝndhanur tesuthiwn arevelean nor grawor lezui hayoc. Thiflis (In Armenian)].

  Պապոյան Ա. (1964), Տեղաշարժեր հայերենի հոլովման հարացույցում // Պատմաբանասիրական հանդես, հմ. 4, էջ 61-80։ [Papoyan A. 1964. Teghasharzher hayereni holovman haracuycum // Patmabanasirakan Handes, hm. 4, 61-81 (In Armenian)].

  Պետրոսյան Հ. (1987), Հայերենագիտական բառարան, Եր., «Հայաստան», էջ 411-418։ [Petrosyan H. 1987. Hayerenagitakan bararan. Yerevan: «Hayastan», 411-418 (In Armenian)].

  Ջահուկյան Գ. (1967), Ժամանակակից հայերենի հոլովման համակարգը, Եր., ԵՊՀ հրատ., - 92 էջ։ [Jahukyan G. 1967. Zhamanakakic hayereni holovman hamakargǝ. Yerevan: YPH hrat. (In Armenian)].

  Ջահուկյան Գ. (1969), Հայոց լեզվի զարգացումն ու կառուցվածքը, Եր., «Միտք», - 292 էջ։ [Jahukyan G. 1969. Hayoc lezvi zargacumn u karucvatsqǝ. «Mitq» (In Armenian)].

  Սևակ Գ. (1955), Ժամանակակից հայոց լեզվի դասընթաց, Եր., ԵՊՀ հրատ., - 358 էջ։ [Sevak G. 1955. Zhamanakakic hayoc lezvi dasǝnthac. Yerevan: YPH hrat. (In Armenian)].

• Языкознание

  Мифологическая основа образа исмила в эпосе «Сасна Црер»

  Алина Гарибян 

  View PDF Article Preview

  Аннотация

  «Сасна Црер» – единственная героиня эпоса, выступающая в разных функциях как во второй, так и в третьей ветви романа: в одном случае – как жена Великого Мелика, в другом – как мать Младшего Мелика, что обусловлено двойственностью её характера.

  Образ Исмиль не богат мотивами, но играет роковую роль в жизни саснинских героев. Она не только становится для них женой и матерью, но и важным противовесом, благодаря которому сюжет развивается с удивительной антидраматической гармонией.

  Исмиль, подобно Дегдзуну и Хандут, делает для себя выбор: кому отдаться, кто должен родить ей сына. Во второй ветви романа Исмиль-хатун сохраняет власть, свойственную царице, Великой Матери. В связи с этим в романной канве второй ветви Исмиль становится равноправной и уравновешивающей фигурой образу жены Великого Мгера или Армагана. В третьей ветви эпоса образ Исмилы по своей природе приближается к характеристикам матери братьев-близнецов, что является второй важной её характеристикой в ​​романе.

  Библиографические ссылки

  Սասնա ծռեր (այսուհետ՝ ՍԾ), հ Ա, (1936):Եր., Պետհրատ., էջ 162-164: Այսուհետ տեքստում էպոսից կատարված մեջբերումներին կից կտրվեն հատորը, մասը, էջը, անհրաժեշտության դեպքում թիվը:

  Սասնա ծռեր, հ. Գ, (1979): Եր., ՀՍՍՀ ԳԱ հրատարակչություն, էջ 97, 157: Սասնա ծռեր, հ. Դ, (1999): Եր., ՀՀ ԳԱԱ «Գիտություն» հրատ., էջ 340-342: «Սասունցի Դավիթ», նոր պատումներ, (1977): Երևան, «Սովետական գրող» հրատ., էջ 83, 112, 194, 256, 343: Սասնա ծռեր, 7 նորահայտ պատումներ, (2000): Երևան, ՀՀ ԳԱԱ «Գիտություն» հրատ., էջ 34, 66, 174, 216:

  Սասնա ծռեր, հ. Դ, (1999): Նշվ. աշխ., էջ 406:

  Редер Д. Г. (1980). Исида // Мифы народов мира, М., Издат. «Советская энциклопедия», с. 568-570.

  Օրբելի Հ., (1956): Հայկական հերոսական էպոսը, Երևան, ՀՍՍՀ ԳԱ հրատարակչություն, էջ 47:

  Սահակեան Ա. Փահլեւանեան Ա., (1996): Սանա ծռեր դիւցազնավէպ, Առասպելական ընդերք, վիպական կառոյց, վիպասանական եղանակ, Փասատենա, Դրազարկ հրատարակչութիւն, էջ 16:

  Մովսես Խորենացի (1981): Հայոց պատմություն, Երևան, ԵՊՀ հրատ., էջ 211-217:

  Օրբելի Հ.: Նշվ. աշխ., էջ 47:

  Մովսես Խորենացի: Նշվ. աշխ., էջ 101:

  Մովսես Խորենացի: Նշվ. աշխ., էջ 215-216:

  Մովսես Խորենացի: Նշվ. աշխ., էջ 232:

  Տեր-Մկրտչյան Գ., (1998): Հայագիտական ուսումնասիրություններ, գիրք Բ, Մայր Աթոռ Սուրբ Էջիածնի տպարան, էջ 599-602:

  Купер Дж., (1995). Энциклопедия символов, Книга IV, Москва, Ассоциация Духовного Единения “Золотой век”, с. 225.

