Հտ․ 16 No. 1 (46) (2025)

Հրատարակվել է: 2025-03-07

Ամբողջական թողարկումը

Գրականագիտություն

  • Գրականագիտություն

    Առասպելաէպիկական ավանդույթը և գրականության հետագա զարգացումը

    Արա Առաքելյան
    Դիտել PDF-ը
    Աբստրակտ

    Հոդ­վա­ծի քննութ­յան ա­ռար­կան եվ­րո­պա­կան է­պոս­նե­րի և գ­րա­կա­նութ­յան հե­տա­գա զար­գաց­ման ու առն­չութ­յուն­նե­րի մեկ­նա­բա­նութ­յան խնդիրն է: Ինչ­պես հայտ­նի է, եվ­րո­պա­կան բնիկ ժո­ղո­վուրդ­նե­րը (կել­տեր, գեր­ման­ներ և­ այլն) միջ­նա­դա­րում ստեղ­ծել են բարձր մշա­կույթ, այդ թվում՝ ար­խա­յիկ է­պոս­ներ (անգ­լո­սաք­սո­նա­կան «Բեո­վուլֆ», իռ­լան­դա­կան սա­գա­ներ, իս­լան­դա­կան «Ա­վագ Էդ­դան»…): Ավե­լի ուշ, ար­դեն ձևա­վոր­վող ազ­գա­յին ինք­նա­գի­տակ­ցութ­յան և սե­փա­կան է­պի­կա­կան ա­վան­դույ­թի հի­ման վրա  ֆրան­սիա­ցի­նե­րը, իս­պա­նա­ցի­նե­րը և գեր­մա­նա­ցի­նե­րը ստեղ­ծել են նաև  դա­սա­կան է­պոս­ներ՝ «­Ռո­լան­դի եր­գը», «Սի­դի եր­գը», «­Նի­բե­լունգ­նե­րի եր­գը»: Ու­սում­նա­սի­րութ­յուն­նե­րը ցույց են տա­լիս, որ ար­խա­յիկ և դա­սա­կան այս է­պոս­նե­րը, ի­րենց ձևա­վոր­ման ըն­թաց­քում ո­րո­շա­կիո­րեն ար­տա­ցո­լե­լով հնդեվ­րո­պա­կան, ան­տիկ և ք­րիս­տո­նեա­կան մշա­կույ­թի ա­վանդ­նե­րը, միա­ժա­մա­նակ ազ­դել և ազ­դում են գրա­կա­նութ­յան զար­գաց­ման հե­տա­գա ըն­թաց­քի վրա, այ­սինքն՝ առ­կա են ինչ­պես հո­րի­զո­նա­կան, այն­պես էլ ուղ­ղա­հա­յաց կա­պե­րի հա­րուստ  ի­րո­ղութ­յուն­ներ: Դ­րանք դրսևոր­վում են գա­ղա­փար­նե­րի, կեր­պար­նե­րի, մո­տիվ­նե­րի, ժան­րե­րի և կոմ­պո­զի­ցիոն այլ միա­վոր­նե­րի մշտա­կան նո­րաց­ման և կեր­պա­րա­նա­փո­խութ­յան տես­քով: Ազ­դե­ցութ­յուն­նե­րի այդ բարդ և հա­րուստ պատ­մութ­յու­նը, որ գրա­կա­նութ­յան տե­սա­բան­նե­րը բնո­րո­շում են իբրև «գրա­կա­նութ­յան և բա­նահ­յու­սութ­յան փոխ­նե­րար­կում­ներ», սկիզբ է առ­նում վաղ միջ­նա­դա­րից և ձգ­վում մինչև մեր ժա­մա­նակ­նե­րը:

    Հղումներ

    Դը Ռուժմոն Դ., Սերը և Արևմուտքը, Եր., 2007

    Հայնե Հ., Երկեր, Եր., 1958, հ. 1

    Մարկես Գ., Հարյուր տարվա մենություն, Երևան, 1979

    Նից¬շե Ֆ., Ողբերգության ծնունդը…Եր., 2013

    Ուելլեք Ռ., Ուորրեն Օ., Գրականության տեսություն, Եր., 2008

    Ռոլանդի երգը, Եր., 1995

    Frenzel E., Stoffe der Weltliteratur, Kröner 1992

    Saintine X.-B., La Mythologie du Rhin et les contes de la mera-grand, Paris, 1862

    Аникст А., История английской литературы. М., 1956

    Ауэрбах Э., Мимесис. М.-С.-Петербург, 2000

    Бахтин М., Проблемы поэтики Достоевского. М., 1972

    Башляр Г., Вода и грезы. М., 1998

    Беовульф. Старшая Эдда. Песнь о Нибелунгах. М., 1975

    Борхес Л., Собр. Соч. в 4-х томах, т. 2, С.-Петербург, 2011

    Гальфрид Монмутский, История бриттов, Жизнь Мерлина, М., 1984

    Генон Р., Символы священной науки. М., 2002

    Гербер Х., Мифы северной Европы. М., 2008

    Гримм Я., Германская мифология. М., 2019, т. 2

    Йейтс У., Винтовая лестница. М., 2012

    Испанские народные романсы. С.-П., 2019

    История всемирной литературы, т. 3. М., 1985

    Кэмпбелл Дж., Маски бога, Том 1. М., 1997

    Ле Гофф Ж., Герои и чудеса средных веков, М., 2011

    Лотман Ю. и другие// Мифы народов мира. М., 1992, т. 2

    Макферсон Дж., Поэмы Оссиана. Л., 1983

    Мелетинский Е., Средневековый роман. М., 1983

    Менендес Пидаль Р., Избранные произведения. М., 1961

    Мифы народов мира, Энциклопедия, Электронное издание. М., 2008

    Мобиногион, Легенды средневекового Уэльса. М., 2002

    Мортон А., От Мэлори до Элиота. М., 1970

    Мэлори Т., Смерть Артура. М., 1974

    Рабле, Гаргантюа и Пантагрюэль. М., 1973

    Роллестон Т., Мифы, легенды и предания кельтов. М., 2004

    Тодоров Ц., Введение в фантастическую литературу. М., 1999

    Фомин О., Сакральная триада. М., 2005

    Чосер Дж., Кентрберийские рассказы. М., 2012

    Элиаде М., Миф о вечном возврашении. М., 2000

  • Գրականագիտություն

    Էլպիս Կեսարացյանը և «Կիթառ» հանդեսը

    Նաիրա Համբարձումյան
    Դիտել PDF-ը
    Աբստրակտ

    Սույն ուսումնասիրությունը յուրօրինակ գրականագիտական հետաքննություն է, որի շրջանակներում պարզաբանվել են ուշագրավ մի շարք հարցեր՝ ի՞նչ առաքելություն էր ստանձնել 19-րդ դարի երկրորդ կեսին ապրած և ստեղծագործած առաջին հայուհի խմբագիր, լրագրող, գրող-հրապարակախոս Էլպիս Կեսարացյանը (1830-1913), ի՞նչ պայմաններում է նա իր գրական-մշակութային և սոցիալ-հասարակական գործունեությունը ծավալել, ի՞նչ մարտահրավերների է հանդիպել այդ ընթացքում: Հետաքննական, կենսագրական, համեմատական և այլ բնույթի վերլուծությունների միջոցով բացահայտվել են Էլպիս Կեսարացյանի կատարած այն բազմաթիվ դերերը՝ կին-խմբագիր, կին-հրապարակախոս, կին-հրատարակիչ, կին-թարգմանիչ, կին-ուսուցիչ, որոնք նա կարողացել է իրացնել՝ ապրելով օսմանյան կայսրապետության բռնաճնշումների և գրաքննության պայմաններում: Էլպիս Կեսարացյանի գործունեության ու երկերի ուսումնասիրությամբ հիմնավորվում է, որ հետամուտ լինելով բռնատիրական հասարակությունում կանանց իրավունքների ու ազատությունների պաշտպանությանը, բարձրացնելով ազգային կրության, դաստիարակության կարևորագույն խնդիրները՝ հեղինակի գերնպատակը սոցիումի կատարելագործումն էր:

