Banber Erevani hamalsarani. Banasirut'yun.
| E - ISSN | : | 2738-2575 |
| P - ISSN | : | 1829-457X |
Հոդվածում քննվում են հունական դիցաբանության գլխավոր միֆերից մեկի՝ մեռյալների ստորգետնյա թագավորության պատկերումը Եղիշե Չարենցի «Եզերքը Աիդ» բալլադում և դրա ծագումնաբանական կապը Հոմերոսի պոեմների հետ։ Հին աշխարհի միֆական համակարգերից Եղիշե Չարենցի ուշադրությունը ամենից շատ և տևականորեն գրավել է հունական դիցաբանությունը։ Այդ թեմայով առաջին նշանակալից ստեղծագործությունը 1916 թ․ գրված «Եզերքը Աիդ» բալլադն է։ Հունական միֆերի մեծագույն մասը Չարենցը գիտեր Հոմերոսի «Իլիական» և «Ոդիսական» վիպերգերից, որոնց նախապես ծանոթ էր Նիկոլայ Կունի «Ինչ էին պատմում հին հույներն ու հռոմեացիներն իրենց աստվածների ու հերոսների մասին» գրքից։ Մեռյալների ստորգետնյա աշխարհի (ստորերկրայքի) միֆի չարենցյան պատկերը, նրա միֆապոետիկան, գաղափարական բովանդակությունն ու գեղարվեստական կառուցվածքը բխում են հոմերոսյան ավանդույթից։
В статье рассматривается изображение одного из главных мифов греческой мифологии − подземного Царства мертвых в балладе Егише Чаренца «Край Аид» и его генеалогическая связь с поэмами Гомера. Из мифологических систем древнего мира наибольшее и устойчивое внимание Егише Чаренца привлекала греческая мифология. Первым значительным произведением на эту тему является баллада «Край Аид», написанная в 1916 году. Большинство греческих мифов Чаренц знал по эпическим произведениям Гомера «Илиада» и «Одиссея», с которыми он был ранее знаком по книге Николая Куна «Что рассказывали греки и римляне о своих богах и героях». Чаренцовское изображение мифа о подземном мире мертвых (преисподней) вдохновлено ими. Мифопоэтика, идейное содержание и художественная структура баллады восходят к гомеровской традиции.
This article examines the depiction of one of the central myths of Greek mythology − the underworld of the dead − in ballad “The Land of Aid” and its genealogical connection to Homer’s poems. Of the ancient mythological systems, Yeghishe Charents’s greatest and most enduring interest was in Greek mythology. His first significant work on this subject was the ballad “The Land of Aid” written in 1916. Charents knew most of the Greek myths from Homer’s epic works, the Iliad and the Odyssey, which he had previously read through Nikolai Kuhn’s book “What the Greeks and Romans Said about Their Gods and Heroes”. Charents’ depiction of the myth of the underworld of the dead is inspired by them. The ballad’s mythopoetics, ideological content, and artistic structure derive from the Homeric tradition.
Հոմեր (1864), Հոմերի Իլիական։ Հան ի հայ Հ․ Արսէն Կոմիտաս Բագրատունի ի Մխիթարեանց, ի Վենետիկ ի վանս Սրբոյն Ղազարու, 1864։ [Homer (1864), Homeri Iliakan. Han I hay H. Arsen Komitas Bagratuni I Mkhit’areants’, I Venetik I vans Srboin Ghazaru, 1864]․
Հոմերոս (1843), Հոմերոսի Եղիական, թարգմանեաց ի հելլենականէ հ. Եղիա Թոմաճեան, հատոր Ա, Վենետիկ, Սուրբ Ղազար, 1843։ [Homeros (1843), Homerosi Eghiakan, t'argmaneats' i hellenakane h. Eghia T'omachean, hator A, Venetik, Surb Ghazar, 1843]․
Հոմերոս (1911), Իլիական․ բնագրէն թարգմանեց Հ․ Արսէն Ղազարոս Ղազիկեան, Վենետիկ-Սուրբ Ղազար, Մխիթարեան տպագրութիւն, 1911։ [Homeros (1911), Iliakan, bnagren t'argmanets' H. Arsen Ghazaros Ghazikean, Venetik-Surb Ghazar, Mhhitarean tpagrut’iun, 1911]․
Հոմերոս, Իլիական (2024), Իլիական։ Հին հունարենից թարգմանությունը, առաջաբանը և ծանոթագրությունները՝ Գոհար Մուրադյանի և Արամ Թոփչյանի։ Երկրորդ՝ բարեփոխված հրատարակություն, Եր․, «Զանգակ» հրատ․, 2024։ [Homeros, Iliakan (2024)․ Hin hunarenits' t'argmanut'yuně, arajabaně ev tsanot'agrue'yunnerě Gohar Muradyani ev Aram T'op'ch'yani. Erkrord barep'okhvats hratarakut'yun, Yer., ''Zangak'' hrat., 2024]․
Հոմերոս (1988), Ոդիսական։ Հին հունարենից թարգմանեց Համազասպ Համբարձումյանը։ Եր․, Երևանի համալսարանի հրատ․, 1988։ [Homeros (1988), Vodisakan. Hin hunarenits' t'argmanets’ Hamazasp Hambardzumyaně. Yer., Yerevani hamalsarani hrat., 1988]․
Հոմերոս, Ոդիսական (2024)։ Հին հունարենից թարգմանությունը, առաջաբանը և ծանոթագրությունները՝ Գոհար Մուրադյանի և Արամ Թոփչյանի։ Եր․, «Զանգակ» հրատ․, 2024։ [Homeros, Vodisakan (2024). Hin hunarenits' t'argmanut'yuně, arajabaně ev tsanot'agrue'yunnerě Gohar Muradyani ev Aram T'op'ch'yani. Erkrord barep'okhvats hratarakut'yun, Yer., ''Zangak'' hrat., 2024]․
Չարենց Ե․ (2022), Եղիշե Չարենցի անձնական գրադարան, Եր., Եղիշե Չարենցի տուն-թանգարան, 2022։ [Ch'arents' Ye. (2022),, Yeghishe Ch'arents'i andznakan gradarakan, Yer., Yeghishe Ch'arents'i tun-t'angaran, 2022]․
Չարենց Ե․ (2023), Երկերի ժողովածու 13 հատորով, հ․ 1, Եր., «Անտարես», 2023։ [Ch'arents' Ye., (2023), Yerkeri zhoghovatsu 13 hatorov, h. 1, Yer., ''Antares'', 2003]․
Homer (1884), The “Iliad” of Homer with a verse translation, vol. I, London, Longmans and Co, 1884.