  Купер Дж.,. Նշվ. աշխ., էջ 225:

  Մովսես Խորենացի: Նշվ. աշխ., էջ 231:

  Հարությունյան Ս. (2000): Հայ առասպելաբանություն, Բեյրութ, «Համազգային» հրատ., էջ 189:

  Купер Дж.. Նշվ. աշխ., էջ 65:

  Օրբելի Հ.: Նշվ. աշխ., էջ 48:

  Կյուլբենկյան Գ., (1964): Մեկնաբանություն «Սանասար և Բաղդասար» դյուցազներգութեան, ի լույս սյումերա-հայ բարբառի //Պատմաբանասիրական հանդես, N1, էջ 73-90:

  Ղարիբյան Ա. Ա., (2023): Պառավի կերպարը «Սասնա ծռեր» էպոսի առաջին ճյուղում // Գավառի պետական համալսարան. Գիտական հոդվածների ժողովածու, 14, էջ 269-287:

  Սահակեան Ա., Փահլեւանեան Ա.: Նշվ. աշխ., էջ 44:

  Абрамян Л., (2004). Парные образы «Сасна Црер»: Близнецы, сводные братья, двойственные герои// Հայկական «Սասնա ծռեր» էպոսը և համաշխարհային էպիկական ժառանգությունը, Երևան, էջ 61-67:

  Абрамян Л.. Նշվ. աշխ.:

  Հարությունյան Ս.: Նշվ. աշխ., էջ 185-186:

  Օրբելի Հ.: Նշվ. աշխ., էջ 48:

  Սասունցի Դավիթ, (1961): Հայկական ժողովրդական էպոս, Եր., Հայպետհրատ, էջ 150:

  Купер Дж.: Նշվ. աշխ., էջ 65:

  Սասունցի Դավիթ: Նշվ. աշխ., էջ 150:

  Սասունցի Դավիթ, Հայ ժողովրդական էպոս: Նշվ. աշխ., էջ 136:

  Օրբելի Հ.: Նշվ. աշխ., էջ 49:

• Языкознание

  Диалектологическая ценность варианта армянского эпоса «Давид и Мгер», написанной М. Абегьяном

  Айкануш Месропян, Сасун Амбарцумян

  View PDF Article Preview

  Аннотация

  В статье представлены лингвистические особенности варианта «Давид и Мгер», записанной М. Абегяном. Эта версия армянского эпоса была рассказана известному арменологу Нахапетом из Мокса. Лингвистический материал последней четверти XIX века дошёл до наших дней естественным путём, без научной обработки. Эта версия, обобщающая довольно сложную фонетическую, грамматическую систему и богатый словарный запас мокского диалекта, была всесторонне изучена. Исследование показало, что диалект обладает уникальными идиомами, лексическими единицами и глагольно-прилагательными образованиями, которые не встречаются в других диалектах региона.

  На основе накопленных данных предлагается, чтобы XXI век арменологии стал периодом научного анализа собранных эпических сказаний, оценки труда писцов, создания научного центра изучения вариантов сказаний, увековечивания памяти и чествования рассказчиков, а также публикации неопубликованных и переписанных версий с диалектной научной транскрипцией.

  Записанная М. Абегяном варианта «Давид и Мгер» представляет собой обширный материал для изучения не только филологами, но и специалистами в области истории языка, диалектологии, национальной психофилософии и других дисциплин. Ватиант содержит достоверные и обоснованные лингвистические факты, особенно в части детального изучения фонетических, грамматических и лексических особенностей мокского диалекта.

  Образные выражения, фразеологические единицы, наречные структуры, глагольные образования, нетипичные для грамматических правил современного армянского языка, а также многочисленные лингвистические свидетельства, переданные Нахапетом из Мокса, свидетельствуют о мастерстве писца, о научно обоснованном установлении связи между специалист филологом и рассказчиком, о стремлении получить от говорящего как можно больше информации и обогатить сокровищницу армянского языка.

  Библиографические ссылки

  1.Աբեղեան Մ. (1889)։ «Դաւիթ եւ Մհեր» ժողովրդական դիւցազնական վէպ, Շուշի, Միրիջան Մահտեսի-Յակովբեանցի տպարան,– 61 էջ։ [Abeghyan, M. 1889. «Davit’ ev Mher» zhoghovrdakan dyucaznakan vep. Shushi: Mirijan Mahtesi-Hakobeanci tparan].

  2. Աբեղեան Մ. (1908)։ Հայ ժողովրդական վէպը, արտատպուած «Ազգագրական հանդէսից», Թիֆլիս, Ն. Աղանեանի տպարան, 212 էջ։ [Abeghyan, M. 1908. Hay zhoghovrdakan vepə. Artatpvatc «Azgagrakan handesic». T’iflis: N. Aghanyani tparan].