    Ուսումնասիրությունը կատարվել է՝ հաշվի առնելով 19-րդ դարի երկրորդ կեսին Կ. Պոլսում առկա աշխարհաքաղաքական և պատմական համատեքստերը, կայսրապետական գրաքննության առկայությունը, Կեսարացյանի խմբագրած «Կիթառ» հանդեսի վերաբերյալ շրջանառված քննադատությունները, ընդգծվել է այն անկոտրում կամքը, որով ամբողջ կյանքում առաջնորդվել է առաջադեմ կին գործիչը՝ որպես քրիստոնյա ազգային փոքրամասնության ներկայացուցիչ:

    Հղումներ

    «Արեւմուտք», Բարիզ, 1864, թիւ 2, 3

    «Ծաղիկ», Զմյուռնիա, 1861, թիվ 15, 1863, թիվ 65, թիվ 66

    «Ծաղիկ», 1906, Կ. Պօլիս, էջ 390-391

    «Կիթառ» (հանդէս ամսօրեայ), Կ. Պօլիս, տպ. Ռ. Յ. Քիւրքճեան, 1862-1863

    «Հավերժահարս», Հանդէս կիսամսեայ, Զմյուռնիա, տպ. Տէտէան, 1862

    «Մասիս», Կ. Պօլիս, 1862, թիւ 547

    «Վարդ», Կ. Պոլիս, 1862, թիւ 4

    Ազգային Սահմանադրութիւն Հայոց, 1860, Կ. Պօլիս, Ստամպօլ

    Ազգային Սահմանադրութիւն Հայոց, 1863, Կ. Պօլիս, Ստամպօլ

    Բարսեղյան Հ., Աշխարհագրական անունների հայերեն տառադարձության մասին որոշումը, Տերմինաբանական եւ ուղղագրական տեղեկատու, Եր., «9-րդ հրաշալիք», 2006, էջ 55 (364)

    Գյալէմքեարեան Գ., Պատմութիւն հայ լրագրութեան, հ. Ա, Վիեննա, Մխիթարեան տպ., 1893

    Թէոդիկ, Ամենոյն Տարեցոյցը, Կ. Պօլիս, 1911

    Լեւոնեան Գ., Հայոց Պարբերական Մամուլը, Աղեքսանդրապոլ, 1895

    Խառատյան Ա., Արեւմտահայ պարբերական մամուլը եւ գրաքննությունը Օսմանյան Թուրքիայում (1857-1908 թթ.), ՀԽՍՀ ԳԱ պատմ.

    ին-տ, Եր., ՀԽՍՀ ԳԱ հրատ., 1989

    Կարինյան Ա. Բ., Արեւմտահայ լուսավորիչները 1860-1870-ական թթ., «Տեղեկագիր», Եր., 1944

    Կեսարացեան Ե., Նամականի առ ընթերցասէր հայուհիս, Կ. Պօլիս, տպ. Կ. Պարոնեան, 1879

    Հակոբյան Մ., Զմյուռնահայ պարբերական մամուլը (1861-1880), Եր., 1987

    Համբարձումյան Ն., Կ. Պոլսի հայոց բարեգործական ընկերությունների եւ վարժարանների դերակատարությունը կանանց ազատագրության գործընթացներում 19-րդ դարի երկրորդ կեսին, «Գիտական Արցախ», թիվ 4(11), 2021

    Համբարձումյան Ն., Մշակութային, բարեգործական եւ պարզասիրաց ընկերությունների եւ միությունների դերակատարությունը կանանց ազատագրության գործընթացներում 19-րդ դարի երկրորդ կեսի Կ. Պոլսում, «Գիտական Արցախ», թիվ 1(44), ԵՊՀ

    հրատ., 2022

    Պառնասեան Վ. Պ., Ուսումնական եւ գրագիտական տրամախօսութիւնք (Մեղուն եւ գեղեցիկ սեռը: - Իշխանուհին Ալեքսանտրա: - Մ. Աքսիպ: - Մ. Օքթավ Ֆեօյլէ: Սիբիլլա: Կիթառ: - Յորդոր ազգային յառաջադիմութեան), «Մասիս», Կ. Պօլիս, 1862, թիւ 582

    Պողոսեան հ.Ե.վ., Պատմութիւն հայ մշակութային ընկերութիւններու, հ. Ա-Գ, Մխիթարեան տպարան, Վիեննա, 1957, 1963, 1967

    Պողոսյան Հ.Ե.վ., Հայ խմբագրուհիներ, Վիեննա, Մխիթարեան տպ., 1953

    Ստեփանյան Գ., «Կենսագրական բառարան» (Հայ մշակույթի գործիչներ), հ. Բ (ԺՄել), Եր., «Սովետական գրող» հրատ., 1981

    Տյուսաբ Ս., Երկեր, Եր., «Սովետական գրող» հրատ., 1981

    Fionnuala Dillane, What is a Periodical Editor? Types, Models, Characters, and Women, Journal of European Periodical Studies, 6.1 (Summer 2021)

    Marie Nedregotten Sørbø. Fourfold Female: Birgithe Kühle’s Pioneer Norwegian Journal Provincial-Lecture (1794) and Her European Book Collection, Journal of European Periodical Studies, 6.1 (Summer (2021))

    Mek.-B. Dadian, La Société arménienne contemporaine, les Arméniens de l’Empire Ottoman, Revue des Deux Mondes, 2e periode, tome 69, (1867)

    «Մեղու», Կ. Պօլիս (Ի Ղալաթա), 1862

    Victorian Periodicals Review 48.3 (Fall 2015). The special issue, “A Return to Theory”

  • Գրականագիտություն

    Միլան Կունդերայի «Կեցության անտանելի թեթևությունը» վեպի կերպարների էքզիստենցիալ հիմքերը

    Քրիստինե Դադյան
    Դիտել PDF-ը
    Աբստրակտ

    Ուսումնասիրության նպատակն է վերլուծել Միլան Կունդերայի «Կեցության ան-տանելի թեթևությունը» փիլիսոփայական վեպի կեցության թեթևության ու ծան-րության վերացական հասկացությունները կերպարների միջոցով: Գլխավոր կեր-պարները՝ բժիշկ Թոման, նրա կինը՝ Թերեզան, սիրուհին՝ Սաբինան, և Սաբինայի սիրելին՝ Ֆրանցը, տարբեր մոտեցումներ ունեն այս հասկացությունների նկատ-մամբ: Վեպում թեթևությունն ու ծանրությունն անընդհատ միահյուսվում են և ստեղծում ներքին բախումներ ու տառապանք։ Կունդերայի վեպի հերոսներն ապ-րում են մի աշխարհում, որտեղ կեցության թեթևությունն ու ծանրությունը՝ որպես հակադիր ուժեր, թափանցում են նրանց յուրաքանչյուր գործողության, յուրաքանչ-յուր ընտրության մեջ: Այդ ուժերը դառնում են ոչ միայն ստեղծագործության փիլի-սոփայական ֆոնը, այլ նաև որոշիչ գործոններ հերոսների կյանքում: Ուսումնասիրության խնդիրն է բացահայտել կեցության թեթևության և ծանրութ-յան միջև կապը՝ որպես փիլիսոփայական կատեգորիաներ, և թե ինչպես են դրանք ազդում մարդու ազատության և ճակատագրի վրա: Ուսումնասիրության արդիականությունը պայմանավորված է գրականության մեջ էքզիստենցիալ հարցերի նկատմամբ աճող հետաքրքրությամբ, ինչպես նաև գրա-կան ստեղծագործության համատեքստում փիլիսոփայական հասկացությունների ուսումնասիրմամբ: 

    Հղումներ

    «Միլան Կունդերա, Կեցության անտանելի թեթևությունը, Երևան, Անտարես, 2015».