Гомер (1935), Илиада. Пер. Н.И. Гнедича. Ред. и коммент. И.М.Троцкого. При участии И.И. Толстого, М.-Л., «Academia», 1935. [Gomer (1935), Iliada. Per. N.I.Gnedicha. Red. i komment. I.M.Trockogo. Pri uchastii I.I. Tolstogo. M.-L., ''Academia'', 1935]․
Кун Н. (1914), Что рассказывали греки и римляне о своих богах и героях, ч. 1, М., Издательство И.Н. Кушнерев и К°, 1914. [Kun N. (1914), Chto rasskazyvali greki i rimljane o svoikh bogakh i gerojakh, ch. 1, M., Izdatel‘stvo I.N.Kushnerev К°, 1914]․
Жуковский В. (2010), Полное собрание сочинений и писем в двадцати томах. Том 6․ Переводы из Гомера. «Илиада», «Одиссея», М., «Языки славянских культур», 2010. [Zhukovskij V. (2010), Polnoe sobranie sochinenij i pisem v dvenadcati tomakh. Tom 6. Perevody iz Gomera. ''Iliada'', ''Odisseya'', M., ''Jazyki slavjanskikh kul‘tur'', 2010]․
Мифы народов мира (1987). Энциклопедия в двух томах, том 1, М., «Советская энциклопедия», 1987. [Mify narodov mira (1987). Enciklopedija v dvukh tomakh, tom 1, M., ''Sovetskaja enciklopedija'', 1987]․
Петрухин В. (2010), Загробный мнр. Мифы о загробном мире։ мифы разных народов, М., АСТ։ Астраль, 2010. [Petrukhin V. (2010), Zagrobnyj mir. Mify o zagrobnom mire։ mify raznykh narodov, M., AST։ Astral‘, 2010]․
Тахо-Годи А․ (1989), Греческая мифология, М., «Искусство», 1989. [Takho-Godi A. (1989), Grecheskaja mifologija, M., ''Iskusstvo'', 1989]․
Չնայած տարբեր ժողովուրդների առասպելաբանական, կրոնական և ֆոլկլորային ավանդույթներում ձիու կայուն ներկայությանը, դրա նշանակությունն առավել հաճախ մեկնաբանվում է առանձին խորհրդանշական համալիրների՝ արեգակնային (սոլյար), ռազմական, խթոնիկ կամ տնտեսական համատեքստերի միջոցով: Նման մոտեցումը դժվարացնում է այս կերպարի բացառիկ կայունության և մշակութային առումով իրարից հեռու ավանդույթներում դրա վերարտադրելիության բատատրությունը: Իրականացված հետազոտությունը թույլ է տալիս տվյալ հիմնախնդիրը դիտարկել այլ տեսանկյունից՝ կերպարի կենսունակությունը կապելով ոչ թե խորհրդանիշների մշտականության, այլ որոշակի կառուցվածքային գործառույթի պահպանման հետ: Առասպելաբանական նյութի համադրումը ռուսական հեքիաթային և բիլինային ավանդույթի հետ ցույց է տալիս, որ ձին հանդես է գալիս որպես անցման առանցքային կերպարներից մեկը, որն ապահովում է կեցության տարբեր մակարդակների միջև փոխազդեցությունը և ուղեկցում հերոսի կարգավիճակի փոփոխությանը: Ընդ որում, ռուսական ֆոլկլորում տեղի է ունենում արքաիկ մոդելի զգալի վերաիմաստավորում: Եթե առասպելաբանական համակարգերում ձին գերազանցապես կապված է տիեզերաբանական միջնորդության և աշխարհների միջև սահմանների հատման հետ, ապա հեքիաթում և էպոսում դրա գործառույթը կենտրոնանում է բուն անցման սուբյեկտի շուրջ: Հրաշագործ ձին ներգրավված է լինում ոչ այնքան հերոսին տեղափոխելու, որքան նրա կայացման, փորձությունների հաղթահարման և նոր ինքնության ձեռքբերման գործընթացներում:
Նման շեղումը թույլ է տալիս ռուսական ֆոլկլորը դիտարկել ոչ թե որպես հնագույն առասպելաբանական պատկերացումների ուշացած արտացոլում, այլ որպես դրանց ակտիվ գեղարվեստական վերամշակման տարածություն, որտեղ ձիու մեդիատիվ գործառույթը ստանում է առավել հետևողական և մարդաբանորեն նշանակալի մարմնավորում: Այս դիտանկյունից ձիու կերպարը ներկայանում է որպես միջնորդության և հոգեուղեկցության յուրահատուկ առասպելապոետիկ մոդել, որը միավորում է տարասեռ մշակութային ավանդույթները՝ անցման և տրանսֆորմացիայի ընդհանուր տրամաբանության միջոցով:
Adkins B. (2015). Deleuze and Guattari’s A Thousand Plateaus: A Critical Introduction and Guide. – Edinburgh: Edinburgh University Press. – 272 p.