  3. Աբեղյան Մ. (1966), Երկեր, Ա, Եր., ՀՍՍՀ ԳԱ հրատ.,– 572 էջ։ [Abeghyan, M. 1966. Erker. A. Yerevan: HSSH GA Hratarakch’ut’yun].

  4. Աբեղյան Մ. (1985)։ Երկեր, Ը, Եր., ՀՍՍՀ ԳԱ հրատ., –672 էջ։ [Abeghyan, M. 1985. Erker. Ə Yerevan: HSSH GA Hratarakch’ut’yun].

  5. Դաւիթ եւ Մհեր (1889)։ Ժողովրդական դիւցազնական վէպ, գրի առաւ Մ. Աբեղեան, Շուշի, Միրիջան Մահտեսի-Յակովբեանցի տպարան, – 61 էջ։ [Davit’ ev Mher, 1889. Zhoghovrdakan dyucaznakan vep. Gri arav M. Abeghyan. Shushi: Mirijan Mahtesi-Hakobeanci tparan].

  6. Իսահակյան Ավ. (1951)։ Երկերի ժողովածու, հ 4-րդ, Եր., «Հայաստան» հրատ., 240 էջ։ [Isahakyan, A. 1951. Erkeri zhoghovatcu. h. 4. Yerevan: «Hayastan» Hratarakch’ut’yun].

  7. Ղարիբյան Ա. (1939)։ «Սասունցի Դավիթ» ժողովրդական վեպի լեզուն (էջ 79-94), «Սասունցի Դավիթ», Հոբելյանական ժողովածու նվիրված եպոսի 1000-ամյակին, Յեր., Արմֆան, –268 էջ։ [Gharibyan, A. 1939. «Sasunci Davit’» zhoghovrdakan vepi lezun. «Sasunci Davit’» hobelyananka zhoghovatcu nvirvatc eposi 1000-amyakin. Yerevan: Armfan Hratarakch’ut’yun].

  8. Մանդինեան Ս. (1881)։ Ազգային դիւցազնական աշխարհ (Սասունցի Դաւիթ կամ Մհերի դուռ), Երկրորդ տարուայ ուսմունք եւ ընթերցմունք, Թիֆլիս, Տպարան Մովսէս Վարդանեանցի,–72 էջ։ [Mandinyan, S. 1881.Azgayin dyucaznakan ashkharh (Sasunci Davit’ kam Mheri dur. Erkrord taruay usmunk’ ev ənt’ercmunk’. T’iflis: Tparan Movses Vardaneanci].

  9. Մկրյան Մ. (1957)։ Էջեր հայ վիպասանության պատմությունից, Եր., Հայպետհրատ,– 240 էջ։ [Mkryan, M. 1957. Ejer hay vipasanut’yan patmut’yunic. Yerevan: Haypethrat].

  10. Մկրյան Մ. (1976)։ Հայ հին գրականության պատմություն, Եր., ԵՊՀ,– 336 էջ։ [Mkryan, M. 1976. Hay hin grakanut’yan patmut’yun. Yerevan: Yerevani Petakan Hamalsarani Hratarakch’ut’yun].

  11. Պետերսեն Հ. (1904)։ Հին հայերէնի լեզուի շեշտը // «Հանդէս ամսօրեայ», № 5, էջ 131-133։ [Petersen, H. 1904. Hin hayereni lezui sheshtə// «Handes amsoreay», № 5, 131-133].

  12. Ջրբաշյան Է., Մախչանյան Հ. (1980)։ Գրականագիտական բառարան, Եր., «Լույս» հրատ.,– 350 էջ։ [Jrbashyan, E. Makhch’anyan, H. 1980. Grakanagitakan bararan. Yerevan: «Luys» Hratarakch’ut’yun].

  13. Սասնա ծռեր (1936)։ Ժողովրդական բանահյուսություն, Ա, Ժողովրդական վեպ, Ա հատոր, խմբագրեց Մ. Աբեղյան, աշխատակցությամբ Կ. Մ-Ոհանջանյանի, Յեր., Պետհրատ, – 1128 էջ։ [Sasna tsrer, 1936. Zhoghovrdakan banahyusut’yun. A. Zhoghovrdakan vep. A hator. Khmbagrec M. Abeghyan, ashkhatakcut’yamb K. M. Ohanjanyani, Yerevan:Pethrat ].

  14. Սասնա ծռեր (1977)։ Ժողովրդական վեպ, աշխատությամբ՝ Ս. Հարությունյանի, Եր., «Սովետական գրող» հրատ., –700 էջ։ [Sasna tsrer, 1936. Zhoghovrdakan vep. Ashkhatut’yamb S. Harut’yunyani. Yerevan: «Sovetakan grogh» Hratarakch’ut’yun].

  15. Սրուանձտեանց Գ. (1874)։ Գրոց ու բրոց և Սասունցի Դաւիթ կամ Մհէրի դուռ, Կ. Պօլիս, Օտուն Գաբու ճատտէսի, 465, Տպագրութիւն Ե. Մ. Տնտեսեան,– 192 էջ։ [Sruandzteanc, G. 1874. Groc u broc ev Sasunci Davit’ kam Mheri dur. Polis: Otun Gabu chattesi. 465. Tpagrut’yun E. M. Tntesean].

