Լևոն-Զավեն Սյուրմելյան հայ բանաստեղծը ՝ ամերիկացի անգլիագիր վիպասան
DOI:
https://doi.org/10.46991/BYSU.B/2026.17.1.061Բանալի բառեր:
Թեքեյան, կենսագրություն, հույն, նամակագրություն, անգլիագիր գրող, ողբերգություն, Տրապիզոն, ցեղասպանություն, Սյուրմելյան, Պոլիս, Քանզաս, ՓոստաջյանԱմփոփում
Օտարագիր հայ գրողներից Լևոն-Զավեն Սյուրմելյանը (1905 – 1995) Հայոց ցեղասպանության տարիներին կորցնելով ծնողներին ու հարազատներին, անցել է բազում փորձություններով լի կյանքի հետաքրքիր ճանապարհ։
Հոդվածի հեղինակը, ուսումնասիրելով Լ․-Զ․ Սյուրմելյանի կյանքն ու գրական ժառանգութունը ժամանակի համապատկերում, նրա վերաբերյալ մամուլում ու տարբեր ժողովածուներում եղած նյութերի և փաստերի համադրությամբ համալրում, ճշգրտում է գրողի կենսապատումի որոշ դրվագներ։ Ուշադրություն է դարձնում Լևոն Զ․ Սյուրմելյան - Արշակ Չոպանյան նամակագրությանը։
Հոդվածում բնութագրվում է այն իրողությունը, թե ինչպես «Լույս Զվարթ» (1924) ժողովածուվ ճանաչված ու ապագա խոստացող հայ բանաստեղծն ամերիկյան միջավայրում համառ աշխատասիրությամբ կատարում «լեզվանցում» հայերենից անգլերեն, դառնում հենց անգլերենի և անգլիալեզու գրականության նշանավոր մասնագետ ու ամերիկյան բուհերի երկարամյա դասախոս՝ շրջանառելով գրականության տեսության իր կարևոր դասագիրքը՝ «Արձակի տեխնիկա․ չափ և խենթություն»
Փաստառատ հոդվածում ներկայացվում է հայ բանաստեղծից անգլիագիր վիպասան դառնալու ընթացքը, որով անցել է «Ձեզ եմ դիմում, տիկիններ և պարոններ» և «98, 6° ըստ Ֆորենհայթի» ինքնակենսագրական հզոր վեպերի հեղինակը, որոնցով նա արժանի տեղ է նվաճել ամերիկյան գրականության և օտարագիր հայ գրողների մեջ։
Հղումներ
Ակիշյան Ն․ (1984): Լևոն Զավեն Սյուրմելյան։ Կյանքն ու գործը, «Ապրիլ» հրատ․, «Գրողն ու իր ժամանակը» մատենաշար, թիվ 2, Լոս Անջելըս, ԱՄՆ, 160 էջ (Akišyan N. (1984): Levon Zaven Syurmelian. Kyanqn u gorcë, «April» hrat., «Grołn u ir žamanakë» matenashar, t‘iv 2, Los Anĵëles, AMN, 160 ēj)։
Աճեմյան Գ․ (1996)։ Լևոն Զավեն Սյուրմելյան, Շիրակ, Բեյրութ, հունվար-ապրիլ միացյալ (Ač‘emyan G. (1996): Levon Zaven Syurmelian, Širak, Beyrut, hunvar-april miac‘yal)։
Դանիելյան Ս․ (2011): Միջուկի տրոհումը։Սփյուռքահայ գրականության պատմություն, Ներածություն, գիրք 1, «Սփյուռք» գիտաուսումնական կենտրոն, «Զանգակ-97» հրատ․, Եր․, 408 էջ (Danielyan S. (2011): Miĵuki trohumë. Sp‘yurqahay grakanut‘yan patmut‘yun, Neraç‘ut‘yun, girk‘ 1, «Sp‘yurq» gitauśumnakan kentron, «Zangak-97» hrat., Er., 408 ēj)։
Էմին Գ․ (1995), Հպարտ հայը, «Հայաստան», նոյեմբերի 2 (Ēmin G. (1995): Hpart hayë, «Hayastan», noyemberi 2)։
«Պայքար» (Բոստոն, 1972, 16 հունվարի) («Payk‘ar» (Boston, 1972, 16 hunvari)։
Սյուրմելյան Լ․-Զ․ (1980): Ձեզ եմ դիմում, տիկիններ և պարոններ, Սովետական գրող, Եր․, 304 էջ (Syurmelian L.-Z. (1980): Jez em դիմum, tikinner ev paronner, Sovetakan groł, Er., 304 ēj)։
Սյուրմելյան Լ․ -Զ․ (2005): 98, 6° ըստ Ֆորենհայթի, ՀԳՄ հրատ․, Եր․, 364 էջ (Syurmelian L.-Z. (2005): 98, 6° ëst Forenhayi, HGM hrat., Er., 364 ēj)։
Սիրակարոտ հոգիներ (1998)։ Լևոն Զավեն Սյուրմելյանին և Վահան Թեքեյանին փոխանակած նամակները, խմբագրեց և ծանոթագրեց դոկտոր Վահե Ղազարյանը, Ուոլթհեմ (Sirakarot hoginer (1998): Levon Zaven Syurmelianin ev Vahan T‘ekeyanēn p‘oxanakac‘ namaknery, xmbagrec‘ ev canoġagrec‘ doktor Vahe Ġazaryan, Uolthēm)։
Սևան Գ․ (1980): Սփյուռքահայ գրականության պատմության ուրվագծեր, հ․ 1, ՀՍՍՀ ԳԱ հրատ․, Եր․, 320 էջ (Sevan G. (1980): Sp‘yurqahay grakanut‘yan patmut‘yan urvagcer, h. 1, HSSH GA hrat., Er., 320 ēj)։
Մուրադյան Ա․, Անգլիագիր հայ գրողի կենսագրության հայելին. Լևոն-Զավեն Սյուրմելյան, 98, 6° ըստ Ֆորենհայթի, «Վէմ» համահայկական հանդես (2013): թիվ 1(41), էջ 117 – 130 (Muradyan A. (2013): Angliagir hay grołi kensagrut‘yan hayelin. Levon-Zaven Syurmelian, 98, 6° ëst Forenhayi, «Vēm» hamahaykakan handes, t‘iv 1(41), ēj 117–130)։
Փոստաջյան Թ․ (2006): Ականավոր հայ գրական դեմքեր, «Զանգակ-97» հրատ․, Եր․, 224 էջ (P‘ostajyan T. (2006): Akanavor hay grakan demk‘er, «Zangak-97» hrat., Er., 224 ēj)։
Ներբեռնումներ
Հրատարակվել է
Թողարկում
Բաժին
Արտոնագհր
Copyright (c) 2026 Arpi Muradyan
Այս աշխատանքն արտոնագրված է որպես a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
