Հտ․ 17 No. 2(50) (2026)

					Դիտել Հտ․ 17 No. 2(50) (2026)
Հրատարակվել է: 2026-06-10

Ամբողջական թողարկումը

Գրականագիտություն

  • Գրականագիտություն

    Արևմտահայ և արևելահայ տաղաչափության մի քանի սկզբունքային տարբերությունների մասին

    Աշխեն Ջրբաշյան
    Դիտել PDF-ը
    Աբստրակտ

    Հոդվածում քննության են առնված արևելահայ և արևմտահայ բանաստեղծության մի շարք սկզբունքային տարբերություններ, որոնք ի հայտ են եկել հատկապես XIX դարի կեսերից։ Դա մի ժամանակաշրջան էր, երբ աշխարհաբար լեզվի գեղարվեստականացման առաջին քայլերն էին արվում, և լեզվի երկու ճյուղերի հնչյունական, շեշտային, արտասանական տարբերությունները ցայտուն կերպով դրսևորվում էին նաև բանաստեղծական խոսքի կառուցման ձևերում։ X-XII դդ. ձևավորված վանկական ոտանավորը մշակել էր մի շարք սկզբունքներ, որոնք անցան հաջորդ դարաշրջանների բանաստեղծությանը և հիմնավորվեցին Մխիթարյանների տեսական աշխատություններում (Բագրատունի, Հյուրմյուզյան, Տիրոյան, Ղազիկյան և այլք)։ Կարևորագույն հարցը, որ ծագում էր այդ ընթացքում, վերաբերում էր բանաստեղծական տողում կայուն շեշտերի (կոնստանտների) կարևորությանը և դրանց ռիթմաստեղծիչ գործառույթին։ Մխիթարյանները պարտադիր էին համարում անդամահատումը շեշտով ընդգծելը, այնինչ XIX դարավերջի արևելահայ պոեզիան արդեն հրաժարվում էր այդ սկզբունքից և առավել կարևորում անդամների վանկական հավասարությունն ու շարահյուսական ինքնուրույնությունը։ Երկու լեզուների տաղաչափական այդ  տարբերություններն աննկատ չեն մնացել և նույնիսկ առիթ են տվել արևմտահայերի կողմից անհարկի քննադատությունների։ Այդպիսի օրինակ է Ա. Ղազիկյանի գրախոսականը («Բազմավէպ», 1899, թիվ 4)՝ գրված Ալ. Ծատուրյանի բանաստեղծական ժողովածուի առիթով։ Հայկական պոեզիայի երկու հատվածների համակողմանի քննությունը ցույց է տալիս, որ արևմտահայ վանկական ոտանավորը  ինչ-որ առումով միջանկյալ ձև է, որը միավորում է շեշտային և վանկական սկզբունքները։ Սա է նաև պատճառը, որ արևմտահայ պոեզիան նախընտրում էր քառավանկ և եռավանկ անդամները, քանի որ շեշտի կայուն դիրքի պահանջը բանաստեղծներին ստիպում էր օգտագործել ավելի կարճ անդամներ, իսկ արևելահայ բանաստեղծության մեջ հնգավանկ անդամներն ավելի գերիշխող դիրք ունեն։

    Հղումներ

    Աբեղյան Մ. (1970)։ Երկեր, հ. Դ, Երևան, ՀՍՍՀ ԳԱ հրատ. (Abeġyan M. (1970): Erker, h. D, Erevan, HSSH GA hrat.):

    Ալիշան Ղ. (1858)։ Նուագք, Գ, Վենետիկ, Սբ. Ղազար (Alishan Ġ. (1858)։ Nuagq, G, Venetik, Sb. Gazar):

    Անթիմոսեան Ա. (1821)։ Քերականութիւն գաղղիական, Վենետիկ, Սբ . Ղազար (Antimosean A. (1821)։ Qerakanut‘yun gaggiakan, Venetik, Sb. Gazar):

    Ավետիսյան Յու. (2002)։ Արևմտահայ բանաստեղծության լեզուն, Երևան, ԵՊՀ հրատ. (Avetisyan Yu. (2002)։ Arevmtahay banastexgtut‘yan lezun, Erevan, EPH hrat.):

    Դուրյան Պ. (1971)։ Երկերի ժողովածու երկու հատորով, հ. 1, Երևան, ՀՍՍՀ ԳԱ հրատ. Duryan P. (1971): Erkeri zoġovacu erku hatorov, h. 1, Erevan, HSSH GA hrat.):

    Թիրեաքեան Յ. (1922)։ Հայկական տաղաչափութիւն, Նյու-Յորք (Tireaqean H. (1922): Hajkakan taġachaput‘yun, New-York):

    Թումանյան Հ. (1988)։ Երկերի լիակատար ժողովածու, հ. 1, Երևան, ՀՍՍՀ ԳԱ հարտ. (Tumanyan H. (1988): Erkeri liakatar zoġovacu, h. 1, Erevan, HSSH GA hrat.):

    Իսահակյան Ավ. (1973)։ Երկերի ժողովածու, հ. 1, Երևան, «Հայաստան» (Isahakyan Av. (1973): Erkeri zoġovacu, h. 1, Erevan, «Hayastan»):

    Իսահակյան Ավ. (1977)։ Երկերի ժողովածու, հ. 2, Երևան, «Հայաստան» (Isahakyan Av. (1977): Erkeri zoġovacu, h. 2, Erevan, «Hayastan»):

    Հիւրմիւզեան Եդ. (1839)։ Առձեռն բանաստեղծութիւն համառօտեալ, Վենետիկ, Սբ. Ղազար (H‘yurm‘yuzean Ed. (1839): Artsern banastegcut‘yun hamaroteal, Venetik, Sb. Gazar):

    Ղազիկեան Ա. (1899)։ Գրախօսական ակնարկներ, «Բազմավէպ», 1899, հ. 4 (Ġհazikyan A. (1899): Grakhosakan aknarkne r, «Bazmavep», 1899, h. 4):

    Մեծարենց Մ. (1981)։ Երկերի լիակատար ժողովածու, Եր., ՀՍՍՀ ԳԱ հրատ. (Mecarenc M. (1981): Erkeri liakatar zoġovacu, Erevan, HSSH GA hrat.):

    Ներսես Շնորհալի (1968)։ Յաղագս երկնի և զարդուց նորա, Հայելուկներ, Ողբ Եդեսիոյ, Երևան, «Հայաստան» (Nerses Shnorhali (1968): Yaġags erkni ev zarduc nora, Hanelukner, Vogb Edesioj, Erevan, «Hayastan»):

    Չոպանյան Ա. (1980)։ Նամականի, Երևան, «Սովետական գրող» (Chopanyan A. (1980): Namakani, Erevan, «Sovetakan groġ»):

    Չոպանյան Ա. (1988)։ Երկեր., Երևան, «Սովետական գրող» (Chopanyan A. (1988): Erker, Erevan, «Sovetakan grog»):

    Պապայան Ռ. (1973)։ Վանկային և շեշտային սկզբունքների հարաբերությունը հայ ոտանավորում, «Բանբեր Երևանի համալսարանի», 1973, թիվ 1 (Papayan R. (1973): Vankayin ev sheshtayin skzbunqneri haraberut‘yuny hay votanavorum, «Banber Erevan hamalsarani», 1973, 1):

    Ջրբաշյան Էդ. (1976)։ Պոետիկայի հարցեր, Երևան, «Հայաստան» (Jrbashyan Ed. (1976): Poetikaji hartser, Erevan, «Hayastan»):

    Սեւակ Ռ. (1997)։ Երկեր, Էջմիածին, Մայր աթոռ (Sevak R. (1997): Erker, Echmiacin, Mayr ator):