  16. Патканов Г. (1875), Материалы для изучения армянских наречий, выкуск II, Мушский диалект, Санкт Петербург, типография Императорской академии наук,– 71 ст. [Patkanov, G. 1875.Materiali dlya izucheniya armyanskikh narechiy. Vipusk II, Mushskiy dialect. Sankt Peterburg: tipografiya Imperatorskoy akademii nauk].

• Языкознание

  Исследование теоретических вопросов словообразования в трудах Манука Абегяна и Грачья Ачаряна

  Варсик  Нерсисян

  View PDF Article Preview

  Аннотация

  В связи с необходимостью проведения работ, направленных на систематизацию теории синхронного словообразования современного армянского языка, особую значимость приобретает обращение к взглядам различных лингвистов, работавших в данной области. В настоящем исследовании предпринята попытка восполнить пробелы в работах данного направления: в описательно-аналитическом ключе рассмотрены взгляды двух выдающихся армянских лингвистов – Манука Абегяна и Грачья Ачаряна – на проблемы словообразования в общих чертах, а также выявлены основные сходства и различия.

  В целом можно сказать, что задача Абегяна заключается не только в исследовании процесса исторического развития словарного состава армянского языка и выявлении его закономерностей (в отдельных случаях также посредством сопоставления с аналогичными явлениями в других языках, преимущественно в русском и немецком), но и в их научно обоснованной обработке и систематизации. В его трудах сложно провести четкую грань между Абегяном-ученым и Абегяном-педагогом, поскольку теоретический анализ органично сочетается с целенаправленной учебно-методической задачей и сопровождается значительными усилиями, направленными на систематическое и последовательное изложение научного материала. В случае с Ачараяном подход иной. Он не ставит перед собой задачу разработки теоретических вопросов словообразования (эту задачу до него решил Абегян). Его интересует прежде всего выявление закономерностей и структурных особенностей словообразования, а также раскрытие связей между последними в различных языках, в частности, в армянском.

  Библиографические ссылки

  Ա¬բեղ¬յան Մ. (1906): Աշ¬խար¬հա¬բա¬րի քե¬րա¬կա¬նու¬թիւն, ¬Դա¬սա¬գիրք ստո¬րին դա¬սա¬րան¬նե¬րի հա¬մար, ¬Վա¬ղար¬շա¬պատ, տպ. ¬Մայր Ա¬թո¬ռոյ Ս. Էջ¬միած¬նի, - 168 էջ։ [Abeghyan M. (1906). Ashxarhabari qerakanowt'iwn, Dasagirq storin dasaranneri hamar, Vagharshapat, tp. Mayr At'or'oy S. E'jmiac'ni].

  Ա¬բեղ¬յան Մ. (1965): ¬Հա¬յոց լեզ¬վի տե¬սութ¬յուն, Եր., «¬Միտք» հրատ., -699 էջ։[ Abeghyan M. (1965). Hayoc lezvi tesowt'yown, Er., «Mitq» hrat.].

  Ա¬ղա¬յան Է. (1962): ¬Հայ լեզ¬վա¬բա¬նութ¬յան պատ¬մութ¬յուն, հ. 2, Եր., ԵՊՀ հրատ., 385 էջ։ [Aghayan E'. (1962): Hay lezvabanowt'yan patmowt'yown, h. 2, Er., EPH hrat.].

  Ա¬ճառ¬յան Հ. (1952): ¬Լիա¬կա¬տար քե¬րա¬կա¬նութ¬յուն հա¬յոց լեզ¬վի (¬Հա¬մե¬մա¬տութ¬յամբ 562 լեզ¬վի), հ. 1, Եր., ¬Հայ¬կա¬կան ՍՍՌ ԳԱ հրատ., 500 էջ: [Atwar'yan H. (1952). Liakatar qerakanowt'yown hayoc lezvi (Hamematowt'yamb 562 lezvi), h. 1, Er., Haykakan SSR' GA hrat.].

  Ա¬ճառ¬յան Հ. (1954): ¬Լիա¬կա¬տար քե¬րա¬կա¬նութ¬յուն¬հա¬յոց լեզ¬վի (¬Հա¬մե¬մա¬տութ¬յամբ 562 լեզ¬վի), հ. 2, Եր., ¬Հայ¬կա¬կան ՍՍՌ ԳԱ հրատ., 655 էջ: [Atwar'yan H. (1954). Liakatar qerakanowt'yownhayoc lezvi (Hamematowt'yamb 562 lezvi), h. 2, Er., Haykakan SSR' GA hrat.]

  Ա¬ճառ¬յան Հ. (1957): ¬Լիա¬կա¬տար քե¬րա¬կա¬նութ¬յուն հա¬յոց լեզ¬վի (¬Հա¬մե¬մա¬տութ¬յամբ 562 լեզ¬վի), հ. 3, Եր., ¬Հայ¬կա¬կան ՍՍՌ ԳԱ հրատ., - 1011 էջ: [Atwar'yan H. (1957). Liakatar qerakanowt'yown hayoc lezvi (Hamematowt'yamb 562 lezvi), h. 3, Er., Haykakan SSR' GA hrat.].