    “Milan Kundera Skips Hometown Conference on His Work”. CBC News. 2009, May 30.

    “The Unbearable Lightness of Being”. The New Yorker. 1984 թ. մարտի 12.

    Pichova N., Rhine M.E. Reading Oedipus in Milan Kundera's “The Unbearable Lightness of Being” // Comparative Literature Studies. 1997. Vol. 34, No. 1. pp. 71-83.

    Андрей Аствацатуров (филолог, писатель) – 2021. Джеймс Джойс. Улисс. Ирландия. https://www.youtube.com/watch?v=9OoCqgwcX6w

    Быкова Н. И., 2016. Идея вечного возвращения и тема предательства в романе Милана Кундеры «Невыносимая легкость бытия». https://cyberleninka.ru/article/n/ideya-vechnogo-vozvrascheniya-i-tema-predatelstva-v-romane-milana-kundery-nevynosimaya-legkost-bytiya

    Быкова Н.И.. Деталь как художественный прием в фильме Ф. Кауфмана «Невыносимая легкость бытия» и одноименном романе М. Кундеры // Философская мысль, 2017. № 4. С. 1-12. DOI: 10.7256/2409-8728.2017.4.22443. [Электронный ресурс]. Режим доступа: http://enotabene.ru/fr/article_22443.html/ (дата обращения: 15.11.2020).

    Лекции по русской литературе «Анна Каренина» (1877). Источник: http://nabokov-lit.ru/nabokov/kritika-nabokova/lekcii-po-russkoj-literature/karenina-1.htm

    М. П. Самойлова, 2021г., Рецепция античного мифа об Эдипе в романе Милана Кундеры «Невыносимая легкость бытия», https://cyberleninka.ru/article/n/retseptsiya-antichnogo-mifa-ob-edipe-v-romane-milana-kundery-nevynosimaya-legkost-bytiya

    Скорик Е.А., Скорик А.А. Композиционные решения в изобразительном искусстве и кинематографе // Концепт. 2014. № 09. ART 14238. [Электронный ресурс]. Режим доступа: http://ekoncept.ru/2014/14238/ (дата обращения: 01.12.2020)

Լեզվաբանություն

  • Լեզվաբանություն

    Հայերենի ժամանակակից բարբառներում է/ի խոնարհման պարզ բայերի ա ձայնավորահանգ հրամայականի մի քանի տարբեր ծագումները

    Սարգիս Ավետյան
    Դիտել PDF-ը
    Աբստրակտ

    Հոդվածում փորձ է արվում ցույց տալ, որ հայերենի ժամանակակից բարբառներում է/ի խոնարհման պարզ բայերի ա ձայնավորահանգ հրամայականի ձեւերը ունեն մի քանի ծագում։ Մասնավորապես, հայերենի ժամանակակից բարբառների համապատասխան փաստերի համաժամանակյա եւ տարաժամանակյա վերլուծությունը թույլ է տալիս առանձնացնել երեք հիմնական զարգացումներ, որոնք հանգեցրել են տվյալ ձեւերի ծագմանը. 1) որոշ բարբառներում (օր.՝ Ագուլիսի, Կարճեւանի եւ Կաքավաբեր- դի) հրամայականի այդ ձեւը եա > ա օրինաչափ հնչյունափոխության արդյունք է, 2) Արարատյան բարբառի որոշ խոսվածքներում տվյալ ձեւը մեծ հավանականությամբ առաջացել է բարձր կիրառահաճախականություն ունեցող երեք անցողական բայերի (այն է՝ ասել, հրամ. եզ. 2-րդ դ. ասա՛, ածել (որը սկզբնապես նշանակել է «քշել, բե- րել», իսկ հետագայում՝ «լցնել»), հրամ. եզ. 2-րդ դ. ածա՛, անել, հրամ. եզ. 2-րդ դ. ա- րա՛ ) համաբանական ազդեցությամբ, ընդ որում՝ ասել բայը առանցքային դեր է խաղացել այդ գործընթացում, 3 ) իսկ մի շարք այլ բարբառներում (օր.՝ Բայազետի եւ Դիադինի բարբառներում, ինչպես նաեւ Ալաշկերտի խոսվածքում) հավանական է թվում, որ եմ օժանդակ բայի ներկա եզ. 3-րդ դ. վերջահար ձեւը է > ա հնչյունափո- խության է ենթարկվել մկանային լարվածության արտասանական թուլացման հետեւանքով։ Հետագայում այդ ա ձայնավորը օժանդակ բայի ներկա եզ. 3-րդ դ.ձեւից համաբանությամբ տարածվել է ե խոնարհման բայերի ըղձական եզ. 3-րդ դ. ձեւի, իսկ այնտեղից էլ՝ հրամ. եզ. 2-րդ դ. ձեւի վրա։

    Հղումներ

    Abrahamyan A., Grabari jeṙnark, [A manual of Grabar], Yer., 1976.

    Ačaṙean H., K‘nnut‘iwn Nor-Juɫayi barbaṙi [Study of the dialect of Nor-Juɫa], Yer., 1940.

    Ačaṙyan H., Hay barbaṙagitut‘iwn: uruagic ew dasaworut‘iwn hay barbaṙneri, [Armenian dialectology: A sketch and classification of Armenian dialects], Moskua: Nor-Naxiǰewan, (Ēminean azgagrakan žoɫovacu, vol. 8), 1911.

    Ačaṙyan H., Hayerēn armatakan baṙaran [Armenian root dictionary], in 4 vols (2nd edn.), Yer., 1971–1979, Vol. 2, Yer.,

    Ačaṙyan H., K‘nnut‘yun Vani barbaṙi [Study of the dialect of Van], Yer., 1952.

    Ačaṙyan H., Liakatar k‘erakanut‘yun hayoc‘ lezvi [Complete grammar of the Armenian language], Vol. 4, Part 1, Yer., 1959, Vol. 4, Part 2, Yer., 1961.

    Aikhenvald A. Y., Imperatives and Commands, Oxford University Press, 2010.

    Asatryan M., Hay barbaṙagitut‘yan gorcnakan ašxatank‘neri jeṙnark [A Manual of practical works of Armenian dialectology], Yer., 1985.

    Asatryan M., Loṙu xosvack‘ə [The subdialect of Loṙi], Yer., 1968.

    Asatryan M., Urmiayi (Xoyi) barbaṙə [The dialect of Urmia (Xoy)], Yer., 1962.

    Aštarak k‘aɫak‘, Hayereni barbaṙagitakan atlasi antip nyut‘er [Town Aštarak, Unpublished materials of Armenian dialectological atlas], tetr № 151.

    Avetyan S., Arewelahayereni bayi yeɫanakneri abeɫyanakan meknabanut‘yunə, ditarkvac ardi lezvabanut‘yan tesankyunic‘ [Abeɫyan’s Interpretation of Verb Moods in Eastern Armenian, Considered from the Viewpoint of Modern Linguistics] // Banber Yerevani hamalsarani. Banasirut‘yun [Bulletin of Yerevan University: Philology], 2024, Vol. 3, SP1, pp. 34-44.