    Տերյան Վ. (1985)։ Բանաստեղծություններ. Լիակատար ժողովածու, Երևան, «Սովետական գրող» (Teryan V. (1985): Bananstegcut‘yunner. Liakatar zoġogvacu, Erevan, «Sovetakan groġ»):

    Տիրոյեան Աթ. (1912)։ Բանաստեղծական լեզուն և հայկական չափին գրաւած տեղը, «Բազմավէպ», 1912, թիվ 10-11 (Tiroeyan At. (1912): Banasteġcakan lezun ev hajkakan chapin gravac teġy, «Bazmavep», 1912, 10-12):

    Տիրոյեան Աթ. (1913)։ Արուեստ տաղաչափութեան, Վենետիկ, Սբ. Ղազար (Tiroeyan At. (1913): Aruest taġashaput‘yan, Venetik, Sb. Gհazar):

    Навасардян В. С. (1977)։ К Вопросам метрики восточноармянского стиха, «Բանբեր երևանի համալսարանի», 1977, 3 (Navasardyan V. (1977): K voprosam metriki vostochnoarmqnskogo stikha, «Banber Erevan hamalsarani», 1977, 3):

    Тынянов Ю. (1965)։ Проблемы стихотворного языка. Москва, «Советский писатель» (Tinyanov Yu. (1965): Problemi stikhotvornogo yazika, Moskva, «Sovetskij pisatel»):

    Томашевский Б. В. (1959)։ Стилистика и стихосложение, Ленинград (Tomashevskij B. V. (1959): Stilistika I stikhoslojenie, Leningrad):

    Томашевский Б. В. (2007)։ Избранные работы о стихе. Учебное пособие, СПб., Изд. СПбГУ (Tomashevskij B. V. (2007): Izbrannie raboti o stikhe. Uchebnoe posobie, SPb., Izd. SPbGY):

    Якобсон Р. (1923)։ О чешском стихе преимущественно в сопостовлении с русским, РСФСР, Гос. Изд. (Yakobson R. (1923): O chekhsom stikhe preimushchestvenno v sopostivlenii s pusskim, RSFSR, Gos. Izd.):

    Attridge Derek (1982)։The Rhythms of English Poetry, London-N.-Y., Routledge.

    Pilshchikov, Igor (2024)։ The Concepts of “Verse”, “Meter” and “Rhythm” in Russian Verse Theory // Studia Metrica et Poetica 11.1 (2024): 91–117.P. 100. https://doi.org/10.12697/SMP.2024.11.1.04

  • Գրականագիտություն

    Աշխարհի առասպելաբանաստեղծական պատկերը Ավետիք Իսահակյանի պոեզիայում

    Վարդանյան Նվարդ Բանասիրական գիտությունների թեկնածու, դոցենտ
    Դիտել PDF-ը
    Աբստրակտ

    Աշխարհի առասպելաբանաստեղծական պատկերը յուրակերպ դրսևորում ունի գեղարվեստական խոսքում։ Լինելով աշխարհի երկրորդային մշակումը նշանային համակարգերի միջոցով՝ այն հիմնականում խարսխվում է նախնական առասպելաստեղծ աշխարհայացքի, արխաիկ կառույցների և արքետիպերի վրա (Топоров 1992: 161)։ Բանաստեղծական խոսքը մետաֆորիկ է, և գրողները շատ անգամ ակամա օգտվում են ժողովրդական մտածողության ունիվերսալ նշանային համակարգերից՝ դրանց հիմքով ստեղծելով նորերը։

    Իսահակյանի քնարերգությունը բազմիցս քննության առարկա է հանդիսացել հայ գրականագետների աշխատություններում, ուսումնասիրվել են գաղափարական, բովանդակային հարուստ շերտերը, որոնք այլազան գեղարվեստական դրսևորումներ են ստանում բանաստեղծական խոսքում:

    Մեր ելակետը տվյալ դեպքում աշխարհի իսահակյանական պատկերում նշանային որոշ դրսևորումների քննության ճանապարհով դրանց ակունքներում եղած  առասպելական պատկերացումների բացահայտումն է՝ մարդու և տիեզերքի, տարածության և ժամանակի, ձայնի և լռության որոշ արտահայտումներում, դրանց իսահակյանական մեկնությունն ու վերաձևակերպումը բանաստեղծական ինքնատիպ աշխարհում։

    Հղումներ

    Referenses

    Իսահակյան Ավ. (2003), Երկերի լիակատար ժողովածու 14 հատորով, հ․ 1, Եր․, «Գիտություն» (Isahakyan Av. (2003), Erkeri liakatar joghovatsuʻ 14 hatorov, h. 1, Yer., 2003, Gitutʻyun).

    Իսահակյան Ավ․ (2011), Երկերի լիակատար ժողովածու 14 հատորով, հ․ 2, Եր․, «Գիտություն» (Isahakyan Av. (2011), Erkeri liakatar joghovatsuʻ 14 hatorov, h. 2, Yer., Gitutʻyun).

    Իսահակյան Ավ․ (2008), Երկերի լիակատար ժողովածու 14 հատորով, հ․ 4, Եր․, «Գիտություն» (Isahakyan Av. (2008), Erkeri liakatar joghovatsuʻ 14 hatorov, h. 4, Yer., Gitutʻyun).

    Իսահակյան Ավ․ (2020), Երկերի լիակատար ժողովածու 14 հատորով, հ․ 11, Եր․, «Գիտություն» (Isahakyan Av. (2020), Erkeri liakatar joghovatsuʻ 14 hatorov, h. 11, Yer., Gitutʻyun)

    Իսահակյան Ավ. (1977), Հիշատակարան, կազմող՝ Արամ Ինճիկյան, Եր. (Isahakyan Av. (1977), Hishatakan, Yer.).

    Իսահակյան Ավիկ (2000), Գիտական կենսագրություն, Գիրք առաջին (1895-1900), Եր․, «Գիտություն» (Isahakyan Avik (2000), Avetik Isahakyan. gitakan kensagrutʻyun, Girkʻ arajin (1895–1900), Gitutʻyun hrat., Yerevan).

    Հարությունյան Ս. (2000), Հայ առասպելաբանություն, Բեյրութ (Harutʻyunyan S. (2000), Hay araspetabanutʻyun, Beirut).

    Մնացականյան Ա․ (1956), Հայկական միջնադարյան ժողովրդական երգեր, Եր․, ՀԽՍՀ ԳԱ հրատ․ (Mnatsakanyan A. (1956), Haykakan mijnadaryan joghovrdakan yerger, Yerevan, HKhSR GA hrat.).

    Պետրոսյան Ա․ (2020), Մասիս/Արարատը՝ որպես Օլիմպոս և նրա առասպելները // Լրաբեր հասա-րա¬կական գիտությունների, № 2, էջ 158-178 (Petrosyan A. (2020), Masis/Araraty՝ vorpesʻ Olimpos yev nra araspetnery, Lraber hasarakakan gitutʻyunneri, № 2, ej 158–178).

    Վարդանյան Ն. (2023), Խոսքի պաշտամունքի և բանաստեղծի՝ որպես քուրմ-ծիսարարի առասպելական ընկալումների շուրջ // Բանահյուսություն և գրականություն / Միջազգային գիտաժողովի նյութեր, Գավառ, էջ 160-273 (Vardanyan N. (2023), Khoski pashtamunki yev banasteghtsi՝ vorpesʻ kʻurm-tsisarari araspetakan yntʻalumneri shurj // Banahusutʻyun yev grakanutʻyun. Mijazgayin gitajoghovi nyuter, Gavar, ej 160–273).

    Քալանթարյան Ժ. (2002), Անդրադարձներ, Եր., «Զանգակ-97» (Kalantʻaryan Zh. (2002), Andradardzner, Yer., «Zangak-97»).