  Ա¬ճառ¬յան Հ. (1959): ¬Լիա¬կա¬տար քե¬րա¬կա¬նութ¬յուն հա¬յոց լեզ¬վի (¬Հա¬մե¬մա¬տութ¬յամբ 562 լեզ¬վի), հ. IV, Ա մաս, Եր., ¬Հայ¬կա¬կան ՍՍՌ ԳԱ հրատ., - 593 էջ: [Atwar'yan H. (1959). Liakatar qerakanowt'yown hayoc lezvi (Hamematowt'yamb 562 lezvi), h. IV, A mas, Er., Haykakan SSR' GA hrat.,]

  Ա¬ճառ¬յան Հ. (1961): ¬Լիա¬կա¬տար քե¬րա¬կա¬նութ¬յուն հա¬յոց լեզ¬վի (¬Հա¬մե¬մա¬տութ¬յամբ 562 լեզ¬վի), հ. IV, Բ մաս, Եր., ¬Հայ¬կա¬կան ՍՍՌ ԳԱ հրատ., - 543 էջ: [Atwar'yan H. (1961). Liakatar qerakanowt'yown hayoc lezvi (Hamematowt'yamb 562 lezvi), h. IV, B mas, Er., Haykakan SSR' GA hrat.].

  Ա¬ճառ¬յան Հ. (1965): ¬Լիա¬կա¬տար քե¬րա¬կա¬նութ¬յուն հա¬յոց լեզ¬վի (¬Հա¬մե¬մա¬տութ¬յամբ 562 լեզ¬վի), հ. V, Եր., ¬Հայ¬կա¬կան ՍՍՌ ԳԱ հրատ., - 430 էջ: [Atwar'yan H. (1965). Liakatar qerakanowt'yown hayoc lezvi (Hamematowt'yamb 562 lezvi), h. V, Er., Haykakan SSR' GA hrat.].

  Ա¬ճառ¬յան Հ. (2005). ¬Լիա¬կա¬տար քե¬րա¬կա¬նութ¬յուն հա¬յոց լեզ¬վի (¬Հա¬մե¬մա¬տութ¬յամբ 562 լեզ¬վի), Եր., ԵՊՀ հրատ., - 352 էջ։ [Atwar'yan H. (2005). Liakatar qerakanowt'yown hayoc lezvi (Ha¬mema¬towt'yamb 562 lezvi), Er., EPH hrat.] http://publishing.ysu.am/files/Hayots_lezvi_qerakanutyun.pdf

  Բարսեղյան Հ. (1980): Հայերենի խոսքի մասերի ուսմունքը, Եր.,Երևանի համալս. հրատ., - 524 էջ: [Barseghyan H. (1980). Hayereni xosqi maseri owsmownqy', Er.,Er&ani hamals. hrat.].

  Հարությունյան Ս. . (1970): Մանուկ Աբեղյան. կյանքն ու գործը, Ե., ՀՍՍՀ ԳԱ հրատ., 668 էջ: [Harowt'yownyan S. . (1970). Manowk Abeghyan. kyanqn ow gorc'y', E., HSSH GA hrat.,].

  Ղարիբյան Ա. (1961): Հայոց լեզու, դասագիրք V-VII դասարանների համար․ 9-րդ վերահրատ․, Եր., Հայպետուսմանկհրատ, 320 էջ։ [Gharibyan A. (1961): Hayoc lezow, dasagirq V-VII dasaranneri hamar․ 9-rd verahrat․, Er., Haypetowsmankhrat].

  Սևակ Գ. (1955): Ժամանակակից հայոց լեզվի դասընթաց, Եր., ԵՊՀ հրատ., 357 էջ: [ Sevak G. (1955): Jhamanakakic hayoc lezvi dasy'nt'ac, Er., EPH hrat.].

  Սուքիասյան Ա. (2001): Մեծ հայագետն ու հայրենասերը (Հր. Աճառյանի ծննդյան 125-ամյակի առթիվ). Պատմա-բանասիրական հանդես, հ. 1, Եր., էջ 47-62:/ [Sowqiasyan A. (2001). Mec' hayagetn ow hayrenasery' (Hr. Atwar'yani c'nndyan 125-amyaki ar't'iv). Patma-banasirakan handes, h. 1, Er.,] https://arar.sci.am/dlibra/publication/192330/edition/174715?language=en

• Языкознание

  Причастия в «Грамматике грабара» Манука Абегяна

  Тереза ​​ Шахвердян

  View PDF Article Preview

  Аннотация

  Настоящее исследование посвящено исключительно абегяновской интерпретации причастий классического армянского языка (грабара). В работе рассматриваются морфологические особенности причастий, а при необходимости затрагиваются и их синтаксические функции, поскольку Манук Абегян в ряде случаев обращался и к этим вопросам. Со времени публикации «Грамматики грабара» М. Абегяна прошло более столетия, за которое были созданы многочисленные фундаментальные исследования, основанные на новых научных подходах. В связи с этим в настоящей работе учитываются и современные научные точки зрения, предлагая всесторонний обзор текущего академического дискурса.