    Avetyan S., Main factors conditioning the absence of the final ր and the origin of the final ի of the Imperative singular in Armenian dialects. // Banber Yerevani hamalsarani. Banasirut‘yun [Bulletin of Yerevan University: Philology], 2023. № 1, pp. 68-78.

    Avetyan S., On One Important Peculiarity of the Imperative Singular in the Dialect of Ararat // Banber Yerevani hamalsarani. Banasirut‘yun [Bulletin of Yerevan University: Philology], 2023, № 3, pp. 30-38.

    Aytənean A., K‘nnakan K‘erakanut‘iwn ašxarhabar kam ardi hayerēn lezui, [A Critical Grammar of the Ašxarhabar or Modern Armenian language], Vienna, 1866.

    Baɫdasaryan-T‘ap‘alc‘yan S. H., Araratyan barbaṙi xosvack‘nerə Hoktemberyani šrǰanum [The Ararat subdialects in the district of Hoktemberyan], Yer., 1973.

    Bybee J., Frequency of Use and the Organization of Language, Oxford University Press, 2007.

    Danielyan T‘., Malat‘iayi barbaṙə [The dialect of Malatʻia], Yer., 1967.

    Eɫvard, Hayereni barbaṙagitakan atlas antip nyut‘er [Eɫvard, Unpublished materials of Armenian dialectological atlas], tetr № 86.

    Diadini barbaṙə, Hayereni barbaṙagitakan atlasi antip nyut‘er [The dialect of Diadin, Unpublished materials of Armenian dialectological atlas], tetr № 8.

    Godel R., An Introduction to the Study of Classical Armenian, Wiesbaden, 1975.

    Grigoryan A., Hay barbaṙagitut‘yan dasənt‘ac‘ [A handbook of Armenian dialectology], Yer., 1957.

    Haneyan A., Tigranakerti barbaṙə [The dialect of Tigranakert], Yer., 1978.

    Haspelmath M., Sims A. D., Understanding Morphology, 2nd ed., Hodder Education, An Hachette UK Company, 2010.

    Jahukyan G., Hay barbaṙagitut‘yan neracut‘yun: vičakagrakan barbaṙagitut‘yun [Introduction to Armenian dialectology: statistic dialectology], Yer., 1972.

    Jensen H., Altarmenische Grammatik, Heidelberg, 1959.

    K‘anak‘eṙ gyuɫ, Hayereni barbaṙagitakan atlasi antip nyut‘er [Village K‘anak‘eṙ, Unpublished materials of Armenian dialectological atlas], tetr № 230.

    Karst J., Historische Grammatik des Kilikisch-Armenischen, Strassburg, 1901.

    Katvalyan V., Bayazeti barbaṙə ew nra lezvakan aṙnč‘ut‘yunnerə šrǰaka barbaṙneri het [The dialect of Bayazet and its linguistic relationships with surrounding dialects], Yer., 2016.

    Kostandyan D., Erznkayi barbaṙə [The dialect of Erznka], Yer., 1979.

    Ɫaribyan A․, Hay barbaṙagitut‘yun: hnč‘yunabanut‘yun ew jewabanut‘yun [Armenian dialectology: phonology and morphology], Yer․, 1953.

    Madat‘yan K‘., Alaškerti xosvack‘ə (Aparan-Aragaci tarack‘) [The subdialect of Alaškert], Yer., 1985.

    Melik‘ S. Dawit‘-Bēk, Arabkiri gawaṙabarbaṙə: jaynabanakan ew k‘erakanakan usumnasiru‘iwn [The dialect of Arabkir: a phonetic and grammatical study], Vienna, 1919.

    Mežunc‘ B., Šamšadin-Diliǰani xosvack‘ə [The subdialect of Šamšadin-Diliǰan], Yer., 1989.

    Muɫni gyuɫ, Hayereni barbaṙagitakan atlasi antip nyut‘er [Village Muɫni, Unpublished materials of Armenian dialectological atlas], tetr № 44.

    Muradyan H., Kak‘avaberdi barbaṙə [The dialect of Kakʻavaberd], Yer., 1967.

    Muradyan H., Karčewani barbaṙə [The dialect of Karčewan], Yer., 1960.

    Nor baṙgirk‘ haykazean lezui [New Dictionary of the Armenian language], Vol., 1-2, (Venetik, 1836-1837).

    Ošakan gyuɫ, Hayereni barbaṙagitakan atlasi antip nyut‘er [Village Oshakan, Unpublished materials of Armenian dialectological atlas], tetr № 20.

    Petoyan V., Sasuni barbaṙə [The dialect of Sasun], Yer., 1954.

    Šarabxanyan P., Grabari dasynt‘ac‘ [A Course of Grabar], Yer., 1974.

    Sargseanc‘ S., Agulec‘oc‘ barbaṙə (zōkeri lezun): lezuabanakan hetazōtut‘iwn [The dialect of Agulis: a linguistic study]. Vols. 1–2, Moscow, 1883.

    Xač‘atryan V., Vardenisi (Diadini) barbaṙə [The dialect of Vardenis (Diadin)], Yer., 2004.

  • Լեզվաբանություն

    Քաղաքավար խոսքի ռազմավարությունների սոցիալ-գործաբանական նշույթները

    Շուշանիկ Պարոնյան, Մանե Վարդանյան
    Դիտել PDF-ը
    Աբստրակտ

    Հոդվածի նպատակն է ուսումնասիրել քաղաքավար խոսքի ռազմավարությունների կիրառման վրա ազդող սոցիալ-գործաբանական գործոնները Օփրա Ուինֆրիի հարցազրույցներում և պարզաբանել դրանց դերը մեդիա դիսկուրսի համատեքստում արդյունավետ հաղորդակցություն իրականացնելու և հարգալից փոխհարաբերություններ ձևավորելու գործում: Հոդվա-ծում քաղաքավարությունը դիտարկվում է որպես խոսքային ռազմավարություն, որի շնորհիվ զրուցակիցների կողմից ստեղծվում է հարգալից վերաբերմունք միմյանց նկատմամբ: Հետազոտությունն իրականացվել է գործաբանական լեզվաբանության հայեցակերպով՝ վեր հանելով ուղիղ և անուղղակի խոսքային ակտերի կիրառման գործառույթները քաղաքավար խոսք շարադրելիս: Քննության են առնվում քաղաքա-վար խոսքի ռազմավարությունները, փաստական նյութի քննությամբ լուսաբանվում են դրանց կիրառման առանձնահատկությունները մեդիա հարցազրույցներում: Հե-տազոտությամբ պարզվում է, որ Միշել Օբամայի, Լեդի Գագայի և Դ. Ջոնսոնի (մա-կանունը՝ The Rock) հետ Օփրա Ուինֆրիի վարած հարցազրույցներում ուղղակի և անուղղակի հարցական խոսքային ակտերի հմուտ օգտագործումը մեծապես նպաս-տում է բարեկամական փոխհարաբերություններ ստեղծելուն և անկեղծ պատաս-խաններ ստանալուն: Այսպիսով, ուղիղ և անուղղակի հարցերի հմուտ զուգորդմամբ՝ հարցազրույց վարողը խուսափում է իր բարձրաստիճան հյուրերի հասարակական վարկը թիրախավորող խոսքային գործողություններ կատարելուց և անհրաժեշտ տեղեկատվություն է ստանում:

     

    Հղումներ

    Levinson S. C. Pragmatics. Cambridge, Cambridge University Press, 1983.

    Verschueren J. Understanding Pragmatics. London, New York et. al. Arnold, 1999.

    Mey J. L. Pragmatics: An Introduction, 2nd ed. Oxford, Blackwell.

    Griffiths P. An Introduction to English Semantics and Pragmatics, Edinburgh UniversityPress, 2006.

    Holtgraves T., Kashima Y. Language, Meaning, and Social Cognition // Personality and Social Psychology Review. SAGE Publications.2008,12(1), pp. 73-94.

    Grice H. P. Logic and Conversation//Syntax and Semantics. Vol. 3. Eds. P. Cole, J. Morgan. New York, Academic Press, 1975, pp. 41-58.

    Leech G. N. Principles of Pragmatics. London, Longman, 1983.

    Brown P., Levinson S. C. Politeness: Some Universals in Language Usage. Cambridge: Cambridge University Press, 1987.

    Watts R. J., Ide S., Ehlich K. Politeness in Language: Studies in its History, Theory and Practice. Berlin: Mouton de Gruyter, 1992.

    Goffman E. Interaction Ritual: Essays in Face-to-Face Behavior. New Brunswick, New Jersey. Transaction Publishers, 2005.

    Huang Y. (ed.) The Oxford Handbook for Pragmatics, Oxford University Press, 2017.

    2007.

    Paronyan Sh. Pragmatics. YSU Press, 2012.

    Yule G. Pragmatics, Oxford: Oxford University Press, 1996.

    Redmond M. V. Face and Politeness Theories. Iowa State University Digital Repository, 2015, pp. 26-29.

    Watts R. J. Politeness. Cambridge: Cambridge University Press, 2003.

    Paronyan Sh, Barseghyan G. Euphemistic Replacement as Communicative Strategy in the News Media// Armenian Folia Anglistika. Vol. 19, Issue 2 (28), 2023, pp. 31-44 DOI: https://doi.org/10.46991/AFA/2023.19.2.031

    Hei K. Ch. Strategies of Politeness Used by Grandparents in Intergenerational Talks. Serdang: Penerbit University of Malaya, 2008.

    Kovtunenko I., Bylkova S., Borisenko V. Minakova N., Rogacheva, V. Interview as a Genre of New Media Communication: Rhetorical Relations and Pragmatic Effects// XLinguae 11(2). People’s Friendship University of Russia, 2018, pp. 95-105

    Huwel H. Media Stylistics: Linguistic Representation, Realization, and Perception//Uruk for Humanities, 14(4). University of Thi-Qar, 2022, pp. 3056-3064.

    McLean S. The Basics of Interpersonal Communication. Pearson,Boston, MA, 2005.

    Fetzer A. Minister, We Will See How the Public Judges You: Media References in Political Interviews// Journal of Pragmatics. Vol. 38, Issue 2, 2006, p. 180-195.

    McCracken G. The Long Interview. Qualitative Research Methods Vol. 13, Sage Publications Inc., Thousand Oaks, 1988.

    Munson W. All Talk: The Talk Show in Media Culture. Philadelphia: Temple University Press, 1993.

    Mittel J. Audiences Talking Genre: Television Talk Shows And Cultural Hierarchies// Journal of Popular Film and Television, 2003, pp. 36-45.

    Ilie C. Semi-Institutional Discourse: The Case of Talk Shows// Journal of Pragmatics. 2001, Volume 33, Issue 2, pp. 209-254.

    Priest P. J. Public Intimacies: Talk Show Participants and Tell-All TV. Cresskill, NJ, Hampton Press, 1995.

    Heritage J. The Limits of Questioning: Negative Interrogatives and Hostile Question Content// Journal of Pragmatics, 2002. Volume 34, Issues 10–11, pp. 1427-1446.

    Becker A. Are You Saying…? A Cross-Cultural Analysis of Interviewing Practices in TV Election Night Coverages Amsterdam, NLD: John Benjamins Publishing Company, 2007.

    Lauerbach G. Argumentation in Dialogic Media Genres - Talk Shows and Interviews// Journal of Pragmatics, 2007, 39(8), pp. 1333-1341.

    Paronyan Sh., Rostomyan A. On the Interrelation between Cognitive and Emotional Minds in Speech// Armenian Folia Anglistika. 1(8)/, Yerevan, 2011, pp. 26-34

  • Լեզվաբանություն

    «Բնակավայր, տուն» հասկացույթի հնդեվրոպական բառային նշանակումները Մովսես Խորենացու «Հայոց պատմության» բնագրում

    Նարինե Դիլբարյան
    Դիտել PDF-ը
    Աբստրակտ

    Լեզվական հասկացութաբանությունը արդի ինքնուրույն գիտակարգ է, որը ուսումնասիրում է լեզվական երկպլան միավորների, մասնավորապես՝ բառերի բովանդակային յուրահատկությունները, ընդ որում արտահայտության և բովանդակության նշյալ պլանները կարող են շատ լայն ըմբռնումներ ունենալ, այսինքն՝ բառը կարող է քննվել և՛ որպես գաղափարական խորհրդանիշ, և՛ որպես համընդհանուր առարկայական գաղտնագիր (կոդ), և՛ որպես բառաքերականական դաշտ։ Հասկացույթների բառային նշանակումները յուրաքանչյուր լեզվում արտահայտում են տվյալ լեզվի կրող հանրույթի մտածողության և աշխարհընկալման, մշակույթի ազգային յուրահատկությունները, որոնք տարբեր ժամանակներում կարող են կրել առանձին փոփոխություններ, սակայն բնորոշվում են ընդհանրական կայունությամբ։ Այս հոդվածում  քննել ենք V դարի հայոց պատմագրության նշանավոր գործիչ Մովսես Խորենացու «Պատմութիւն Հայոց» երկի գրաբար բնագրում «բնակավայր, տուն» հասկացույթի լեզվական տարբեր նշանակումները՝ առանձնացնելով դրանց բնիկ միավորները՝ իրենց իմաստային բովանդակությամբ հին հայերենից մինչև արդի արևելահայերեն։ «Պատմութիւն Հայոց» երկում առանձնացրել բնիկ, հնդեվրոպական ծագման շուրջ 55 բառ, որոնք այս կամ այն ծավալով արտահայտում են «բնակավայր, տուն» հասկացույթի ընկալումները հին հայերենում, անդրադարձել ենք դրանց իմաստային և բառակազմական բնութագրին, հնչյունական պատկերին։ Մեր ուսումնասիրած հասկացույթի բառային միավորները հիմնական բառաֆոնդին են պատկանում, կիրառման մեծ հաճախականություն ունեն, հետազոտության մեջ ընդգրկել ենք թե՛ հասարակ, թե՛ հատուկ անունները։

    Հղումներ

    ․ Семинар "Проблемы лингвоконцептологии" (xn--b1abhjmcpdhbn0bzc.xn--p1ai)․

    ․ Воркачев С.Г. Концепт как «зонтиковый термин» // Язык, сознание, коммуникация. Вып. 24. - М., 2003. - С. 5–12․

    ․ Գ․Ջահուկյան, Հայերեն ստուգաբանական բառարան, Եր․, 2010։

    ․ Հր․Աճառյան, Հայերեն արմատական բառարան, Եր․, 1926։

    ․ Հր․Աճառյան, Հայոց անձնանունների բառարան, Եր․, 1942։

    ․ Էդ․Աղայան, Արդի հայերենի բացատրական բառարան, Եր․, 1976, էջ 1384։

    ․ Հայր Գաբրիել Աւետիքեան, Հայր Խաչատուր Սիւրմելեան, Հայր Մկրտիչ Աւգերեան // Նոր բառգիրք հհայկազեան լեզուի, Եր․, 1979։

    ․ Մովսես Խորենացի, Հայոց պատմություն, Ուսանողի գրադարան, Եր․, 1981։

    ․ Էդ․ Աղայան, Բառաքննական և ստուգաբանական հետազոտություններ, Եր․, 1974։

    ․ Ա․ Աբաջյան, Ն․Դիլբարյան, Ա․Յուզբաշյան, Հայոց լեզվի պատմություն, Եր․, 2017։

    ․ Ստ․Մալխասեանց, Հայերէն բացատրական բառարան, Եր․, 1944։

  • Լեզվաբանություն

    Փոխակարգումը անգլերենի և հայերենի «տարիք» իմաստային դաշտում

    Մարիամ Ադամյան
    Դիտել PDF-ը
    Աբստրակտ

    Սույն հոդվածը ուսումնասիրում է փոխակարգման դրսևորումները անգլերենի և հայերենի <<տարիք>> իմաստային դաշտում։ Փոխակարգումը սերող բառի խոսքիմասային փոփոխության արդյունքում նոր բառի ստեղծումն է, որը չի ենթադրում սերող բառի ձևի որևէ ձևաբանական փոփոխություն: Ուսումնասիրությունը ցույց տվեց, որ փոխակարգումը ավելի բնորոշ է անգլերենին, քան հայերենին, ինչը պայմանավորվում է հայերենի խոսքի մասերի կոնկրետ վերջավորությունների առկայությամբ։ Այս առումով հայերենը ցուցաբերում է ավելի կառուցվածքային մոտեցում, ինչը պայմանավորված է լեզվի թեքական համակարգով։ Ընդհանուր առմամբ, հետազոտությունն անդրադառնում է փոխակարգման նմանություններին և տարբերություններին լեզվական տարբեր համատեքստերում: Այն կարող է խորացնել մարդկային հասկացողությունը այն մասին, թե ինչպես են լեզուները ի վիճակի արտահայտելու մարդկային համընդհանուր  փորձառությունները:

    Հղումներ

    1. Աղայան Է. Բ., Ժամանակակից հայերենի հոլովումը և խոնարհումը (Կառուցվածքային վերլուծություն), ԳԱ հրատ․, Երևան, 1967:

    2. Ասատրյան Մ. Ե., Ժամանակակից հայոց լեզու, ԵՊՀ, Երևան, 1983։

    3. Խաչատրյան Լ. Մ., Խոսքիմասային տարարժեքությունն արդի հայերենի կայուն կապակցություններում, ՀՀ ԳԱԱ հրատարակչություն, Երևան, 1996։

    4. Балли Ш., Общая лингвистика и вопросы французского языка, Изд-во иностранной литературы, Москва, 1955.

    5. Блох М. Я., Теоретическая грамматика английского языка, "Высшая школа", Москва, 1983.

    6. Гвишиани Н. Б., Полифункциональные слова в языке и речи, Московский государственный университет им. М. В. Ломоносова, "Высшая школа", Москва, 1979.

    7. Смирницкий А. И., Лексикология английского языка, Московский Государственный Университет, Москва, 1956․

    8. Соколенко Д., Конверсия как когнитивно-номинативный прием (на материале английского и русского языков), Известия СПбГЭТУ «ЛЭТИ», Вып.2, Санкт Петербург, 2013.

    9. Чейф У. Л., Значение и структура языка, Прогресс, Москва, 1975.

    10. Bauer L., English word-formation, Cambridge University Press, UK, 2004.

    11. Lyons J., Semantics, Cambridge University Press, UK, 1976.

    12. Marchand H., The categories and types of present-day English word-formation, Otto Harrassowitz, Wiesbaden, 1960.

    13. Sandor M., Conversion in English, A cognitive semantic approach, Cambridge Scholars Publishing, UK, 2013.

    14. Yule G., The Study of Language, 6th edition, Cambridge University Press, Cambridge, 2014.

  • Լեզվաբանություն

    Լեզվամտածողական հոմանիշություն

    Թադևոս Տոնոյան
    Դիտել PDF-ը
    Աբստրակտ

    Սույն հոդվածով մենք նպատակադրվել ենք հաստատել գիտական այն հիպոթեզը, ըստ որի՝ հոմանիշության երևույթը  կարող է դրսևորվել նաև միևնույն լեզուն կրող ժողովրդի գրավոր մշակույթում ստեղծված, ընդունված ու կիրառված տարբեր խորհրդանիշների միջև, և այդ հոմանիշությունը կարող է դրսևորվել անկախ այդ խորհրդանիշների բառային իմաստների բովանդակությունից։ Հոմանշության այս տեսակը նկատվում է լեզվի բառային և քերականական մակարդակներից դուրս՝ տվյալ լեզուն ժողովրդի լեզվամտածողության և արժեքային համակարգի մեջ։ Լեզվական մտածողությունն ու արժեքային համակարգը դրսևորվում են տվյալ լեզվով ստեղծված անհատական և բանահյուսական գրական-գեղարվեստական, անգամ պատմագրական, իմաստասիրական այն տեքստերի մեջ, որոնք ամենաշատն են բնորոշ տվյալ հանրության և ազգի մտածողությանն ու դավանած արժեքներին։ Հոդվածն առաջ է քաշվում նման տեքստերն առանձնացնելու, դասակարգելու մոտեցումներ․ խնդիրը առնչվում է այն սկզբունքին, թե հանրությունը, ժողովուրդը ինչ վերաբերմունք ունեն դրանց նկատմամբ։ Հիշյալ հանրային վերաբերմունքը դրսևորվում է այն իրողությամբ, թե արդյոք տվյալ տեքստը շաղկապվու՞մ է ժողովրդի հավաքական հիշողությանը․ եթե  այն ունի առնչություն, այսինքն՝ ժողովուրդը անընդհատ հիշում է դրանք, ուրեմն նման տեքստերը կրում են տվյալ հանրության, ժողովրդի արժեքային համակարգի կնիքը։ Իհարկե, դրանք առաջին հերթին բանահյուսական տեքստերն են և բարձր հեղինակություն վայելող գրողների այն ստեղծագործությունները, որոնք ունեն լայն ճանաչում, որոնք տվյալ ժողովրդի ուշադրությունն են վայելում տարբեր ժամանակաշրջաններում։ Նման տեքստերում համեմատաբար շատ գործածվող, համեմատաբար շատ հանդիպող բառերը, դրանցով արտահայտված  երևույթները, առարկաները առանձնահատուկ նշանակություն են ձեռք բերում՝ հաճախ ձեռք բերելով խորհրդանշային արժեք։

    Հոդվածում լեզվամտածողական հոմանիշության գաղափարը խարսխում է հենց խորհրդանշական բառերի արտահայտած իմաստների հոմանիշության վրա։ Հարկավոր է նաև նշել, որ հոդվածը գրելու ընթացքում անհրաժեշտություն է առաջացել անդրադառնալ և ըստ կարելվույն որոշակիացնել մի քանի հասկացություններ,  այնպիսի լեզվաբանական տերմիններ, որոնց սահմանումը լեզվաբանությունը վերջնականապես չի ճշգրտել մինչև օրս։

    Հղումներ

    Աղայան Է., Արդի հայերենի բացատրական բառարան, «Հայաստան» հրատ., Երևան, 1976 թ., էջ 756։

    Գրականագիտական հանդես, Երևան, 2012թ․, թ․ 13

    Թումանյան Հ, Երկերի լիակատար ժողովածու, հ.8, Երևան, 1999, 710 էջ։

    Թումանյան Հ., Երկերի լիակատար ժողովածու տասը հատորով, ՀՀ ԳԱԱ Մ.Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտ, հատոր. 2, 2018, 687էջ։

    Լոտման Յու., «Միֆ, անուն, մշակույթ», «Ոգի-Նաիրի»Ստեփանակերտ, 2012թ., 344 էջ ։

    Խորենացի Մ., Հայոց պատմություն, Երևանի համալսարանի հրատարակչություն, Երևան,1981., 428 էջ

    Համբարձումյան Ն., Տեքստ և մեկնություն, Տիր, Երևան, 2013, 176 էջ։

    «Հայ հին և միջնադարյան քնարերգություն», «Լույս» հրատարակչություն, Երևան, 1986թ., 463էջ

    Մեծարենց Մ., Երկերի լիակատար ժողովածու, ՀՍՍՀ ԳԱ հրատ., 1981թ, 456 էջ։ Նարեկացի Գ., «Մատեան ողբերգութեան», Երևան, 1985. 1124 էջ:

    Չարենց Ե., Պոեմներ և բանաստեղծություններ, երևան, ԵՊՀ հրատարակչություն, 1984, 711 էջ։

    Պետրոսյան Հ., Հայերենագիտական բառարան, «Հայաստան» հրատ., Երևան, 1987, 688 էջ:

    Սուքիասյան Ա., Հայոց լեզվի հոմանիշների բառարան, Երևան, Հայկական ՍՍՀ Գիտությունների Ակադեմիայի Հրատարակչություն», 1967թ., էջ 334

    Տերյան Վ., Երկերի ժողովածու չորս հատորով, Երևան, <<Հայաստան>> հրատ, 1973թ., հ2, 418 էջ ։

    Տերյան Վ, Երկերի ժողովածու երեք հատորով, հատոր 1, Հայպետհրատ, Երևան,1960թ., 384էջ։

    Տոնոյան Թ․, «Հայերենի տեքստը և լեզվամտածողական արժեհամակարգը», Վաչագան Բարեպաշտ, Ստեփանակերտ, 2016թ., 404 էջ։

  • Լեզվաբանություն

    ՊԱՏՄԱԿԱՆ ԻՐՈՒՅԹՆԵՐԻ ԵՎ ՀՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԹԱՐԳՄԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ Վ. ՊԻԿՈՒԼԻ «ՖԱՎՈՐԻՏ» ՎԵՊՈՒՄ

    Լիլիթ Ծատուրյան
    Դիտել PDF-ը
    Աբստրակտ

    Պատմավեպերի, պատմական ստեղծագործությունների թարգմանության ժամանակ բառային փոխակերպումներն անխուսափելի են հատկապես այն պատճառով, որ տեքստում պատկերված ժամանակաշրջանի լեզվական ոճավորման հիմնական միջոցները բառային և քերականական հնաբանություններն են, իսկ դրանց թարգմանությունը առավել դժվար է: Պատմական ստեղծագործությունների թարգմանության ժամանակ հատկապես կարևորվում է պատմաբառերի և հնաբառերի թարգմանությունը, քանի որ առաջանում է բնագրի լեզվի ազգային և պատմական կոլորիտը փո-խանցելու մեծ և կարևոր խնդիր: Թարգմանության տեսության մեջ սովորաբար առանձնացնում են իրույթը հաղորդելու երկու տարբերակ՝ տառադարձում և թարգմանություն: Վ. Պիկուլի «Ֆավորիտ» վեպի հայերեն թարգմանության մեջ թարգմանիչը՝ Վ. Վարդանյանը, կիրառել է պատմական իրույթները (ռեալիա) և հնաբանությունները փոխանցելու նշված տարբերակները՝ պայմանավորված մի շարք հանգամանքներով: Այն դեպքերում, երբ վեպի պատմական կոլորիտը, ժամանակաշրջանը, միջավայրը պատկերելու և խիստ ընդգծելու կարիք է եղել թարգմանիչը, պահպանել է տվյալ իրույթները՝ պարզապես տառադարձելով դրանք՝ առանց հավելյալ բացատ-րությունների, իսկ որոշ դեպքերում տալով դրանց նկարագրությունը: Այն իրույթների թարգմանությունը, որոնք հայ իրականության մեջ ընկալելի են, առավել հաջողված է: Որոշ դեպքերում իրույթները փոխարինվում են չեզոք համարժեքով, ընթերցողին ծա-նոթ իրույթով, սակայն փոխարինված ձևերը կա՛մ հնաբանություններ չեն, կա՛մ զուրկ են ոճական երանգավորումից:

    Հղումներ

    Աղայան Է. (1976), Արդի հայերենի բացատրական բառարան, հ. 1, Երևան, «Հայաս-տան» հրատ.

    Ղարիբյան Ա. (1977), Ռուս-հայերեն բառարան, Երևան, «Հայաստան» հրատ.

    Մովսիսյան Ա. (2016), Իրակությունների թարգմանության մի քանի հարցեր, «Կանթեղ» գիտական հոդվածներ, 2 (67), Երևան, «Ասողիկ» հրատ., 66-73 էջերՊիկուլ Վ. (1989), Ֆավորիտ, թարգմ.՝ Վ. Բ. Վարդանյան, հ. 1, Երևան, «Հայաստան» հրատ., 776 էջ

    Պիկուլ Վ. (1989), Ֆավորիտ, թարգմ.՝ Վ. Բ. Վարդանյան, հ. 2, Երևան, «Հայաստան» հրատ., 742 էջ

    Քամալյան Ա. (2020), Թարգմանության տեսության հիմունքներ, Երևան, ԵՊՀ հրատ., 162 էջ

    http://rus-yaz.niv.ru/doc/dictionary-ozhegov/fc/slovar-198-3.htm#zag-14240

    http://rus-yaz.niv.ru/doc/dictionary-ozhegov/fc/slovar-202-8.htm#zag-21427

    http://rus-yaz.niv.ru/doc/dictionary-ozhegov/fc/slovar-207-23.htm#zag-43360

    http://rus-yaz.niv.ru/doc/dictionary-ozhegov/fc/slovar-209-11.htm#zag-55885

    http://rus-yaz.niv.ru/doc/dictionary-ozhegov/fc/slovar-210-10.htm#zag-62639

    http://rus-yaz.niv.ru/doc/dictionary-ushakov/fc/slovar-194-17.htm#zag-7131

    http://rus-yaz.niv.ru/doc/gallism-dictionary/fc/slovar-202-40.htm#zag-21179

    http://rus-yaz.niv.ru/doc/small-academic-vocabulary/fc/slovar-207-61.htm#zag-48574

    https://www.4italka.ru/nauka_obrazovanie/yazyikoznanie/182893/fulltext.htm?fbclid=IwAR24xfD7R2KFL87glDFz-SPMdp3J4bMZw-YlhgVbJMaXfhk5PJ5gXek3cQ8

    Виноградов В. В. (1978), История русского литературного языка. М., изд. «Наука».

    Виноградов В. С. (2001), Введение в переводоведение (общие и лексические вопросы). М., изд. института общего среднего образования РАО, 224 с.

    Влахов С., Флорин С. (1980), Непереводимое в переводе. М., изд. «Международные отношения».

    Даль В. И., Толковый словарь живого великорусского языка. http://rus-yaz.niv.ru/doc/explanatory-dictionary-dalya/fc/slovar-207-32.htm#zag-29220

    Епишкин Н. И. (2010), Исторический словарь галлицизмов русского языка. М., ЭТС изд. http://rus-yaz.niv.ru/doc/gallism-dictionary/fc/slovar-202-14.htm#zag-18179

    Левый И. (1974), Искусство перевода. М., изд. «Прогресс»

    Ожегов С. И., Шведова Н. Ю., Толковый словарь русского языка. http://rus-yaz.niv.ru/doc/dictionary-ozhegov/fc/slovar-195-6.htm#zag-10155

    Пикуль В. С. (1984), Фаворит, т. 1, Ленинград, изд. «Лениздат», 583 с.

    Пикуль В. С. (1984), Фаворит, т. 2, Ленинград, изд. «Лениздат», 550 с.

    Ушаков Д. Н., Большой толковый словарь русского языка. http://rus-yaz.niv.ru /doc/dictionary-ushakov/fc/slovar-210-5.htm#zag-74794

Բանահյուսություն

  • Բանահյուսություն

    Բանավոր ժողովրդական մշակույթի փոխադրումը գրավորի «Սիրակարկաջ»-ի էջերում

    Հասմիկ Կիրակոսյան
    Դիտել PDF-ը
    Աբստրակտ

    Հոդվածում քննարկվում է 1830 թվականին Կալկաթայում տպագրված «Սիրակարկաջ» երգարանը բանավոր մշակույթից գրավորի փոխահաջորդման գործընթացի մեջ։ Գրքի կազմողը հայերեն, հայատառ պարսկերեն, հնդկերեն ժողովրդական երգերը մեկտեղել է հայ լսարան ունեցող մեկ երգարանում, որը նաև խոսում է Կալկաթայում տիրող մշակութային բազմազանության մասին։ Արժեվորելով երգարանը կազմողի ունեցած միջնորդական դերակատարությունը բանավոր ժողովրդական մշակույթը գրավորի փոխարկելու գործում, հարց է առաջադրվում երգարանում հավաքված բանահյուսական ստեղծագործություններում կազմողի ունեցած միջամտության աստիճանի վերաբերյալ։  Ունենալով ժողովրդական ակունք՝ երգարանը կազմողի կողմից մշակման ենթարկված գրական նյութ է, որը հրամցվում է այն ստեղծող ժողովրդին և հոդվածում քննարկվում այդ շրջանառության համատեքստում։

     «Սիրակարկաջ»-ը աշխարհիկ գրականության նմուշ է և հոդվածում այն դիտարկվում է ժամանակի տպագրական ուղղությունների և մոտեցումների փոփոխության համատեքստում։

    Հղումներ

    Aslanian, Sebouh David․ (2023). Early Modernity & Mobility, Port Cities and Printers across the Armenian Diaspora, 1512 - 1800, Yale University Press: New Haven & London.

    Seth, Jacob Mesrovb. (1992). Armenians in India. From the earliest times to the present day. A work of original research, Asian Educational Services, New Delhi: Madras.

    Ավետումեանց, Թ. Խ. (1846). Արամայիս, Կալկաթա։ տպ․ Արարատեան ընկերության։

    Գինզբուրգ, Ք. (2024) Պանիրն ու որդերը․ ԺԶ դարու ջաղացպանի մը տիեզերք, իտալերենից թարգմ․ Մինաս Լուռեան, Երևան։ Անտարես։

    Դավթյան, Հ. (1967). Հայ գիրքը 1801-1850 թվականներին, Մատենագիտություն, խմբ․ Հ․ Ս․ Անասյան, Երևան:

    Երեմյան, Ա․, (1965) «Հնդկահայ մշակույթը եւ ԺԹ․ դարի մի անյայտ ձեռագիր տաղարան (17-20-րդ դար)», Բազմավէպ, թիւ 8-10, էջ 215-224:

    Թէոդիկ, (1912) Տիպ ու տառ, Կ․ Պօլիս։ Վահրամայ եւ Հրաչեի Տէր-Ներսէսեան:

    Իրազեկ, Յ․ (Յակոբ Տէր Յակոբեան) (1986). Պատմութիւն հնդկահայ տպագրութեան, խմբ․Վազգէն Ղուկասեանի, Անթիլիաս։ հրատ․ Կաթողիկոսութեան Հայոց Մեծի Տանն Կիլիկիոյ։

    Լազարովիչ, Պ. Պ. (1832). Ստորագրութիւն Կալկաթայ քաղաքի, Վենետիկ։ տպ․Ս․ Ղազարի։

    Կիրակոսյան, Հ․ (2021) «Ազդարար»-ում տպագրված հայատառ պարսկերեն մի գրության մասին», Բանբեր Մատենադարանի 32, էջ 198-211։

    Նանումյան, Ռ․ Պ․ (1989), «1810-20-ական թվականների հնդկահայ գրական շարժման պատմությունից», ԼՀԳ 5 (557), էջ 27-36։

    Սիրակարկաջ (1830), կազմեց Ս․ Ջնթլումեան, Կալկաթա։

ԳՐՔԵՐԻ ՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆ

  • ԳՐՔԵՐԻ ՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆ

    Յուրի Ավետիսյան, Ժամանակակից հայոց լեզու. ձևաբանություն

    Թերեզա Շահվերդյան
    Դիտել PDF-ը
    Աբստրակտ

    Հայ լեզ­վա­բա­նութ­յան ողջ պատ­մութ­յան ըն­թաց­քում ա­մե­նից շատ ու­սում­նա­սի­րութ­յան է են­թարկ­վել հա­յոց լեզ­վի ձևա­բա­նա­կան մա­կար­դա­կը՝ Թ­րա­կա­ցու մեկ­նիչ­նե­րից  սկսած, Մ­խի­թար­յան միա­բա­նութ­յան եր­կու ճյու­ղե­րի քե­րա­կան­նե­րի կա­պի­տալ աշ­խա­տութ­յուն­նե­րով հիմ­նա­վոր­ված, մինչև մե­րօր­յա գիտ­նա­կան­նե­րի աշ­խա­տութ­յուն­նե­րը: Լեզ­վա­բան բա­նա­սեր­նե­րը գրել են մե­նագ­րութ­յուն­ներ, հոդ­ված­ներ, պաշտ­պա­նել թեկ­նա­ծո­ւա­կան ու դոկ­տո­րա­կան ա­տե­նա­խո­սութ­յուն­ներ, ստեղ­ծել են ձևա­բա­նութ­յան բու­հա­կան ձեռ­նարկ­ներ ու դա­սագր­քեր: Սա­կայն վեր­ջին մի քա­նի տաս­նամ­յակ­նե­րում բարձ­րա­գույն ու­սում­նա­կան հաս­տա­տութ­յուն­նե­րի մաս­նա­գի­տա­կան ֆա­կուլ­տետ­նե­րի բա­կա­լավ­րիա­տի և մա­գիստ­րա­տու­րա­յի ու­սա­նո­ղութ­յան հա­մար ձևա­բա­նութ­յա­նը նվիր­ված որ­ևէ նոր ամ­բող­ջա­կան ձեռ­նարկ կամ դա­սա­գիրք չի հրա­տա­րակ­վել: Ա­հա այդ պա­կա­սը գա­լիս է լրաց­նե­լու Յու­րի Ա­վե­տիս­յա­նի սույն դա­սա­գիր­քը (դա­սա­գիրք եզ­րույ­թը գոր­ծա­ծում եմ, քան­զի կար­ծում եմ՝ այն հա­մա­պա­տաս­խա­նում է բու­հա­կան դա­սագր­քի  չա­փո­րո­շիչ­նե­րին): Դա հաս­տատ­վում է մի շարք փաս­տարկ­նե­րով:

    Հղումներ