Afanasiev A.N. (1865). Poeticheskie vozzreniya slavyan na prirodu. Opyt sravnitelnogo izucheniya slavyanskikh predanii i verovanii, v svyazi s mificheskimi skazaniyami drugikh rodstvennykh narodov. Vol. 1. – M.: Izdanie K. Soldatenkova. – 800 s. [Electronic resource]. Available at: https://www.booksite.ru/fulltext/afanas1/text.pdf
Bortnikova Yu.A., Naumenko O.N. (2022). Musulmanskii «Belyi kon» i obsko-ugorskii «Belyi olen»: tochki soprikosnoveniya v religioznoi kulture korennykh narodov Severa. Genesis: istoricheskie issledovaniya. No. 1. DOI: 10.25136/2409-868X.2022.1.34712 [Electronic resource]. Available at: https://surl.li/vegaxz (in Russian).
Campbell J. (2004). The Hero with a Thousand Faces. – Princeton, NJ: Princeton University Press. – 418 p.
Dal V. (1955). Tolkovyi slovar velikorusskogo yazyka. Vol. II. – M.: Gosudarstvennoe izdatelstvo inostrannykh i natsionalnykh slovarei. – 24,375 usl. pech. l. (in Russian).
Eliade M. (1972). Shamanism: Archaic Techniques of Ecstasy / trans. from the French by W. R. Trask. – Princeton, NJ: Princeton University Press. – 610 p.
Krishnananda S. (1983). The Brihadaranyaka Upanishad. Chapter I. First Brahmana: The Universe as a Sacrificial Horse [Electronic resource]. Available at: https://www.swami-krishnananda.org/brdup/brhad_I-01.html
Lévi-Strauss C. (1955). The Structural Study of Myth. The Journal of American Folklore. Vol. 68, No. 270. Myth: A Symposium. – P. 428–444.
Lindow J. (2001). Norse Mythology: A Guide to the Gods, Heroes, Rituals, and Beliefs. – Santa Barbara, CA: ABC-Clio. – 365 p.
Morozova T.P. (2019). Kon-solntse v slavyanskoi yazycheskoi mifologii. Vestnik slavyanskikh kultur. Vol. 52. [Electronic resource]. Available at: https://surl.li/vlnrhn (in Russian).
Ovid. (2022). Metamorphoses / trans. with an introduction by Stephanie McCarter. – New York: Penguin Books. – 560 p.
Propp V.Ya. (2000). Istoricheskie korni volshebnoi skazki. Razdel «Zagrobnye dariteli». Umershii otets. – M.: Labirint. – 336 s. (in Russian).
Rybakov B.A. (2013). Yazychestvo drevnikh slavyan. – M.: Akademicheskii Proekt. – 640 s. (in Russian).
Skazka-bylina pro Ilyu Muromtsa. In: Byliny v zapisyakh i pereskazakh XVII–XVIII vekov [Electronic resource]. Available at: https://feb-web.ru/feb/byliny/texts/imu/imu-313-.htm
The Holy Bible. (2018). Authorized King James Version. – Nashville, TN: Thomas Nelson. – 3327 p.
Toporov V.N. (1995). Mif. Ritual. Simvol. Obraz: Issledovaniya v oblasti mifopoeticheskogo. Izbrannoe. – M.: Izdatelskaya gruppa «Progress» – «Kultura». – 624 s. (in Russian).
Toporov V.N. (2010). Mirovoe derevo: Universalnye znakovye kompleksy. Vol. 1. – M.: Rukopisnye pamyatniki Drevnei Rusi. – 448 s. (in Russian).
Tumanyan G.S. (2023). Zhertvoprinoshenie konya v pogrebalnykh obryadakh (po dannym pogrebenii epokhi bronzy i rannego zheleza v Armenii). Rossiiskaya arkheologiya. No. 1. – P. 70–83 [Electronic resource]. Available at: https://surl.lt/cuqhwm (in Russian).
Williams J. (2008). Gilles Deleuze’s Logic of Sense: A Critical Introduction and Guide. – Edinburgh: Edinburgh University Press. – 256 p.