  Так, причастие будущего времени в грабаре с окончанием -оц носит зависимый характер и функционирует исключительно в составе составных временных форм изъявительного и сослагательного наклонений, не обладая самостоятельным употреблением. В отличие от него, причастие прошедшего времени является полузависимым. Однако в грамматике Абегяна приводятся примеры, где будущее причастие на -оц выступает как будто в независимом употреблении; по нашему мнению, в этих случаях имеет место смешение с косвенной падежной формой причастия прошедшего времени, что требует дальнейшего уточнения.

  В анализе будущего причастия у Абегяна вовсе не рассматривается вариант с окончанием -и, поскольку он отнесён к разряду причастий настоящего (сослагательного) значения. Хотя в грабарских текстах действительно встречаются употребления этого типа с субъектным значением, в целом данная форма преимущественно является причастием будущего времени с самостоятельным употреблением. Четыре причастия грабара — неопределённое, настоящее (или сослагательное), будущее и прошедшее — сохранили свои основные причастные значения и словообразовательные особенности, претерпев лишь частичные морфологические и семантические изменения на протяжении исторических периодов.

  В целом «Грамматика грабара» Манука Абегяна и сегодня не утратила своей научной актуальности и остаётся одним из важнейших источников по научному описанию грамматики классического армянского языка. Её непреходящая ценность заключается в детальном анализе и систематическом изложении, которые продолжают служить основой для современных лингвистических исследований.

  Библиографические ссылки

  1. Աբեղյան, Մ. (1936). Գրաբարի քերականություն. Երևան, Պետհրատ, 210 էջ։

  [Abegyan, M. (1936). Grabar'i qerakanutyun. Yerevan: Pethrat].

  2. Աբրահամյան, Ա. (1953). Հայերենի դերբայները և նրանց ձևաբանական նշանակությունը. Երևան, Հայկական ՍՍՀ ԳԱ հրատ., 441 էջ։

  [Abrahamyan, A. (1953). Hayereni derbaynery yev nrants dzevabanakan nshanakutyuny. Yerevan: Haykakan SSH GA hrat.].

  3. Աճառյան, Հ. (1965). Լիակատար քերականություն հայոց լեզվի. հ. 5. Երևան, Հայկական ՍՍՀ ԳԱ հրատ., 430 էջ։

  [Acharyan, H. (1965). Liakatar qerakanutyun hayots lezvi. vol. 5. Yerevan: Haykakan SSH GA hrat.].

  4. Ասատրյան, Մ. (1973). Ժամանակակից հայերենի ձևաբանության հարցեր. հ. Բ. Երևան, ԵՊՀ հրատ., 416 էջ։

  [Asatryan, M. (1973). Zhamanakakits hayereni dzevabanutyan hartser. vol. B. Yerevan: YPH hrat.].

  5. Բագրատունի, Ա. (1852). Հայերէն քերականութիւն ի պէտս զարգացելոց. Վենետիկ, Ս. Ղազար կղզու տպ., 744 էջ։

  [Bagratuni, A. (1982). Hayerēn kʻerakanutʻiwn i pēts zargatsʻelotsʻ. Venetik: S. Łazar kłzvu tp.].

  6. Աւետիքեան, Գ., Սիւրմէլեան, Խ., Աւգերեան, Մ. (1836). Նոր բառգիրք հայկազեան լեզուի. հ. 1. Վենետիկ, Ս. Ղազար կղզու տպ., 1140 էջ։

  [Avetikyan, G., Syurmelean, Kh., Avgeryan, M. (1836). Nor baṛgirkʻ haykazean lezvi. vol. 1. Venetik: S. Łazar kłzvu tp.].

  7. Շահվերդյան, Թ. (2001). Գրաբարի դերբայները. Ձևաբանություն և շարահյուսություն. Երևան, Վան Արյան հրատ., 159 էջ։

  [Shahverdyan, T. (2001). Grabar'i derbaynery. Dzevabanutyun yev sharahyusutyun. Yerevan: Van Aryan hrat.].

  8. Շահվերդյան, Թ. (2007). Դասական գրաբարի շարահյուսական ոճաբանություն. Երևան, Հայաստան հրատ., 310 էջ։

  [Shahverdyan, T. (2007). Dasakan grabar'i sharahyusakan vochabanutyun. Yerevan: Hayastan hrat.].

  9. Շահվերդյան, Թ. (1985). Դիմավոր բայ+անորոշ դերբայ, միադիմի բայ+անորոշ դերբայ կապակցությունները գրաբարում. // Հայոց լեզու և գրականություն, միջբուհական գիտական աշխատությունների ժողովածու. Երևան, ԵրՊՀ հրատ., էջ 386։

  [Shahverdyan, T. (1995). Dimavor bay + anorosh derbay, miadimi bay + anorosh derbay kapaktsutyunnery grabarerum. // Hayots lezu yev grakanutyun, mijbuhakan gitakan ashkhatutyunneri zhoghovatsu. Yerevan: YerPH hrat., pp. 386].