    Топоров В.Н. (1992), Модель мира (мифопоэтическая) // Мифы народов мира, Энциклопедия, т. 2, Москва, Советская энциклопедия, сс. 161-164 (Toporov V. N. (1992), Modelʻ mira (mifopoeticheskaya) // Mify narodov mira, Entsiklopediya, t. 2, Moskva, Sovetskaya entsiklopediya, ss. 161–164).

  • Գրականագիտություն

    Կարոտի և նահանջի պատկերայնությունը Արմեն Դարյանի պատմվածքներում

    Նաիրա Բալայան
    Դիտել PDF-ը
    Աբստրակտ

    Լիբանանահայ գրող, թարգմանիչ Արմեն Դարյանի գրական ժառանգության մեջ առանձնակի տեղ են գրավում կարոտի և նահանջի թեմայով պատմվածքները, որոնք դարձել են սույն հետազոտական աշխատանքի առարկան: Քննելով պատմվածքների թեմատիկ և կառուցվածքային առանձնահատկությունները՝ հոդվածում առաջարկվում է տեսակետ, ըստ որի՝ Դարյանի գեղարվեստական համակարգում կոմպոզիցիոն մասերը, նրանց միահյուսումները արված են կերպարաստեղծման հատուկ միտումով: Ուսումնասիրության նպատակն է պատմվածքներում բացահայտել կարոտի պատկերների ու խորհրդանիշների կիրառման ձևերը և նահանջի մեխանիզմները: Հոդվածում առաջադրված են մի քանի խնդիրներ՝ ա) ուսումնասիրել կարոտի էթնոմշակութային խորհրդապատկերայնությունը, բ) մեկնաբանել պատմվածքների հերոսների անունների ընտրությունը, գ) քննել նահանջի խնդիրը տարեց հերոսների և նրանց զավակների փոխհարաբերությունների համատեքստում: Հետազոտությունն իրացվել է վերլուծական ու համադրական մեթոդների կիրառմամբ: Էթնոմշակութային-մարդաբանական մոտեցումներով ուսումնասիրվել է պատմվածքների խորհրդապատկերայնությունը, լեզվահոգեբանական օնոմաստիկ (անունագիտական) գործիքի միջոցով ներկայացվել, մեկնաբանվել են անտրոպոնիմները և դրանց շրջումը, «օտարի բարդույթ»-ի սոցիալ-հոգեբանական մոտեցման միջոցով ներկայացվել են հերոսների կարոտի ձևավորման հայեցակետերը: Հոդվածի արդիականությունը պայմանավորված է Դարյանի պատմվածքների՝ կարոտի և նահանջի պատկերավորման համակարգի նոր, միջգիտակարգային վերլուծությամբ:

    Հղումներ

    Akhtar, S. (1999). The Immigrant, the Exile, and the Experience of Nostalgia. Journal of Applied Psychoanalytic Studies, 1(2), pp. 123–130.

    Balayan, N. (2024). Hishoghut'yun, town, havat. E'duard Poyatchyani «Hoghy'» jhoghovac'un, Grakanagitakan handes, 2 (29), e'j 179-200. DOI: 10.54503/1829-0116-2024.2-179

    Dallaqyan, K. (2000). «Nahanji grakanut'yun» haskacut'yan harci shurj. Lraber hasararakan gitut'yunneri, 2(2), e'j 3-15.

    Daryan, A. (1988). Mer hacy'. Yerevan: Sovetakan grogh.

    Daryan, A. (1964). Xarisxen her'u. Beyrut':Atlas.

    Demirtchyan, R'. (1994). Karoti ev nahanji t'eman sp'yur'qahay grakanut'yan mej. Lraber hasararakan gitout'yunneri, 1(1), e'j 85-90.

    Hrustaleva, N. (2019). Perezhivanie psihicheskoj travmy i pechali v usloviyah emigracii. Vestnik Sankt-Peterburgskogo universiteta. 12(1), ss. 253–260.

    Kirpicheva, O. (2016) Sociokul'turnye antroponimicheskie stereotipy. Izvestiya Volgogradskogo gosudarstvennogo social'no-pedagogicheskogo universiteta. Filologicheskie nauki, 3, ss.127-130.

    Marut'yan, T'. (2019). Ceghaspanut'yan artacolumy' Simon Simonyani steghc'agorc'ut'yunnerum.Gitakan Arcax, 1(2), e'j 322-334.

    Petrosyan, A. (2019), Armyanskie etnonimy v svete dannyh etnogonicheskogo predaniya. Indoevropeyskoe yazikoznanie i klassicheskaya filologiya, XXIII, ss. 843-855. DOI:10.30842/ielcp230690152362

    Privalova, I. (2005). Interkul'tura i verbal'ny znak (lingvokognitivnye osnovy mezhkul'turnoy kommunikacii). Moskva: Gnozis.

    Rut, M. (2001). Antroponimy: razmyshleniya o semantike. Izvestiya Ural'skogo gosudarstvennogo universiteta, 20, ss. 59-64.

    Sevan, G. (1997). Sp'yur'qahay grakanut'yan patmut'yan urvagc'er (1946-1985). Yerevan: GAA «Gitut'yun» hrat.

    Shahinyan, T. (2013). Hrach Zardaryan, E'jmiac'in։ KT'(Z), e'j 113-123.

    Sokolova, M. G. (2023) Realizaciya tradicionnyh obrazov sravneniya komparativnyh tropov s diminutivnymi dendronimami v russkoj poyezii XIX–XXI vekov. Izvestiya Saratovskogo universiteta. Seriya: Filologija. Zhurnalistika, 23(2), ss. 108–114. DOI: 10.18500/1817-7115-2023-23-2-108-114

    T'e'ole'olean, M. (1977). Dar my' grakanut'yun, ht. B. Boston: H.B.Y'. Miut'ean Aleq Manukean mshakut'. himnadrami hrat.

    Uryadova, A. (2019). Nostal'giya emigracii: emocii, pamyat', istoriya. Vestnik Yaroslavskogo gosudarstvennogo universiteta: Seriya Gumanitarnye nauki, 2 (48), ss. 13-17.

    Yericanc, M. (1929). Nshmarner ev tpavorut'yunner. Yar'aj, 996 (E tari), e'j 2.

  • Գրականագիտություն

    Ժամանակի խնդիրը Էլվին Բրուքս Ուայթի «Շարլոթի սարդոստայնը» վեպում

    Նաթելլա Հովակիմյան
    Դիտել PDF-ը
    Աբստրակտ

    Բնությունն ամերիկյան գրականության հայտնի թեմաներից է, որ սովորաբար զուգորդվում է մանկական գրականության հետ: Վերջինիս արտահայտման hաճախ հանդիպող առանձնահատկություններից է կենդանիների անձնավորումը և դրա միջոցով իրական կյանքում որոշակիորեն ընդգծված կերպարների, իրավիճակների ու դեպքերի վերակերտումը հեքիաթի անիրական աշխարհում: Երբեմն դրան ավելանում է փիլիսոփայական հիմնարար գաղափարների արտահայտումը, որը ներկայացնում է այդ գաղափարների մեկնաբանությունը տվյալ հեղինակի կողմից: Ստեղծված տեքստը հաճախ կրում է հեքիաթին բնորոշ կարևորագույն հատկանիշ՝ հրաշք: Էլվին Բրուքս Ուայթի ստեղծագործությունը նշված առանձնահատկությունների յուրօրինակ համադրություն է, քանի որ խտացնում է դրանց կարևոր տարրերը, ընդ որում՝ բաղադրիչներից վերջինը վեպում արտահայտման բազմակի, մինչև իսկ հակադիր ձևեր ունի, ինչը վեպն առավել հետաքրքիր և յուրօրինակ է դարձնում՝ տալով մեկնաբանության լայն հնարավորություններ:  

    Հղումներ

    • Gubar M., Species Trouble: The Abjection of Adolescence in E. B. White’s Stuart Little, The Lion and the Unicorn, Volume 27, Number 1, 2003, The Johns Hopkins University Press, pp. 98-119.