Հոդվածում ներկայացվում է անտիկ առասպելների 21-րդ դարի ֆեմինիստական վերապատումների համեմատական վերլուծությունը՝ Մադլեն Միլլերի «Կիրկե» և Փեթ Բարքերի «Աղջիկների լռությունը» վեպերի հիման վրա: Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում նարատիվի կառուցվածքին, մշակութային համատեքստին և պատումի տեսակին համապատասխան ֆոկալիզացիայի տեղաշարժին, ինչպես նաև ավանդական հերոսական դիսկուրսի ապակառուցմանը: Հետազոտությունը քննում է այն ուղիները, որոնցով ժամանակակից հեղինակները վերիմաստավորում են առասպելաբանական նյութն այլընտրանքային դիտանկյունից՝ իմաստային շեշտադրումը հերոսական էպոսից տեղափոխելով դեպի հոգեբանական փորձառություն, մասնավորապես՝ տրավմատիկ փորձը և դրա հետևանքները: Վերլուծությունը նաև վերհանում է ժամանակակից կանացի միֆոպոետիկայի երկու տարբեր մոդելներ, որոնք արտացոլում են առասպելաբանական կառույցների և պատումային հեղինակության հետ փոխազդեցության տարբեր եղանակներ:
Russian-Language Printed Sources
1. Barker P. The Silence of the Girls / trans. from English by A. Glebovskaya. – Moscow: Eksmo, 2020. – 352 p.
2. Gonchar-Khandzhyan N., Safaryan M. «Narrative Subversion and the Deconstruction of Myth in Madeline Miller’s The Song of Achilles» // Foreign Languages in Higher Education. – 2024. – Vol. 28, No. 2 (37). – P. 230–249.
3. Homer. The Iliad. The Odyssey. – Moscow: Khudozhestvennaya Literatura, 1967. – 768 p.
4. Jung C. G. The Archetypes and the Collective Unconscious. – Moscow: AST, 2020. – 224 p.
5. Meletinsky E. M. The Poetics of Myth. – 3rd ed., repr. – Moscow: Vostochnaya Literatura RAN, 2000. – 407 p.
6. Miller M. Circe / trans. from English by A. Andreeva. – Moscow: Eksmo, 2019. – 416 p.
7. Miller M. The Song of Achilles / trans. from English by A. Andreeva. – Moscow: Eksmo, 2017. – 416 p.
8. Nenarokova M. R. «Retelling: A New Genre or an Insufficiently Studied “Old” One?» // Bulletin of the Russian Christian Academy for the Humanities. – 2024.
9. Ovid. Collected Works: in 2 vols. – Vol. 2. – Saint Petersburg: Studia Biografika, 1994. – 528 p.
English-Language Printed Sources
10. Hardwick L. Reception Studies. Greece and Rome: New Surveys in the Classics. – Oxford: Oxford University Press, 2003. – 128 p.
11. Martindale C. Redeeming the Text: Latin Poetry and the Hermeneutics of Reception. – Cambridge: Cambridge University Press, 1993. – 140 p.
Electronic Resources
12. Judge S. Contemporary Feminist Adaptations of Greek Myth [Electronic resource]: PhD thesis. – University of Glasgow, 2022. – URL: ResearchGate (accessed: 12 May, 2026).
13. Jung C. G. Archetype and Symbol [Electronic resource]. – URL: LitLife (accessed: 12 May, 2026).
14. Laseter S. Madeline Miller’s Circe as a Feminist Revisionist Myth [Electronic resource]: Bachelor’s thesis. – University of Amsterdam, 2020. – 45 p. – URL: University of Amsterdam Repository (accessed: 13 May, 2026).
15. Manzhula O. V. «Artistic Features of Pat Barker’s Novel The Silence of the Girls» [Electronic resource] // World Literature in the Context of Culture. – 2022. – No. 15 (21). – URL: CyberLeninka (accessed: 8 May, 2026).
16. Nester N. V. «The Image of Circe in the Works of M. Miller and the Classical Tradition» [Electronic resource]. – URL: CyberLeninka (accessed: 12 May, 2026).
17. Sarwar R., Fatima S. «Madeline Miller’s Circe: A Feminist Stylistic Approach» [Electronic resource] // Pakistan Journal of Humanities. – 2022. – Vol. 3, No. 2. – P. 337–359. – URL: ResearchGate (accessed: 14 May, 2026).
18. Tatar M. The Heroine with a Thousand Faces: The Female Archetype in Mythology and Literature [Electronic resource]. – URL: Flibusta (accessed: 14 May, 2026).
Հոդվածը նվիրված է այն մեխանիզմների վերլուծությանը, որոնց միջոցով տարբեր խոսքային, սոցիալական և ժանրային մոդելները ձևավորում են Էդուարդո Մենդոսայի վեպերի գեղարվեստական համակարգը: Վերլուծվում է տարբեր խոսքային ռեգիստրների համադրությունը, ինչպես նաև դրանց հեգնական, երգիծական և ոճավորող փոխակերպման հնարքները: Հատուկ ուշադրություն է դարձվում կերպարների հաղորդակցական վարքագծի կապին շարժուն ինքնության ձևավորման հետ և լեզվական անհամասեռության դերին քաղաքային տարածության կառուցարկման գործում: Ցույց է տրված, որ Մենդոսայի արձակում մշակութային կոդերը չեն գործում մեկուսացված, այլ ձևավորում են դինամիկ կառուցվածք, որը կապում է կերպարի սոցիալական բնութագիրը, ինքնորոշման եղանակները և իրականության ընկալման տարբեր մոդելները:
1. Cabrales Arteaga José Manuel. (2000). Cervantes y la novela actual: aproximación a Una comedia ligera, de Eduardo Mendoza // Monte Buciero. – No. 5. – pp. 255–272. [Electronic resource]. Available at: https://dialnet.unirioja.es/descarga/articulo/206319.pdf (Accessed: 18.06.2025).