  10. Շահվերդյան, Թ. (2021). Պատմական ձևաբանություն. Երևան, Լուսաբաց հրատ., 389 էջ։

  [Shahverdyan, T. (2021). Patmakan dzevabanutyun. Yerevan: Lusabats hrat.].

  11. Շահվերդյան, Թ. (2011). Հրաչյա Աճառյանը հայերենի դերբայների մասին. // Գիտական հոդվածներ, բանասիրություն, Բ պրակ. Վանաձոր, էջ 3-13։

  [Shahverdyan, T. (2011). Hrachya Acharyany hayereni derbayneri masin. // Gitakan hodvatsner, banasirutyun. B prak. Vanadzor, pp. 3-13].

  12. Չալըխեան, Վ., Այտընեան, Ա. (1885). Քերականութիւն հայկազեան լեզուի. Վիեննա, Մխիթարյանների տպ., 528 էջ։

  [Chʻalykhean, V., Aytʻnyean, A. (1885). Kʻerakanutʻiwn haykazean lezvi. Vienna: Mkhitʻaryaneri tp.].

  Օգտագործած ուսումնասիրության աղբյուրներ

  1. Ագաթանգեղոս. (1909). Պատմութիւն Հայոց. Տփղիս, Մարտիրոսեանցի տպ., 474 էջ։

  [Agatʻangelos. (1909). Patmutʻiwn Hayotsʻ. Tiflis: Martiroseantsʻi tp.].

  2. Աստվածաշունչ. (1860). Գիրք Աստուածաշունչք հին և նոր կտակարանաց. Վենետիկ, Ս. Ղազար կղզու տպ., 1223 էջ։

  [Astvatsashunchʻ. (1860). Girkʻ Astuatsashunchʻkʻ hin yev nor ktakaranatsʻ. Venetik: S. Łazar kłzvu tp.].

  3. Եզնիկ Կողբացի. (1914). Եղծ աղանդոց. Թիֆլիզ, Տպարան Ն. Աղանեանի, 226 էջ։

  [Eznik Kołbatsi. (1914). Ełtsʻ ałandotsʻ. Tifliz: Tparan N. Ałaneani, 226 pp.].

  4. Եզնիկ Կողբացի. (1970). Եղծ աղանդոց. Թարգմանությունը և ծանոթագրությունները Ա. Ա. Աբրահամյանի. Երևան, Հայկական ՍՍՀ ԳԱ հրատ., 254 էջ։

  [Eznik Kołbatsi. (1970). Ełts ałandots. Translation and notes by A. A. Abrahamyan. Yerevan: Haykakan SSH GA hrat.].

  5. Հովհաննես Ոսկեբերան. (1855). Եբրայեցիս թուղթն Պօղոսի. Վիեննա, Պաշտպան Ս. Աստուածածին վանքի տպ., 22 էջ։

  [Hovhannes Voskeberan. (1855). Ebrayetsʻis tʻułtʻn Połosi. Vienna: Pashtpan S. Astuatsatsin vanqi tp.].

• Языкознание

  Проблема сближения ветвей литературного армянского языка: Подход Манука Абегяна и некоторые современные проявления

  Норайр Погосян

  View PDF Article Preview

  Аннотация

  В статье рассматриваются ранние и более поздние предложения, касающиеся сближения двух разновидностей новоармянского языка, в исторической перспективе - с XIX века до наших дней. Особое внимание уделяется подходам Нагапета Русиняна и Степана Паласаняна, при этом центральное место занимает анализ программной статьи Манука Абегяна и сформулированных в ней теоретических положений. Процессы нормализации и расширения сферы общеупотребительного функционирования двух разновидностей новоармянского языка на протяжении длительного времени сопровождались дискуссиями о принципах их кодификации, а также о разграничении их отношений с классическим армянским языком.

  В публикациях, посвящённых данной проблематике, неоднократно выдвигались идеи сближения, а в ряде случаев и объединения двух литературных разновидностей — как в западноармянском, так и в восточноармянском контекстах. Программная статья Манука Абегяна занимает в этом отношении особое место, поскольку в ней предлагается комплекс чётко сформулированных мер, направленных на максимальное сближение двух разновидностей языка, при этом подчёркивается не только их лингвистическое и национальное значение, но и более широкий социальный и экономический контекст проблемы. В статье обсуждаются и сопоставляются различные подходы к отбору грамматических форм, лексических единиц и синтаксических конструкций. Существенный вклад Абегяна в данное лингвистико-литературное движение подтверждается также его работой «Проблема единства наших двух литературных языков».

  Во второй части статьи приводятся конкретные примеры из армяно-американской языковой среды, демонстрирующие, что предложения, выдвигавшиеся начиная с середины XIX века, в определённой степени получили практическую реализацию в современном языковом употреблении. В американском контексте две разновидности армянского языка, развиваясь в известной мере автономно, приобретают лексические, синтаксические и фонологические особенности, отличающие их как от восточноармянского, так и от западноармянского языковых стандартов. Эти особенности являются результатом взаимного взаимодействия двух разновидностей, а также их относительно равного контакта с английским языком.