    • Ratelle A., Ethics and Edibility in Charlotte’s Web, Johns Hopkins University Press, The Lion and the Unicorn, Volume 38, Number 3, September 2014, pp. 327-341.

    • Rushdy A., "The Miracle of the Web": Community, Desire, and Narrativity in Charlotte's Web, The Lion and the Unicorn, Volume 15, Number 2, Johns Hopkins University Press, 1991, pp. 35-60.

    • White E. B., Charlotte’s Web, Harper and Row Publishers, New York, Evanstone, San Francisco, London, 1980.

    • White E. B., Death of a Pig, Essays of E. B. White, Harper Colophon Books, Harper & Row Publishers, New York, Hagerstown, San Fransisco, London, 1979, pp. 17-24.

    • White E. B., Natural History, Letters of E. B. White, New York, London, Toronto, Sydney, Harper Perennial, 2007, p. 89.

    • White E. B., Once More to the Lake, Essays of E. B. White, Harper Colophon Books, Harper & Row Publishers, New York, Hagerstown, San Fransisco, London, 1979, pp. 197-202.

    • White E. B., Stuart Little, New York, Harper & Row, 1973

    • White E. B., The Trumpet of the Swan, New York, Harper Collins Publishers, 2000.

    • Sims M., The Story of Charlotte’s Web: E. B. White’s Eccentric Life in Nature and the Birth of an American Classic, New York, Walker & Company, 2011.

    • Պո Է. Ա., ճոճանակն ու հորը, Անուրջներ և մղձավանջներ, Երևան, «Սովետական գրող» հրատարակչություն, 1983 [Poe E. A., Tchotchanakn u hore, Anurjner yev mghdzavanjner, Yerevan, Sovetakan grogh, 1983]:

    • Costello P., Toward a Phenomenology of Transition: E. B. White’s Charlotte’s Web and a Childs Process of Reading Herself into the Novel, 2016 // https://www.academia.edu/30219178/Toward_a_Phenomenology_of_Transition_E._B._White_s_Charlotte_s_Web_and_a_Child_s_Process_of_Reading_Herself_into_the_Novel (01.08.2024).

    • Schama C., How E.B. White Wove Charlotte’s Web, 2011 // https://www.smithsonianmag.com/arts-culture/how-eb-white-wove-charlottes-web-180497405/ (05.08.2024).

    • Shih A., The Intellectual Scale of Children’s Fantasy: Telling Ideas in the Works of Lewis Carroll, J.M. Barrie, A.A. Milne, and E.B. White, University of California, Los Angeles, 2017 // https://escholarship.org/content/qt4mr2q296/qt4mr2q296.pdf (01.08.2024).

    • Wake L. O., E. B. White’s Environmental Web, University of Nebraska – Lincoln, 2007 // https://digitalcommons.unl.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1008&context=englishdiss

    • White E. B., Freedom // HCC Learning Web (hccs.edu) (05.03.2020).

    • White E. B., To Ursula Nordstrom, North Brooklin // https://www.themarginalian.org/2013/10/15/e-b-white-on-charlottes-web/ (05.08.2024).

Լեզվաբանություն

  • Լեզվաբանություն

    Իրականության կեղծում և թշնամանքի հրահրում. ատելության խոսք և պատերազմի խոսույթ

    Բանասիրական գիտությունների թեկնածու, պրոֆեսոր, Ասպիրանտ Անի Սիմոնայն
    Դիտել PDF-ը
    Աբստրակտ

    Միջանձնային բախումներից մինչև պետական համակարգված բռնություն այն իրականությունն է, որը հմտորեն կառուցվում է նաև լեզվի միջոցով: Ժամանակակից թվային աշխարհում ազատ արտահայտման և կանխամտածված խոսքային ագրեսիայի կամ ատելության խոսքի միջև սահմանը վտանգավոր կերպով լղոզվել է՝ թույլ տալով քաղաքական առաջնորդներին և զանգվածային լրատվամիջոցներին բորբոքել պատերազմական խոսույթը բազմաեղանակային գործիքների միջոցով: Հետևաբար, այս հոդվածը հետազոտում է ատելության խոսքի բարդ մեխանիզմները և դրա՝ հանրային գիտակցությունը մտաշահարկելու և թշնամանքի համաձայնություն ստանալու կարողությունը պատերազմի խոսույթում։ Որպես հիմնական մեթոդ կիրառելով դիսկուրսի վերլուծության մեթոդը (ներառյալ նարրատիվ վերլուծության, դիսկուրսի քննադատական վերլուծության և բազմամոդալ վերլուծության մեթոդները)՝ ուսումնասիրությունը բացահայտում է ատելության խոսքի դրսևորումները, որոնք համակարգային կողմնակալության և մտաշահարկման միջոցով հակառակորդին վերաձևակերպում են որպես գոյաբանական սպառնալիք: Արդյունքները փաստում են, որ լեզվական «ուղեղների լվացումը» բարոյական հիմնավորում է տալիս ագրեսիային և ընդգծում, որ սադրիչ լեզվի էության ըմբռնումը հասարակական կենսական պաշտպանական միջոց է: Մի դարաշրջանում, երբ սոցիալական մեդիան թելադրում է ճշմարտության սահմանները, պատերազմի դիսկուրսի վերծանումը էական նշանակություն ունի մեդիայով հրահրվող բևեռացմանը դիմակայելու և ընդհանուր օբյեկտիվ իրականությունը պահպանելու համար:

    Հղումներ

    ECRI (European Commission against Racism and Intolerance). (2015). ECRI General Policy Recommendation No. 15 on Combating Hate Speech. Council of Europe. https://www.coe.int/en/web/european-commission

    Gee, J. P. (2011). An Introduction to Discourse Analysis: Theory and Method. London: Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203847886

    Güvengez, S., Özkan, Ş., Saç, E., Sert, G., Söyler, M., & Tekin, F. (2020). Hate speech and discriminatory discourse in media 2019 report. Istanbul: Hrant Dink Foundation Publications.

    Hanaachi, A. (2023). Spread of Hate Speech and Non-acceptance of the Other – From Social Factors to Political exploitation. International Military Council on Climate and Security (IMCTC). https://www.imctc.org/en/eLibrary/Articles/Pages/article20122023.aspx

    Hodges, A. (2015). War language. The International Encyclopedia of Language and Social Interaction, 1-10. London: John Wiley & Sons. https://doi.org/10.1002/9781118611463.wbielsi077

    Phillips, N. & Hardy, C. (2002). Discourse Analysis: Investigating Processes of Social Construction. SAGE Publications, Inc. https://doi.org/10.4135/9781412983921

    Shaw, S. E. and Bailey J. (2009). Discourse analysis: what is it and why is it relevant to family practice? Family Practice, 26, 413-419. doi:10.1093/fampra/cmp038

    Sources of Data

    Aliev, I. (2022, July 15). War was inevitable, Minsk group dead. Aliev’s speech on Hetk. https://hetq.am/en/article/145646

    Natiqqizi, U. (2022, October 18). Azerbaijan public TV enlists singing children to insult Macron. Eurasianet. https://eurasianet.org/azerbaijan-public-tv-enlists-singing-children-to-insult-macron

    Putin, V. (2025, June 20). Plenary session of the 28th St. Petersburg International Economic Forum. Speech and Q&A. St. Petersburg, Russia. http://en.kremlin.ru/events/president/news/77222

    Zelensky, V. (2022, April 14). An Interview to Clive Myrie on the BBC. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=qCSt1GDG-JI

    Zelensky, V. (2022, April 14). Blood money being paid for the Russian oil. BBC news article. https://www.bbc.com/news/world-europe-61107725

    Zelensky, V. (2022, April 14). Russian Oil is being paid for with blood money. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=qCSt1GDG-JI