2. Bakhtin M.M. (1975). Slovo v romane // Voprosy literatury i estetiki. Issledovaniya raznykh let. M.: Khudozhestvennaya literatura. – 504 s. (in Russian).
3. Bucholtz M., Hall K. (2005). Identity and interaction: a sociocultural linguistic approach // Discourse Studies. – Vol. 7, No. 4–5. – pp. 585–614. DOI: 10.1177/1461445605054407. [Electronic resource]. Available at: https://surl.li/yokxfr (Accessed: 18.06.2025).
4. García-Rodríguez M.J. (2020). El enredo de la bolsa y la vida: la parodia de la signicidad en Eduardo Mendoza // Bulletin of Spanish Studies. – Vol. 97, No. 8. – pp. 1333–1347.
5. Goffman E. (1956). The Presentation of Self in Everyday Life. Edinburgh: University of Edinburgh, Social Sciences Research Centre. – 161 p.
6. Hutcheon L. (1985). A Theory of Parody: The Teachings of Twentieth-Century Art Forms. New York: Methuen. – 143 p.
7. Lotman Yu.M. (1970). Struktura khudozhestvennogo teksta. M.: Iskusstvo. – 384 s. (in Russian).
8. Mendoza E. (2001). El laberinto de las aceitunas. Barcelona: Seix Barral. – 230 p.
9. Mendoza E. (2001). El misterio de la cripta embrujada. Barcelona: Seix Barral. – 191 p.
10. Mendoza E. (2001). La aventura del tocador de señoras. Barcelona: Seix Barral. – 224 p.
11. Mendoza E. (2001). La ciudad de los prodigios. Barcelona: Seix Barral. – 416 p.
12. Mendoza E. (2012). El enredo de la bolsa y la vida. Barcelona: Seix Barral. – 352 p.
13. Schwarzbürger S. (2002). La ciudad narrada. Barcelona en las novelas urbanas de Eduardo Mendoza. La relación entre texto y ciudad // Revista de Filología Románica. – Anejo III. – pp. 203–220. [Electronic resource]. Available at: https://surl.li/jtbsov (Accessed: 18.06.2025).
Հոդվածում առաջարկվում է Չակ Պալանիկի գեղարվեստական փիլիսոփայության նորովի ընթերցում, որն իրականացվում է «Փրկվածը» և «Շնչահեղձություն» վեպերում մեսիական մոդելի վերլուծության միջոցով: Ուսումնասիրության առանցքում սուբյեկտի ձևավորման գործընթացն է ավանդական հեղինակության ճգնաժամի պայմաններում, երբ կրոնական, սոցիալական և ընտանեկան կառույցներն այլևս ունակ չեն ապահովելու անհատի կայուն ինքնությունը: Ցույց է տրվում, որ Պալանիկի ստեղծագործական աշխարհում մեսիական մոտիվը չի սահմանափակվում սոսկ կրոնական թեմատիկայով, այլ հանդես է գալիս որպես ազատության, պատասխանատվության և ինքնորոշման ընկալման համընդհանուր եղանակ։ Երկու վեպերի համադրական քննությունը հնարավորություն է տալիս հետևելու սակրալի տեքստային մարմնավորման ձևերի փոխակերպմանը՝ հրապարակայնորեն կերտվող մարգարեի կերպարից դեպի ընտանեկան հիշողության, հոգեբանական կախվածության և տրավմատիկ փորձառության ներքին տիրույթ։ Հիմնավորվում է, որ այս գործընթացն արտացոլում է սուբյեկտայնության մոդելի փոփոխությունը, որի շրջանակում ինքնավարության որոնումը կապված է ոչ թե բուն իշխանության հաղթահարման, այլ մարդկային «ես»-ը ձևավորող խորհրդանշական մեխանիզմների վերաիմաստավորման հետ։ Ստացված արդյունքները թույլ են տալիս «Փրկվածը» և «Շնչահեղձություն» վեպերը դիտարկել որպես հեղինակային սուբյեկտայնության հայեցակարգի ձևավորման երկու հաջորդական փուլեր, որոնք բացահայտում են մեսիական մոդելի էվոլյուցիան հետմոդեռնիստական մշակույթում։
1. Baudrillard Jean. (1994). Simulacra and Simulation / trans. by S. F. Glaser. Ann Arbor: University of Michigan Press. – 164 p.
2. Butler J. (1997). The Psychic Life of Power: Theories in Subjection. – Stanford, CA: Stanford University Press, pp. 37, 59. [Electronic resource]. Available at: https://surl.li/hgjkmw (Accessed: 04.07.2026).
3. Foucault Michel. (1995). Discipline and Punish: The Birth of the Prison / Translated by Alan Sheridan. – New York: Vintage Books. – 333 p.
4. Foucault Michel. (2021). The History of Sexuality. Vol. 4: Confessions of the Flesh / Translated by Robert Hurley; Ed. by Frédéric Gros. – London: Penguin Books. – 396 p.
5. Freud Sigmund. (1958). Remembering, Repeating and Working-Through (Further Recommendations on the Technique of Psycho-Analysis II) // The Standard Edition of the Complete Psychological Works of Sigmund Freud. Vol. 12. London: Hogarth Press. – P. 145-156. URL: https://clck.ru/3T8LoG (accessed 16 April 2026).
6. Gonchar-Khanjyan N., Tovmasyan K. (2020). The Problematics of
7. Hesse H. (1969). Steppenwolf / Translated by Basil Creighton; with suggestions by Hellmut Frenz. – New York: Bantam Books. – 248 p.
8. Lacan Jacques. (1966). Écrits. – Paris: Éditions du Seuil. [Electronic resource]. Available at: https://mudrac.ffzg.hr/~bmikulic/Filoz-Psy2012/JL_0393329259.pdf (Accessed: 04.07.2026).
9. McCampbell Mary W. (2009). “Paradigms Are Dissolving Left and Right”: Baudrillard’s Anti-Apocalypse and Chuck Palahniuk’s Survivor. In: Sacred and Immoral: On the Writings of Chuck Palahniuk / Ed. by Jeffrey A. Sartain. – Newcastle upon Tyne: Cambridge Scholars Publishing. – P. 146–158.
10. Palahniuk Chuck. (2002). Choke. – New York: Anchor Books. – 272 p.
11. Palahniuk Chuck. (2003). Survivor. London: Vintage Books, 2003. – 294 p.
12. Palahniuk Chuck. (2004). Stranger Than Fiction (True Stories). – New York: Doubleday. [Electronic resource]. Available at: https://openlibrary.org/works/OL18932W/Stranger_Than_Fiction (Accessed: 04.07.2026).
Palahniuk’s Novel “Survivor” in Relation to Nietzsche’s Philosophical Concept. Foreign Languages in Higher Education. Vol. 24, No. 2 (29). – P. 121–131. [Electronic resource]. Available at: https://surl.li/crfpoh (Accessed: 04.07.2026). (In Russ.)
13. Ricoeur Paul. (1992). Oneself as Another / Translated by Kathleen Blamey. – Chicago: University of Chicago Press. [Electronic resource]. Available at: https://www.academia.edu/1767103/Oneself_as_another (Accessed: 04.07.2026)).
14. Sacred and Immoral: On the Writings of Chuck Palahniuk. (2009). Ed. by Jeffrey A. Sartain. – Newcastle upon Tyne: Cambridge Scholars Publishing. – 240 p. [Electronic resource]. Available at: https://clck.ru/3TQRC2 (Accessed: 04.07.2026).
15. Stirrings Still: The International Journal of Existential Literature. (2005). Fall/Winter. Vol. 2, No. 2: The Fiction of Chuck Palahniuk / Ed. by Erik M. Grayson. – Binghamton: Binghamton University. – 152 p. [Electronic resource]. Available at: https://clck.ru/3UTyVX (Accessed: 04.07.2026).
Կաթոլիկ վարդապետ Բարդուղիմեոս Մարաղացին (14-րդ դ․) իր «Դիեալեկտիկա» երկում տրամաբանական մեկնություններին զուգահեռ քննարկել է քերականական հարցեր: Ուշագրավ է հատկապես քերականական գիտությանը տված նրա սահմանումը, որ ազդված է լատինական անտիկ ավանդույթից և որի սկզբունքը թափանցել և հետագայում կայուն կերպով կիրառվել է հայերենի լատինատիպ քերականության մեջ: Ուշագրավ է նաև խոսքի մասերի դասակարգման նկարագրությունը, որ ընդգրկում է ընդարձակ նյութ (փիլիսոփայական-տրամաբանական, քերականական ուսմունքներ) և հիմքում ունի և՛ հայկական (հունաբան), և՛ լատինական (անտիկ և սխոլաստիկ) ավանդույթները:
Այս հարցերը քննության են առնվել հայկական և լատինական աղբյուրների համեմատությամբ՝ նպատակ ունենալով ցույց տալու դրանց առնչությունները մեկնողական ավանդույթի հետ: Ինչպես նաև նկատի են առնվել հայերենի լատինատիպ քերականությունները (14-րդ դ, 17-18-րդ դդ.)՝ պարզելու խնդրո առարկա մեկնությունների ազդեցությունը քերականական մտքի զարգացման վրա:
Ադոնց Ն. (2008), Նախաբան, Երկեր, Գ հ., Երևան, էջ XIII-CLXXXIII [Adonts N. (2008), Naxaban, Erker, G h., Yerevan, ej XIII–CLXXXIII]:
Ավագյան Ս․ (1977), Հովհաննես Քռնեցու «Համառօտ հաւաքումն յաղագս քերականին» երկի քերականագիտական նշանակությունը, Յովհաննէս Քռնեցի, Յաղագս քերականին, Երևան, էջ 52-153 [Avagyan S. (1977), Hovhannes Kṙnets‘u «Hamarot havaqumn yaghags k‘erakanin» erki k‘erakanagitakan nshanakut‘yuny, Yovhannes Kṙnetsi, Yaghags k‘erakanin, Yerevan, ej 52–153]:
Արուեստ Դիոնիսեայ քերականի (2008), Ն. Ադոնց, Երկեր, Գ հ., Երևան, էջ 1-76 [Aruest Dioniseay k‘erakani (2008), N. Adonts, Erker, G h., Yerevan, ej 1–76]:
Գալանոս Կղ. (1645), Քերական և տրամաբանական ներածութիւն առ յիմաստասիրութիւնն շահելոյ, Հռոմ [Galanos Kgh. (1645), K‘erakan ew tramabanakan nerats‘ut‘iwn ar himastasirut‘iwnə shahelōy, Hṙom]:
Դաւիթ Քերական (1956), Մեկնութիւն Քերականին, Գ․ Ջահուկյան, Դավթի քերականական աշխատության նորահայտ ամբողջական ձեռագիր տեքստը, Բանբեր Մատենադարանի, 3, էջ 241-264 [Davit‘ K‘erakan (1956), Meknut‘iwn K‘erakanin, G. Jahukyan, Davt‘i k‘erakanakan ashxatut‘yan norahayt amboghjakan jeragir tekstə, Banber Matenadarani, 3, ej 241–264]:
Խաչիկյան Լ․ (1977), «Քռնայի հոգևոր-մշակութային կենտրոնը և Հովհաննես Քռնեցու գիտական գործունեությունը», Յովհաննէս Քռնեցի, Յաղագս քերականին, Երևան, էջ 5-51 [Khachikyan L. (1977), «Kṙnayi hogevor-mshakut‘ayin kentrony yev Hovhannes Kṙnets‘u gitakan gortsuneut‘yuny», Yovhannes Kṙnetsi, Yaghags k‘erakanin, Yerevan, ej 5–51]:
Կոստանդնուպոլսեցի Յ. (1674), Զտութիւն հայկաբանութեան կամ քերականութիւն հայկական, Հռոմ [Kostandnupolsets‘i Y. (1674), Ztut‘iwn haykabanut‘ean kam k‘erakanut‘iwn haykakan, Hṙom]:
Ջահուկյան Գ. (1954), Քերականական և ուղղագրական աշխատությունները հին և միջնադարյան Հայաստանում, Երևան [Jahukyan G. (1954), K‘erakanakan ew uġġagrakan ashxatutyunnerə hin ew mijinadaryan Hayastanum, Yerevan]:
Սեբաստացի Մխ․ (1730), Քերականութիւն գրաբառի լեզուի Հայկազան սեռի, Վենետիկ [Sebastatsi Mkh. (1730), K‘erakanut‘iwn grabaṙi lezui Haykazan seṙi, Venetik]:
Սիրունյան Տ. (2017), Հովհաննես Քռնեցու քերականական երկի սահմանումների լատիներեն նախօրինակները, Բանբեր Մատենադարանի, 24, էջ 122-140 [Sirunyan T. (2017), Hovhannes Kṙnets‘u k‘erakanakan erki sahmanumneri latinerēn naxōrinaknerə, Banber Matenadarani, 24, ej 122–140]։
Սիրունյան Տ. (2019), Բարդուղիմեոս Մարաղացու տրամաբանության լատիներեն աղբյուրները. «Դիալեկտիկա» և "Summulae Logicales", Էջմիածին, 2019, Զ, էջ 44-66, Է, էջ 106-119 [Sirunyan T. (2019), Bardughimeos Maraghats‘u tramabanut‘yan latinerēn aghbyurnery. «Dialektika» yev "Summulae Logicales", Ejmiatsin, 2019, Z, ej 44–66, E, ej 106–119]։
Սրվանձտյան Գ. (1874), Հնոց եւ նորոց պատմութիւն վասն Դաւթի եւ Մովսէսի Խորենացւոյ, Կ. Պոլիս [Srvandztyan G. (1874), Hnoc‘ ew noroc‘ patmut‘iwn vasn Davt‘i ew Movsēsi Xorenac‘woy, K. Polis]:
Քռնեցի Յ. (1977), Յաղագս քերականին, Երևան [Kṙnetsi Y. (1977), Yaghags k’erakanin, Yerevan]:
Мурадян Г. (2025), Армянская грамматика Ованнеса Крнеци (1347) и ее латинские источники, Вопросы Языкознания, 3, стр. 130-144 [Muradyan G., (2025), Armianskaya grammatika Ovannesa Krnetsi (1347) i ee latinskie istochniki, Voprosy Yazykoznaniya, 3, str. 130-144].
Aristotle (1938). Categories. On Interpretation. Prior Analytics, Loeb Classical Library 325. Cambridge.
Aristotle (1960), Posterior Analytics, Topica, Loeb Classical Library 391. Cambridge.
Boethius, Intruductio ad syllogismos categoricos։ https://digiliblt.uniupo.it/teidocs/idno/DLT000056/build/pdf (հասանելի էր 13 ապրիլի, 2026):
David the Invincible (2010), Commentary on Aristotle’s Prior Analytics (Philosophia Antiqua 122, Commentaria in Aristotelem Armeniaca: Davidis Opera 2), Old Armenain Text with an English Translation, Introduction and Commentary by Aram Topchyan, Leiden–Boston.
David the Invincible (2015), Commentary on Porphyry’s Isagoge (Philosophia Antiqua 137, Commentaria in Aristotelem Armeniaca: Davidis Opera 3), Old Armenian text with the Greek original, and English translation, introduction and notes by Gohar Muradyan. Leiden-Boston.
Cowe P. (2020), The Role of Priscian’s Institutiones Grammaticae in Informing Yovhannēs K‘rnec‘i’s Innovative Account of Armenian Grammar with regard to Terminology, Classification, and Organization with Special Focus on his Investigation of Syntax, in Revue des études arméniennes, 39, p. 91–121.
