Մ. Մ. Բախտինի երկխոսայնության տեսությունը որպես մշակույթների փոխազդեցության ձև
DOI-:
https://doi.org/10.46991/BYSU:E/2023.14.3.029Բանալի բառեր-:
երկխոսություն, մենախոսություն, բազմաձայնություն, մշակույթ, փիլիսոփայություն, տեքստ, գեղարվեստական կերպար, մշակութային երկխոսություն, միջտեքստայնությունԱմփոփում
Նորագույն ժամանակներում երկխոսության խնդիրը լայնորեն դիտարկվում է փիլիսոփաների, գրականագետների, լեզվաբանների, մշակութաբանների, արվեստաբանների և հասարակական մտքի պատմության այլ գիտաճյուղերի ներկայացուցիչների կողմից:
Ռուս փիլիսոփա, արվեստի տեսաբան, մշակութաբան Մ. Մ. Բախտինի երկխոսայնության տեսությունը 1960-ականների վերջից իր առանձնահատուկ ներազդեցությունն ունեցավ արևմտյան գրաքննադատական ու փիլիսոփայական մտքի զարգացման խնդրում: Բախտինյան ընկալումներում երկխոսությունը կեցության հիմքն է. լինել, նշանակում է երկխոսականորեն հաղորդակցվել: Համաձայն Մ. Բախտինի՝ ստեղծագործողը նոր ձևերի որոնումների ճանապարհին մշտապես երկխոսություն է ծավալում ավանդական ու նորարարական գեղարվեստական ստեղծագործությունների հետ: Նրա դատողությունների ելակետային հիմքը Ֆ. Մ. Դոստոևսկու հերոսների առանձնահատուկ երկխոսական հարաբերություններն են: Ֆ. Դոստոևսկին բախտինյան սահմանումներում իր բազմաձայն կերպարների հարստությամբ համաշխարհային գրականության մեջ ձևավորել է նորարարական հնարք՝ «բազմաձայն վեպի» սկզբնավորումը: Վերլուծելով Ֆ. Դոստոևսկու վեպերում ծավալված երկխոսությունների առանձնահատկությունները, պատկերելով մարդուն երկխոսության տարածության մեջ կերտելու հնարանքը, ցույց է տալիս երկխոսությունից դուրս մարդու լինելիության անհնարինությունը։
«Մշակութային երկխոսություն» հասկացությունը, որն առաջին անգամ կիրառվել է Մ. Բախտինի կողմից, ընկալվում է որպես մշակութային տարբեր շերտերի սերտ հարաբերակցություն մշակութային անցյալի հետ: Երկխոսական հարաբերություն, համաձյան նրա, կարող է դրսևորվել տարբեր նշանային համակարգերի միջև: Հետևապես, երկխոսությունը նաև մշակութաբանական երևույթ է:
Հոդվածը նվիրված է Մ. Բախտինի փիլիսոփայական հասկացությունների ձևավորման գործընթացի ուսումնասիրությանը, որը երկխոսությունը դիտարկում է որպես գոյաբանական կատեգորիա։ Բախտինյան հայեցակարգերում երկխոսությունն ընկալվում է որպես «ես»-ի և «դու»-ի «հաղորդակցում» («ես» և «մյուս»), այսինքն՝ այն իր էությամբ նախ և առաջ սոցիալական բնույթ է կրում:
Հոդվածի նպատակն է դիտարկել Մ. Բախտինի «երկխոսայնության» տեսության զարգացման ու դրսևորման առանձնահատկությունները, ցույց տալ երկխոսության գաղափարական և տեսական նախադրյալները, գաղափարների զարգացումը բախտինյան իմացաբանության մեջ՝ որպես մենախոսությունից տարբերվող մեթոդաբանական սկզբունք:
Հղումներ
Бахтин М. М. К методологии гуманитарных наук // Бахтин М. М. Эстетика словесного творчества. М.: Изд. «Искусство М., 1979, c. 373.
Бахтин М. М. Проблемы поэтики Достоевского. М.: Изд. «Художественная литература». М., 1972, с. 114.
Бахтин М. М. Проблемы поэтики Достоевского, 1972, с. 45.
Бахтин М. М. Формы времени и хронотопа в романе // Вопросы литературы и эстетики. М.: Изд. «Художественная литература», 1975, с. 446.
Кристева Ю. Бахтин, слово, диалог и роман // Французская семиотика: От структурализма к постструктурализму. Пер. с франц., сост., вступ. ст. Г.К. Косикова. М.: ИГ Прогресс, 2000.c. 429.
Бахтин М. М. Эстетика словесного творчества. М.: Изд. «Искусство», 1986, c. 337.
Бахтин М. М. Автор и герой в эстетической деятельности // Бахтин М. М. Эстетика словесного творчества, 1986, c. 126.
Առավել մանրամասն տե՛ս Волошинов В. Н. («Бахтин под маской» (1)). Фрейдизм. М.: Изд. «Лабиринт», 1993.
Бахтин М. М. Эстетика словесного творчества, 1979, с. 331.
Бахтин М. М. Творчество Франсуа Рабле и народная культура средневековья и Ренессанса. М.: Изд. «Художественная литература», 1990, с. 533.
Бахтин М. М. Собрание сочинений. Т.5. М., 1997, էջ 424.
Бахтин М. М. Эстетика словесного творчества, 1979, с. 335.
Бахтин М. М. К философским основам гуманитарных наук // Бахтин М. М. Автор и герой. К философ ским основам гуманитарных наук. СПб.: Изд. «Азбука», 2000 c. 228–229.
Бахтин М. М. Эстетика словесного творчества, с. 364.
Бахтин М. М. Проблемы поэтики Достоевского, 1979, с. 71.
Ներբեռնումներ
Հրատարակվել է
Թողարկում
Բաժին
Արտոնագհր
Copyright (c) 2023 Բանբեր Երևանի համալսարանի
Այս աշխատանքն արտոնագրված է որպես a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