  • Լեզվաբանություն

    Ոչ սահմանափակող որոշիչ երկորդական նախադասությունների խոսույթային գործաբանական գործառույթները որպես միջանկյալ կառույցներ

    Աստղիկ Չուբարյան, Մարինե Էվոյան
    Դիտել PDF-ը
    Աբստրակտ

    Սույն հոդ­վա­ծը վեր­լու­ծում է ոչ սահ­մա­նա­փա­կող ո­րո­շիչ երկ­րոր­դա­կան նա­խա­դա­սութ­յուն­նե­րի խո­սույ­թա­յին գոր­ծա­ռույթ­նե­րը՝ հիմն­վե­լով Չեյ­ֆի (Chafe, 1976) տե­ղե­կատ­վութ­յան կա­ռուց­ված­քա­վոր­ման տե­սութ­յան վրա, ըստ ո­րի՝ գլխա­վոր նա­խա­դա­սութ­յան և­ ոչ սահ­մա­նա­փա­կող ո­րո­շիչ երկ­րոր­դա­կան նա­խա­դա­սութ­յան տե­ղե­կատ­վա­կան կար­գա­վի­ճակ­նե­րը էա­կա­նո­րեն տար­բեր են։ Մաս­նա­վո­րա­պես, գլխա­վոր նա­խա­դա­սութ­յու­նը կրում է ա­ռաջ­նա­յին բո­վան­դա­կութ­յուն, մինչ­դեռ ոչ սահ­մա­նա­փա­կող ո­րո­շիչ երկ­րոր­դա­կան նա­խա­դա­սութ­յու­նը ա­պա­հո­վում է ֆո­նա­յին տե­ղե­կատ­վութ­յուն՝ ա­ռա­ջի­նը ո­րո­շիչ դեր կա­տա­րե­լով ամ­բողջ ա­սույ­թի մեկ­նա­բա­նութ­յան մեջ։ Թեև ոչ սահ­մա­նա­փա­կող ո­րո­շիչ երկ­րոր­դա­կան նա­խա­դա­սութ­յուն­նե­րը լայ­նո­րեն ու­սում­նա­սիր­վել են ձևա­բա­նա­կան և շա­րահ­յու­սա­կան տե­սանկ­յուն­նե­րից, դրանց ի­մաս­տա­բա­նա­կան ար­տա­հայ­տու­մը ու գոր­ծա­բա­նա­կան մեկ­նա­բա­նութ­յու­նը հա­մե­մա­տա­բար սա­կավ ու­շադ­րութ­յան են ար­ժա­նա­ցել։

    Լու­քի (Loock, 2010) դա­սա­կարգ­ման հի­ման վրա տար­բե­րակ­վում են ոչ սահ­մա­նա­փա­կող ո­րո­շիչ երկ­րոր­դա­կան նա­խա­դա­սութ­յուն­նե­րի ե­րեք հիմ­նա­կան տե­սակ­ներ՝ շա­րու­նա­կա­կան (continuative appositive relative clauses, CARCs), առն­չա­կան (relevance appositive relative clauses, RARCs) և սուբ­յեկ­տիվ ոչ սահ­մա­նա­փա­կող ո­րո­շիչ եր­կոր­դա­կան նա­խա­դա­սութ­յուն­ներ (subjectivity appositive relative clauses, SARCs)։ Ե­թե RARCs-ը և SARCs-ը, որ­պես կա­նոն, ա­պա­հո­վում են հա­վել­յալ տե­ղե­կութ­յուն և ֆո­նա­յին բո­վան­դա­կութ­յուն, ա­պա CARCs-ը ա­ռանձ­նա­նում են այն բա­նով, որ ի­րա­դար­ձութ­յուն­նե­րը ներ­կա­յաց­նում են գլխա­վոր նա­խա­դա­սութ­յան հետ նույն տե­ղե­կատ­վա­կան մա­կար­դա­կում` եր­կու նա­խա­դա­սութ­յուն­ներն էլ դարձ­նե­լով ա­ռաջ­նա­յին միա­վոր­ներ։

    Գլ­խա­վոր և­ երկ­րոր­դա­կան նա­խա­դա­սութ­յուն­նե­րի միջև ոչ հստակ տար­բե­րա­կու­մը վկա­յում է այն մա­սին, որ ոչ սահ­մա­նա­փա­կող ո­րո­շիչ եր­կոր­դա­կան նա­խա­դա­սութ­յուն­նե­րը չեն կա­րող դիտ­վել որ­պես զուտ լրա­ցու­ցիչ կամ երկ­րոր­դա­կան բա­ղադ­րիչ­ներ․ դրանք էա­կա­նո­րեն նպաս­տում են ա­սույ­թի ընդ­հա­նուր ի­մաս­տին՝ հաս­տա­տե­լով տար­բեր ի­մաս­տա­բա­նա­կան և ժա­մա­նա­կագ­րա­կան հա­րա­բե­րութ­յուն­ներ նա­խա­դա­սութ­յուն­նե­րի միջև: Այդ հա­րա­բե­րութ­յուն­նե­րը, ո­րոնք ար­տա­հայ­տում են պատ­ճա­ռա­կա­նութ­յուն, հետ­ևանք, հա­կադ­րութ­յուն կամ զի­ջում, ձևա­վո­րում են ոչ սահ­մա­նա­փա­կող ո­րո­շիչ երկ­րոր­դա­կան նա­խա­դա­սութ­յուն­նե­րի ի­մաս­տա­բա­նա­կան կշի­ռը և բա­ցա­հայ­տում դրանց ի­լո­կու­տիվ ու­ժի փո­փո­խա­կա­նութ­յու­նը տար­բեր հա­մա­տեքս­տե­րում և տար­բեր խո­սա­կից­նե­րի միջև։

    Հղումներ

    Arnold D. (2007). Non-Restrictive Relatives are not Orphans. Journal of Linguistics, 43, 2, 272– 309.

    Burton-Roberts N. (1999). Language, linear precedence and parentheticals. The Clause in English, 33–52. Amsterdam/ Philadelphia: John Benjamins.

    Chafe W. L. (1976). Givenness, contrastiveness, definiteness, subjects, topics and point of view. Subject and Topic, 25–55. New York: Academic Press.

    Cornilescu A. (1981). Non-restrictive Relative Clauses, an Essay in Semantic

    Description. Revue roumaine de linguistique, 26.1, 41–67.

    Cotte P. (1997). Grammaire linguistique. Paris: CNED Didier Erudition.

    Del Gobbo F. (2007). On the syntax and semantics of appositive relative clauses. Parentheticals,173–201. Amsterdam/Philadelphia: John Benjamins.

    Del Gobbo F. (2003). Appositives at the Interface. PhD dissertation, University of California, Irvine.

    Demirdache H.K. (1991). Resumptive chains in restrictive relatives, appositives and dislocation structures. Massachusetts Institute of Technology.

    Depraetere I. (1996). Foregrounding in English Relative Clauses. Linguistics, 34, 699–731.

    Emonds J. (1979). Appositive Relatives Have No Properties. Linguistic Inquiry, 10.2, 241–243.

    Fabb N. (1990). The Difference between English Restrictive and Nonrestrictive Relative Clauses. Linguistics, 26, 57–78.

    Fowler H. W., Fowler F. G. (1949). The King’s English. Oxford: Clarendon Press.

    Grice H. P. (1975). Logic and conversation. Studies in Syntax and Semantics III: Speech Acts, 41– 58. New York: Academic Press.

    Haegeman L. (1991). Parenthetical Adverbials: the radical orphanage approach. Aspects of Modern linguistics, 232– 254. Tokyo: Kaitakushi.

    Heringa H. (2011). Appositional Constructions. Groningen: LOT: Netherlands Graduate School of Linguistics.