  Библиографические ссылки

  Աբեղեան Մ., Մեր երկու գրական լեզուի միութեան խնդիրը, «Արարատ», 1897, № 9-10, էջ 424-431, № 11-12, էջ 494-503 (հոդվածից մեջբերումների էջերը կնշենք շարադրանքի մեջ)։

  Յակոբ Չոլաքեան, Արևմտահայերէն-Արևելահայերէն. Մերձեցման Հարցեր, Ազդակ, Բեյրութ, 2017, փետրվարի համարներ։ Տե՛ս հետևյալ հղումով՝ https://www.aztagdaily.com/archives/335537

  Յարութիւն Քիւրքչեան, Մերձեցումի կարելին ու անկարելին․ արևելահայերէն և արմտահայերէն լեզուաճիւղեր, «Ազդակ», Բեյրութ, 2015, Սեպտեմբեր 5։ Տե՛ս https://tert.nla.am/archive/NLA%20TERT/Azdak1927/2015/2015(150)_ocr.pdf

  Պալասանեան Ստ., Ընդհանուր տեսութիւն արևելեան նոր գրաւոր լեզուի հայոց, Թիֆլիս, 1870, էջ 4։

  Ռոբեր Տէր Մերկերեան, Արդի հայերէնի երկու տարբերակների փոխյարաբերութիւնների հարցեր, ՀՀ ԳԱԱ Հ. Աճառյանի անվան լեզվի ինստիտուտի գիտական հոդվածների ժողովածու 2013-2023, Երևան, 2023, էջ 89-100։ Տե՛ս https://language.sci.am/sites/default/files/arewmtahayeren-zhoghovatsow.pdf?utm_source=chatgpt.com

  Ռուսինեան Ն., Ուղղախօսութիւն արդի հայերէն լեզուին, Կ. Պոլիս, 1853, էջ Ե։

  https://tert.nla.am/archive/NLA%20AMSAGIR/Ararat%20Ej/1897/1897(11-12)_ocr.pdf

  https://tert.nla.am/archive/NLA%20AMSAGIR/Ararat%20Ej/1897/1897(9-10)_ocr.pdf

  https://www.aztagdaily.com/archives/335688

  https://www.aztagdaily.com/archives/335831

• Языкознание

  Научное исследование лингвистического наследия Абегяна

  Հենրիետա Վ. Սուքիասյան

  View PDF Article Preview

  Аннотация

  Манук Абегян является одним из крупнейших представителей армянской лингвистической мысли, чья многогранная деятельность сыграла решающую роль в формировании теоретических и практических основ современного литературного армянского языка. Его исследования в области фонетики, морфологии, семантики и синтаксиса заложили основы нового этапа научного изучения армянского языка. Труды Абеґяна — «Теория армянского языка», «Грамматика ашхарабара» и «Синтаксис ашхарабара» — стали классикой армяноведения, освободив описание языка от зависимостей от древнеармянских схем и утвердив самостоятельность нового литературного языка. Его работа в сфере лексикографии, включая создание военного и медицинского словарей, открыла новую страницу в истории армянского словарного дела. Принципы Абеґяна в реформировании орфографии, несмотря на споры эпохи, остались научно обоснованными. Его лингвистическое наследие продолжает служить неиссякаемым источником для будущих исследователей и одним из краеугольных камней армяноведения.

  Библиографические ссылки

  Աբաջյան Ա․, Աբեղյանական գործող ուղղագրության անհիմն քննադատությունները, Հուշարձան Մանուկ Աբեղյանին (հոդվածների ժովածու), ԵՊՀ, Եր․ 2023:

  Աբաջյան Ա․, Մանուկ Աբեղյանը՝ բառարանագիր, Հուշարձան Մանուկ Աբեղյանին (հոդվածների ժովածու), ԵՊՀ, Եր․ 2023:

  Աղայան Է., Հայ լեզվաբանության պատմություն, հ. 2, Եր., 1958, էջ 150:

  Աղայան է․, Մանուկ Աբեղյանի լեզվական ժառանգությունը, ՀԳԱ տեղեկագիր, Երևան, 1965, էջ 4:

  Ասատրյան Մ․, Հայ լեզվաբանության անզուգական կոթողը, «Երեկոյան Երևան», № 120, 1965։

  Իշխանյան Ռ․, Մեծ հայագետի հոյակապ աշխատության նոր հրատարակությունը, «Գրական թերթ», № 22, 1965։

  Հարությունյան Ս․, Մ. Աբեղյան. կյանքը և գործը, Եր., 1970։

  Հովհաննիսյան Լ․, Մանուկ Աբեղյանը և ուղղագրության հարցը, Հուշարձան Մանուկ Աբեղյանին (հոդվածների ժովածու), ԵՊՀ, Եր․ 2023:

  Ղանալանյան Ա․, Հայագիտության վիթխարի կաղնին, «Գրական թերթ», № 39, 1964։

  Ջրբաշյան Է․, Աբեղյանը և հայկական տաղաչափության ուսումնասիրության հարցերը, Հուշարձան Մանուկ Աբեղյանին (հոդվածների ժովածու), ԵՊՀ, Եր․ 2023: