Синхронические характеристики дифтонгоида աւ (aṷ) древнеармянского литературного языка
DOI:
https://doi.org/10.46991/BYSU.B/2026.17.1.118Ключевые слова:
синхроническая характеристика, дифтонгоид, фонемоид, фонемная функция, фонологическая оппозиция, Ачарян, АгаянАннотация
Дифтонгоид աւ (aṷ) древнеармянского литературного языка, относящийся к модельи «V + S», в составе слова встречается во всех трех возможных позициях: в начале, в середине и в конце. Если в первых двух позициях он предшествует согласному звуку (ср. աւգուտ, աւդ, աւծումն, աւտար и др., արաւր, ծանաւթ, հաւտ, եղբաւր и др.), то в конце слова он стоит в условно закрытом слоге, поскольку полугласный ւ (ṷ) в древнеармянском не имел слогообразующей функции, по этому слог, оканчивающийся на него, нельзя считать открытым. В отличие от исходной позиции, где աւ (aṷ) был просто фонетической (/фонологической) последовательностью, составляющей слово, компоненты которого имели тесное фоноартикулируемое единство, то в серединной и конечной позициях он мог выполнять еще и грамматическую функцию, то есть быть эквивалентным формообразующей морфеме (ср. հաւր (ед. ч., род.-дат. пад. от слова հայր «отец»), ազգաւ (ед. ч., тв. пад. от слова ազգ «нация»), Հոմերաւ (ед. ч., тв. пад. от собственной имени Հոմերոս (Гомер)) и т.д.). По мнению представителей традиционного арменоведения, взаимоотношения ւ (ṷ) и следующего за ним гласного в позиции между двумя гласными являлись взаимоотношениями двух отдельных фонем, а, по нашему мнению, полугласный в этой позиции также образует дифтонгоид, но относящийся уже к модельи «V+S» (ср. ա-ւագ, նա-ւազ, ա-ւեր, բե-ւեռ, բա-ւիղ, շա-ւիղ, թագա-ւոր, լուսա-ւոր и др., где присутствуют дифтонгоиды ւա (ṷa), ւե (ṷe), ւի (ṷi), ւո (ṷo)).
Библиографические ссылки
Աղայան, է. (1964): Գրաբարի քերականություն, Երևան: (Aghayan, Ē. (1964). Grabari kʻerakanutʻyun, Yerevan) (in Armenian).
Աղայան, Է. (1954): Մեղրու բարբառը, Երևան: (Aghayan, Ē. (1954). Meghru barbaṙə, Yerevan) (in Armenian).
Աղայան, Է. (1987): Լեզվաբանության հիմունքներ, Երևան: (Aghayan, Ē. (1987). Lezvabanutʻyan himunkʻner, Yerevan) (in Armenian).
Աճառյան, Հ. (1973): Հայերեն արմատական բառարան, հ. 1, Երևան: (Achaṙyan, H. (1973). Hayeren armatakan baṙaran, h. 1, Yerevan) (in Armenian).
Աճառյան, Հ. (1984): Հայոց գրերը, Երևան: (Achaṙyan, H. (1984). Hayotsʻ grerə, Yerevan) (in Armenian).
Աճառյան, Հ. (1953): Քննություն Առտիալի բարբառի, Երևան: (Achaṙyan, H. (1953). Kʻnnutʻyun Aṙtiali barbaṙi, Yerevan) (in Armenian).
Աճառյան, Հ. (2003): Քննություն Կիլիկիայի բարբառի, Երևան: (Achaṙyan, H. (2003). Kʻnnutʻyun Kilikiayi barbaṙi, Yerevan) (in Armenian).
Աճառյան, Հ. (1947): Քննություն Համշենի բարբառի, Երևան: (Achaṙyan, H. (1947). Kʻnnutʻyun Hamsheni barbaṙi, Yerevan) (in Armenian).
Աճառյան, Հ. (2021): Քննություն Նոր-Նախիջևանի բարբառի, Երևան: (Achaṙyan, H. (2021). Kʻnnutʻyun Nor-Nakhidzhevani barbaṙi, Yerevan) (in Armenian).
Աճառյան, Հ. (1953): Քննություն Վանի բարբառի, Երևան: (Achaṙyan, H. (1953). Kʻnnutʻyun Vani barbaṙi, Yerevan) (in Armenian).
Առձեռն բառարան հայկազնեան լեզուի (1988): Անթիլիաս: (Aṙdzeṙn baṙaran haykaznean lezui (1988). Antʻilias) (in Armenian).
Ասատրյան, Մ. (1962): Ուրմիայի (Խոյի) բարբառը, Երևան: (Asatryan, M. (1962). Urmiayi (Khoyi) barbaṙə, Yerevan) (in Armenian).
Ասատրյան, Մ. (1968): Լոռու խոսվածքը, Երևան: (Asatryan, M. (1968). Loṙu khosvatskʻə) (in Armenian).
Բագրատունի, Ա. (1852): Հայերէն քերականութիւն ի պէտս զարգացելոց, Վենետիկ: (Bagratuni, A (1852). Hayerēn kʻerakanutʻyun i pēts zargatsʻelotsʻ) (in Armenian).
Ղազարեան, Ռ. (2004): Գրաբարի բառարան, Անթիլիաս: (Ghazarean, Ṙ. (2004). Grabari baṙaran, Antʻilias) (in Armenian).
Ղարիբյան, Ա. (1958): Հայերենի նորահայտ բարբառների մի նոր խումբ, Երևան: (Gharibyan, A. (1958). Hayeren norahayt barbaṙneri mi nor khumb, Yerevan) (in Armenian).
Մարկոսյան, Ռ. (1989): Արարատի բարբառը, Երևան: (Markosyan, Ṙ. (1989). Ararati barbaṙə, Yerevan) (in Armenian).
Նոր բառգիրք հայկազեան լեզուի (1979): Հ. I, Երևան: (Nor baṙgirkʻ haykazean lezui (1979). H 1, Yerevan) (in Armenian).
Պետրոսյան, Վ. (2023): Հ.-ե. երկբարբառային համակարգից սերած երկբարբառակերպները հին հայերենում (տարաժամանակյա և ապաժամանակյա քննություն) // ԲԵՀ. Բանասիրություն, թիվ 3 (42): (Petrosyan, V. (2023). H.-e. erkbarbaṙayin hamakargitsʻ serats erkbarbaṙakerperə hin hayerenum // BYH, tʻiv 3 (42)) (in Armenian).
Պետրոսյան, Վ. (2024): Երկբարբառային կազմությունների տեսության հարցեր // ՎԷՄ, թիվ 4 (88): ((Petrosyan, V. (2024). Erkbarbaṙayin kazmutʻyunneri tesutʻyan hartsʻer // VĒM, tʻiv 4 (88)) (in Armenian).
Ջահուկյան, Գ. (1972): Հայ բարբառագիտության ներածություն, Երևան: (Dzhahukyan, G. (1972). Hay barbaṙagitutʻyan neratsutʻyun, Yerevan) (in Armenian).
Туманян, Э. (1971). Древнеармянский язык. Москва: (Tumanyan, Ē (1971). Drevnearmyanskiy yazyk, Moskva) (in Russian).
Загрузки
Опубликован
Выпуск
Раздел
Лицензия
Copyright (c) 2026 Petrosyan
Это произведение доступно по лицензии Creative Commons «Attribution-NonCommercial» («Атрибуция — Некоммерческое использование») 4.0 Всемирная.