    Hopper P., Thompson S. A. (1980). Transitivity in Grammar and Discourse. Language 56, 251– 299.

    Huddleston R., Pullum, G. K. (2002). The Cambridge Grammar of the English Language. Cambridge: CUP.

    Jackendoff R. (1977). X-bar Syntax: A Study of Phrase Structure. Cambridge, MA: MIT Press.

    Khalifa J. C. (1999). A Propos des relatives appositives. Syntaxe, sémantique, pragmatique. Anglophonia, 6, 7–29.

    Labov W. (1972). The transformation of experience in narrative syntax. Language in the Inner City. Philadelphia: University of Pennsylvania Press.

    Lee-Goldman R.(2012). Supplemental relative clauses: internal and external syntax. Journal of Linguistics 48(3), 573–608.

    Loetscher A. (1973). On the Role of Nonrestrictive Relative Clauses in Discourse. Papers from the Ninth Regional Meeting, Chicago Linguistic Society (April 13–15), 356–368.

    Loock R. (2010). Appositive relative clauses in English: discourse functions and competing structures. John Benjamins Publishing.

    McCawley J. D. (1988). The Syntactic Phenomena of English, Volume 2, Chapter 13. Chicago: CUP.

    Potts C. (2005). The Logic of Conventional Implicatures. Oxford: OUP.

    Safir K. (1986). Relative clauses in a theory of binding and levels. Linguistic Inquiry 17(4), 663–89.

    Sells P. (1984). Syntax and Semantics of Resumptive Pronouns. Ph.D. thesis, University of Massachusetts, Amherst.

    Sperber D., Wilson D. (1986). Relevance: Communication and Cognition. Oxford: Blackwell.

    Thompson S. A. (1987). Subordination and Narrative Event Structure. Coherence and Grounding in Discourse, 435– 454. Amsterdam/Philadelphia: John Benjamins.

    Vries M. de. (2006).The syntax of appositive relativization: on specifying coordination, false free relatives, and promotion. Linguistic Inquiry 37(2), 229–70.

    Vries M. de. (2012). Parenthetical main clauses – or not? On appositives and quasi-relatives. Main Clause Phenomena: New Horizons, 177–202. Amsterdam: John Benjamins.

  • Լեզվաբանություն

    Խաչատուր Աբովյանի ուղեգրությունների նորակազմությունները

    Նարինե Դիլբարյան, Մանե Աղաջանյան
    Դիտել PDF-ը
    Աբստրակտ

    Մեծ լուսավորիչ պատվանունը կրող Խաչատուր Աբովյանը գրականություն է մտել ոչ միայն աշխարհաբարով և Քանաքեռի բարբառով գրված երկերով, այլև գրաբարով։ Նրա գրաբարագիր ժառանգության ուշագրավ մասն են կազմում ուղեգրությունների ժանրին պատկանող երկու առանցքային գործեր, որոնցից առաջինը նկարագրում է Ֆրիդրիխ Պարրոտի գլխավորած արշավախմբով դեպի սրբազան լյառը Մասիս վերելքի պատմությունը, իսկ երկրորդն իր աշակերտներին հասցեագրված ճանապարհորդական նոթերն են Թիֆլիսից դեպի Հայաստան ներքին խորհրդական սենատոր բարոն Հանի և նրա տիկնոջ հետ՝ Շուլավերից Լոռի, Ալեքսանդրապոլ, Անի, ապա՝ Սարդարապատ, Արմավիր և Էջմիածին։ Տեղագրական և ժողովրդագրական կարևորագույն տեղեկություններ պարունակող այս ոչ մեծածավալ գրական երկերում Աբովյանը հարյուրից ավելի նորակազմ բառեր է կիրառում, որոնց զգալի մասը նորաբանություններ են, այսինքն՝ նոր հասկացությունների՝ գիտությունների, պաշտոնների, պետական-հասարակական կյանքի իրողությունների անվանումներ, որոնց մեծամասնությունը համագործածական է դարձել արդի արևելահայերենում, շրջանառության մեջ է դնում օտար նվաճողների կողմից անվանափոխված տեղանունների մոռացված բնիկ հայկական ձևերը, ստուգաբանում է դրանք։ Հետազոտված նորակազմությունները ստեղծվել են գրաբարի բառակազմական և իմաստաբանական օրինաչափություններին համապատասխան։ Հին հայերենի բառաստեղծման մեծ ներուժը կիրառելով՝ գրողն ապացուցում է, որ լեզվի ինքնության պահպանման կարևոր կռվանը ոչ միայն քերականական համակարգն է, այլև ամենից առաջ բառապաշարը, որն ունակ է արտացոլելու ժամանակի բոլոր փոփոխությունները։

     

    Հղումներ

    Աբովյան Խ․, Ուղեգրություններ, Խ.Աբովյանի տուն-թանգարան, Երևան, Մռավ պրինտ, 2025, 263 էջ: [Abovyan Kh․, Ughegrut’yunner, Kh.Abovyani tun-t’angaran, Yerevan, Mrav print, 2025]․

    Աբովյան Խ․, Երկերի լիակատար ժողովածու, 7-րդ հատոր, Հայկական ՍՍՌ հրատարակչություն, Երևան, 1956, 523 էջ: [1956 Abovyan KH․, Yerkeri liakatar zhoghovatsu, 7-rd hator, Haykakan SSR hratarakch’ut’yun, Yerevan, 1956]․

    Աղայան Էդուարդ, Արդի հայերենի բացատրական բառարան, «Հայաստան» հրատ․, հ, 1, 2, Երեւան, 1976, 929 էջ, 1615 էջ։ [Aghayan Eduard, Ardi hayereni bats’atrakan barraran, «Hayastan» hrat․, h, 1, 2, Yerevan, 1976].

    Հայոց լեզվի բարբառային բառարան, Հր․Աճառյանի անվան լեզվի ինստիտուտ, ՀՀ ԳԱԱ, Եր․, 2001, էջ 2770։ [Hayots’ lezvi barbarrayin barraran, Hr․Acharryani anvan lezvi institut, HH GAA, Yer. 2001].

    Հայր Մկրտիչ Աւգերեան եւ Հայր Գրիգոր Ճէլալեան, Առձեռն բառարան հայկազնեան լեզուի, Սուրբ Ղազար, Վենետիկ, 1865, էջ 856։ [Hayr Mkrtich’ Awgerean yev Hayr Grigor Chelalean 1865, Arrdzerrn barraran haykaznean lezui, Surb Ghazar, Venetik].

    Հայր Գաբրիէլ Աւետիքեան, Հայր Խաչատուր Սիւրմէլեան, Հայր Մկրտիչ Աւգերեան, Նոր բառգիրք հայկազեան լեզուի, Երեւան, Երևանի համալսարանի հրատարակչություն, h. 1, 2, 1979, 1981, էջ 1139, 1067։ [Hayr Gabriel Awyetik’ean, Hayr Khach’atur Siwrmelean, Hayr Mkrtich’ Awgerean, Nor barrgirk’ haykazean lezui, Yerevan, Yerevani hamalsarani hratarakch’ut’yun, h. 1, 2, 1979, 1981].

    Հովսեփյան Լ․Ս․, Գրաբարի բառակազմությունը, Եր․, Հայկական ՍՍՌ ԳԱ հրատարակչություն, 1987, 374 էջ։ [Hovsep’yan L․S․, Grabari barakazmut’yuny, Yer․, Haykakan SSR GA hratarakch’ut’yun, 1987].

    Մալխասեանց Ստեփան, Հայերէն բացատրական բառարան, Եր․, Հայկական ՍՍՌ հրատարակչություն, 1944, հ․ 1, 608 էջ։ [Malkhaseants’ Step’an, Hayeren bats’atrakan barraran, Yer․, Haykakan SSR 1944, h․ 1].

    Ջահուկյան Գևորգ, Հայերենի ստուգաբանական բառարան, Եր․, «Ասողիկ», հրատարակչություն, 2010, 819 էջ։ [Jahukyan Gevorg, Hayereni stugabanakan barraran, Yer․, «Asoghik» hratarakch’ut’yun, 2010].

  • Լեզվաբանություն

    Բայի ժխտական երևութաբանությունը. չլինելու անվանումը լեզվում

    Սիրանուշ Հովհաննիսյան
    Դիտել PDF-ը
    Աբստրակտ

    Հոդվածում վերաիմաստավորվում է բայական ժխտման ավանդական ընկալումը՝ ժխտումը ոչ թե որպես տրամաբանական մերժում դիտարկելով, այլ ժխտական միավորներին անվանողական գործառույթ վերագրելով։ Ներկայացվում է, որ բնական լեզուներում բայական ժխտումը չի սահմանափակվում երկարժեք տրամաբանությամբ, դրսևորվում է իբրև բազմաշերտ, պրագմատիկ և իմաստաստեղծ մեխանիզմ, որը կարող է արտահայտել ոչ միայն բացակայություն, այլև իմաստային տարբեր դաշտեր։ Առաջարկվում է տեսակետ, ըստ որի՝ ժխտական միավորները չեն վերացնում կամ մերժում իրողությունները, այլ անվանում են դրանց բացակայությունը՝ «չլինելը» դարձնելով ճանաչելի և հաղորդելի։

    Երևութաբանական տեսանկյունից հիմնավորվում է, որ «չլինելը» միայն բացակայություն չէ, այլ գիտակցության մեջ տրված յուրահատուկ փորձառություն։ Այսպիսով, լեզուն չի ոչնչացնում իրականությունը, այլ համակարգում և անվանում է դրա բոլոր հնարավոր վիճակները՝ ներառյալ բացակայությունը։

    Հղումներ
  • Լեզվաբանություն

    Գիտական դիսկուրսում ժխտման արտահայտման եղանակները․ միջլեզվական շարահյուսական հետազոտություն անգլերենում, ռուսերենում և հայերենում

    Ռուզաննա Կարապետյան
    Դիտել PDF-ը
    Աբստրակտ

    Սույն հոդվածը նվիրված է գիտական դիսկուրսում ժխտման արտահայտման շարահյուսական եղանակների ուսումնասիրությանը՝ անգլերեն, ռուսերեն և հայերեն լեզուների նյութի հիման վրա։ Հետազոտության արդիականությունը պայմանավորված է այն փաստով, որ գիտական պոլեմիկայի շարահյուսական կազմակերպումը, հատկապես միջլեզվական դիտանկյունից և հայերեն գիտական դիսկուրսի շրջանակում, մինչ այժմ բավարար չափով ուսումնասիրված չէ։

    Աշխատանքի նպատակն է բացահայտել և համադրել այն հիմնական շարահյուսական մոդելները, որոնց միջոցով գիտական տեքստերում ձևակերպվում է ժխտումն ու հակափաստարկումը։ Հետազոտությունը կրում է տեսական-վերլուծական բնույթ և հիմնվում է դիսկուրս-ֆունկցիոնալ մոտեցման և արգումենտացիայի տեսության դրույթների վրա։

    Վերլուծության արդյունքում ցույց է տրվում, որ գիտական ժխտումն իրագործվում է կառուցվածքային շարահյուսական միջոցների միջոցով՝ զիջողական և հակադրական ստորադաս կառույցների, սահմանափակման իմաստաբանությամբ ձևերի և մոդալ-գնահատական ժխտման կիրառմամբ։ Բացահայտվում են ինչպես համընդհանուր, այնպես էլ հատւկ լեզվին բնորոշ առանձնահատկություններ, որոնք արտացոլում են գիտական արգումենտացիայի տարբեր ավանդույթները։

     

    Հղումներ

    1. Hyland (1998): hedging, epistemic commitment, and politeness/facework

    2. Hyland, Ken. 1998. Hedging in Scientific Research Articles. Amsterdam/Philadelphia: John Benjamins. 2. Halliday & Martin (1993): scientific discourse technology + grammatical metaphor

    3. Halliday, M.A.K. & J.R. Martin (eds.). 1993. Writing Science: Literacy and Discursive Power. London: Falmer. 3. Swales (1990): discourse community + genre conventions (research writing as social action)

    4. Swales, John M. 1990. Genre Analysis: English in Academic and Research Settings. Cambridge: Cambridge University Press. 4. Toulmin (1958): Rebuttal as an integral component of claims/ Toulmin, Stephen. 1958. The Uses of Argument. Cambridge: Cambridge University Press. 5. van Eemeren et al. 2014: disagreement as structured critical discussion/

    5. van Eemeren, Frans H., Bart Garssen, Erik Krabbe, A. Francisca Snoeck Henkemans, Bart Verheij, & Jean H.M. Wagemans. 2014. Handbook of Argumentation Theory. Dordrecht: Springer. 6. Halliday Systemic Functional Linguistics: grammar as meaning-making/

    6. Halliday, M.A.K. 1994. An Introduction to Functional Grammar. 2nd ed. London: Edward Arnold.

    7. Бондарко, А. В. (ред.). 1991. Функциональная грамматика: Введение. Ленинград: Наука.

    8. Աբեղյան, Մանուկ. 1975. Հայոց լեզվի տեսություն. Երևան: Հայկական ՍՍՀ Գիտությունների ակադեմիայի հրատարակչություն.

  • Լեզվաբանություն

    Դիտարկումներ իրանական ծագման «դիմելաձև-կոչում-տիտղոս» իմաստային խմբի որոշ հատկական փոխառությունների  մասին

    Սիլվա Պապիկյան
    Դիտել PDF-ը
    Աբստրակտ

    ­Հատ­կա­կան փո­խա­ռութ­յուն­նե­րին հայ լեզ­վա­բա­նութ­յան մեջ քիչ են անդ­րա­դար­ձել: Ան­վա­նում են նաև օ­տար բա­ռեր, տա­րաշ­խար­հիկ բա­ռեր, էկ­զո­տիզմ­ներ: ­Հատ­կա­կան փո­խա­ռութ­յուն­նե­րը սո­վո­րա­բար գոր­ծած­վում են, երբ խոս­քը վե­րա­բե­րում է որ­ևէ ժո­ղովր­դին բնո­րոշ ի­րույթ­նե­րին (ռեա­լիա­ներ) առնչ­վող նրա պատ­մութ­յա­նը, աշ­խար­հագ­րութ­յա­նը, սո­վո­րույթ­նե­րին: ­Հիմ­նա­կա­նում հան­դի­պում են թարգ­մա­նա­կան գրա­կա­նութ­յան մեջ, մա­մու­լում կամ տվյալ ժո­ղովր­դին առնչ­վող գոր­ծե­րում՝ պատ­մա­կան երկ, դա­սա­գիրք և­ այլն: Այս փո­խա­ռութ­յուն­նե­րը կա­րե­լի դա­սա­կար­գել ըստ տար­բեր հատ­կա­նիշ­նե­րի՝ ծագ­ման, ի­մաս­տա­յին խմբե­րի, հա­ճա­խա­կա­նութ­յան, ժա­մա­նա­կա­յին հատ­կա­նի­շի և­ այլն:

     Ընդ­հա­նուր հատ­կա­կան փո­խա­ռութ­յուն­նե­րի մեջ մեծ թիվ ու­նե­ցող «դի­մե­լաձև- կո­չում- տիտ­ղոս» ի­մաս­տա­յին խմբի բա­ռե­րը հա­յե­րե­նին ան­ցել են տար­բեր լե­զու­նե­րից՝ ռու­սե­րե­նից, թուր­քե­րե­նից, ի­րա­նա­կան լե­զու­նե­րից, ա­րա­բե­րե­նից, եվ­րո­պա­կան լե­զու­նե­րից: ­Հոդ­վա­ծում ա­ռա­ջին ան­գամ դի­տարկ­վում են ի­րա­նա­կան լե­զու­նե­րից հա­յե­րե­նին ան­ցած ո­րո­շա­կի հա­ճա­խա­կա­նութ­յուն ու­նե­ցող «դի­մե­լաձև – ­կո­չում - տիտ­ղոս» ի­մաս­տա­յին խմբի հատ­կա­կան փո­խա­ռութ­յուն­նե­րը:

    Հղումներ

    Aghayan Ed., Ardi hayereni bacʿatrakan bararan,«Hayastan» hrat.,Yer.,1976

    (in Armenian).

    Aghayan Ed., Yndhanur ev haykakan baragitutʿun, Yerevani hamalsarani hrat., Yer., 1984 ( in Armenian).

    Acharyan H., Hayeren armatakan bararan, Yerevani hamalsarani hrat., 3, Yer., 1977( in Armenian).

    Egishe,Vardani ev hayocʿ paterazmi masin, «Hayastan» hrat., Yer,1971( in Armenian).

    Egishei vasn Vardanay ev hayoc ʿ paterazmin, Yer.. HSSR GA hrat., 1957 ( in Armenian).

    Movses Khorenaci, Yerevani hamalsarani hrat., Yer.,1981 ( in Armenian).

    Haykakan sovetakan hanragitaran, HSSR pethrat., 2, 1976, 7, 1981( in Armenian).

    Hayoc lezvi barbarayin bararan, «Gituťyun» hrat., 3, Yer., 2004 ( in Armenian).

    Hayrapetyan A., Otar bareri bararan, Heghinakayin hrat., Yer., 2011( in Armenian).

    Malkhaseanc S., Hayeren bacatrakan bararan, HSSR pethrat., Yer., 1944-1945

    (in Armenian).

    Margaryan A., Zhamanakakic hayocʿ lezu, Yerevani hamalsarani hrat., Yer.,1993

    (in Armenian).

    Nizami Gyanjievi, Leyli yv Mejnun, Yer., 1947( in Armenian).

    Papikyan S., Ditarkumner hatkakan pʿokharutʿyun termini masin, Barbaragitutyan ardi khndirner (hanrapetakan gitazhoghov), Yer., 2025, ej 89-95 ( in Armenian)..

    Petrosyan H., Hayerenagitakan bararan, «Hayastan» hrat., Yer., 1987( in Armenian).

    Khlghatyan F., Zhamanakakic hayocʿ lezu, «Zangak-97» hrat.,Yer., 2009 ( in Armenian).

    Khlghatyan F.,Vochabanakan terminneri bararan-teghekatu, Yer.,1976( in Armenian).

    Abaev V.I, O principach etimologicheskogo slovarya. Voprosi yazikoznaniya, 1952, N 5., str.56-69( in Russian).

    Adoncʿ N., Armenia v epokhu Yustiniana: Politicheskoe sostoyanie na osnsove nakhararskogo stroya. Sankt-Peterburg, tipografiya Impertorskoy Akademii nauk, 1908

    ( in Russian).

    Arevak arevelahayereni korpus. http://www.eanc.net/EANC/search/?interface_language=am

Ժուռնալիստիկա

  • Ժուռնալիստիկա

    Նշանային բազմաշերտություն հայկական թվային միջավայրում․ լեզու, պատկեր և հանրային հաղորդակցություն

    Աստղիկ Ավետիսյան
    Դիտել PDF-ը
    Աբստրակտ

    Հոդվածում վերլուծվում է Հայաստանում թվային մեդիայի նշանաբանական տարածքը՝ որպես ինքնուրույն հետազոտական ոլորտ։ Հայկական թվային մեդիան դիտարկվում է որպես անցումային հասարակության պայմաններում ինքնության կառուցման, հասարակական տրավմատիկ փորձի թվային յուրացման և գլոբալ մեդիա հոսքերի հետ փոխազդեցության ձևավորման առանցքային միջավայր։

    Ուշադրության կենտրոնում են թվային հարթակներում ձևավորվող հաղորդակցական և բովանդակային գործելակերպերը, որոնք համադրում են ավանդական պատկերագրական կոդերը (արմենագիր, խաչքարային զարդամոտիվներ, պատմական կերպարներ) թվային մշակույթի լեզվական և տեսողական ձևերի հետ (մեմեր, հաջողության պատմություններ, կարճ տեսահոլովակներ)։

    Վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ հայկական թվային մեդիայի նշանաբանական համակարգը բնութագրվում է քաղաքականացված բազմաձևությամբ, պատմական ինդեքսների համադրական կիրառմամբ և տեղական հաղորդակցական գործելակերպերի արագ ձևավորմամբ։

    Հետազոտության մեթոդաբանական հիմքը կազմում են նշանագիտության և թվային միջավայրի հումանիտար հետազոտությունների սկզբունքները։ Տվյալների բազան ներառում է սոցիալական ցանցերում լայն տարածում ստացած բովանդակության, առցանց մեդիա նախագծերի և պետական թվային հաղորդակցության նյութերի որակական վերլուծությունը։

    Հղումներ

    Ա¬վե¬տիս¬յան Ա․Շ․, ¬Նոր մե¬դիա և ¬հա¬ղոր¬դակ¬ցութ¬յուն, ԵՊՀ հրատ․, Եր¬ևան, 2024 թ․, https://doi.org/10.46991/YSUPH/9785808426597 Avetisyan, A. Š. 2024. Nor media ev hałordakcutʿyun. EPH hrat., Erevan. DOI: https://doi.org/10.46991/YSUPH/9785808426597

    Հարությունյան Ժ․, Թվային հասարակության տեսական հիմքերը և զարգացումը չորրորդ արդյունաբերական հեղափոխության համատեքստում, Գիտական Արցախ, № 4(15), 2022, DOI: 10.52063/25792652-2022.4.15-104 Harutʿyunyan, Ž. 2022. Tʿvayin hasarakutʿyan tesakan himkʿery ev zargačʿumy čʿorrord ardyunaberakan hełašrjapʿoxutʿyan ha-matekstum. Gitakan Arcʿax, No. 4(15). DOI: 10.52063/25792652-2022.4.15-104

    Avetisyan A. Sh. New media and art: processes of interaction, Journal for Armenian Studies, Vol. 1 No. 68 (2025), https://doi.org/10.24234/journalforarmenianstudies.v1i68.159

    Avetisyan, A. Sh., The Impact of New Media In The Context Of The Transformation Of The Network Economy, Journal Economics, Finance and Accounting, https://doi.org/10.59503/29538009-2024.1.13-5

    Peirce C. S., The Essential Peirce: Selected Philosophical Writings, Indiana University Press,1998.

    Jenkins, H., Ito M., & Boyd D., Participatory Culture in a Networked Era. Polity Press., 2015, jenkins-ito-boyd-ch1.pdf

    Couldry N., Hepp A., The Mediated Construction of Reality, Polity Press, 2017

    Shifman L., Memes in Digital Culture, Cambridge, MA, The MIT Press, 2014.

    Barthes, R. (1977). Image–Music–Text.

    Chandler, D. (2017). Semiotics: The Basics.

    Hall, S. (1997). Representation: Cultural Representations and Signifying Practices.

    Kress, G., & van Leeuwen, T. (2006). Reading Images: The Grammar of Visual Design.

    Jewitt, C. (2014). The Routledge Handbook of Multimodal Analysis.

    Jenkins, H. (2006). Convergence Culture.

    Papacharissi, Z. (2015). Affective Publics.

    Castells, M. (2012). Networks of Outrage and Hope.

    Androutsopoulos, J. (2014). Mediatization and Sociolinguistic Change.

    Wodak, R. (2015). The Politics of Fear.