Oudenrijn M.-A. van den (1960), Linguae Haicanae Scriptores Ordinis Praedicatorum Congregationis Fratrum Unitorum et FF. Armenorum Ord. S. Basilii citra Mare consistentium quotquot huc usque innotuerunt, Bern.
Oudenrijn M.-A. van den (1982), Notes sur quelques ouvrages Armeniens de provenance Dominicaine, Բազմավէպ, 1-2, էջ 53-67 [Bazmavep, 1-2, ej 53-67].
Peter of Spain (1972) (Petrus Hispanus Portugalensis), Tractatus, called afterwards Summule Logicales. First Critical Edition from the Manuscripts with an Introduction by L. M. de Rijk, Assen.
Priscianus (1855), Institutiones grammaticae, Libri I-XII, ex recensione M. Hertzii, Lipsiae.
Quintilian (1996), Institutio Oratoria, I-III, Loeb Classical Library 124, Cambridge.
Seppänen M. (2014), Defining the art of grammar: Ancient perceptions of γραμματική and grammatical, Turku.
Համառոտագրություն
ՄՄ – Մաշտոցի անվ. Մատենադարան, ձեռ. 69, Ժողովածոյ, գրիչ՝ ֆրա Յոհան Քռնայեցի, Ճահուկ, 1401 թ., 266ա-346բ (Մայր ցուցակ հայերէն ձեռագրաց Մաշտոցի անուան Մատենադարանի, հտ. Ա., կազմեցին՝ Օ. Եգանյան, Ա. Զեյթունյան, Փ. Անթաբյան, Երևան, 1984, էջ 282-284) [MM – Maštoc‘i anv. Matenadaran, jer. 69, Žoġovats‘oy, grich fra Yohann Kṙnayec‘i, Čahuk, 1401 t‘., 266a–346b (Mayr ts‘uts‘ak hayeren jeragrac‘ Maštoc‘i anvan Matenadarani, h. A, kazmets‘in՝ O. Eganian, A. Zeyt‘unian, P‘. Ant‘abyan, Yerevan, 1984, ej 282–284)]:
Թերասությունները միջանձնային հաղորդակցության հիմնարար բաղադրիչ են, քանի որ հնարավորություն են տալիս զրուցակիցներին իրենց խոսքին հաղորդել զգուշավորություն, ձևակերպել ասույթը որոշակի անորոշությամբ և նվազեցնել պարտավորվածության աստիճանը։ Հոդվածում ներկայացվում են թե՛ դասական, թե՛ ժամանակակից տեսություններ, որոնք ընդգծում են թերասությունների հաղորդակցական գործառույթները։ Միաժամանակ վերլուծվում է ճանաչողական և սոցիալ-հոգեբանական գործոնների ազդեցությունը դրանց ընտրության և կիրառության վրա։ Հետազոտության նպատակն է ապահովել թերասությունների էության և հաղորդակցական կիրառությունների համակարգված և հստակ նկարագրությունը՝ դրանք դիտարկելով ոչ միայն լեզվաբանական, այլև խոսքի մշակույթի և սոցիալական փոխազդեցության համատեքստում։ Աշխատանքում նաև քննարկվում է, թե ինչպես են թերասությունները ազդում ասույթի իմաստային ուժի, ճշմարտայնության աստիճանի ընկալման և միաջանձնային հարաբերությունների հավասարակշռման վրա։ Բացի այդ, կատարվում է գեղարվեստական խոսույթի վերլուծություն Դոննա Տարտի «Ոսկե ճնճղուկը» ստեղծագործության հիման վրա, որի շրջանակում ուսումնասիրվում է թերասությունների կիրառությունը, դրանց գործաբանական դերը և ազդեցությունը հաղորդակցական ռազմավարությունների ձևավորման վրա։ Վերլուծության արդյունքները ցույց են տալիս, որ տարբեր համատեքստերում թերասությունների կիրառությունը տարբերաչափ է, և դրանք կարևոր դեր են կատարում հաղորդակցության արդյունավետությունն ապահովելու համար։
Blum-Kulka, S., & Olshtain, E. (1984). Requests and apologies: A cross-cultural study of speech act realization patterns (CCSRP). Applied Linguistics, 5(3), 196-213. https://doi.org/10.1093/applin/5.3.196
Brown, P., & Levinson, S. C. (1987). Politeness: Some universals in language usage. Cambridge University Press.
Clemen, G. (1997). The concept of hedging: Origins, approaches and definitions. In R. Markkanen & H. Schröder (Eds.), Hedging and discourse: Approaches to the analysis of a pragmatic phenomenon in academic texts (pp. 235-248). Walter de Gruyter.
Tartt, D. (2013). The Goldfinch. Little, Brown and Company.
Fraser, B. (1975). Hedged performatives. In P. Cole & J. L. Morgan (Eds.), Syntax and semantics (Vol. 3, pp. 187-210). Academic Press.
Fraser, B. (1980). Conversational mitigation. Journal of Pragmatics, 4(4), 341-350.
Hinkel, E. (2008). Hedging, inflating, and persuading in L2 academic writing. Applied Language Learning, 18(2), 1-24.
Homles, J. (1984). Hedging your bets and sitting on the fence: Some evidence for hedges as support structures. Te Reo, 27, 47-62.
House, J., & Kasper, G. (1981). Politeness markers in English and German. In F. Coulmas (Ed.), Conversational routine (pp. 157-185). Mouton.
Hübler, A. (1983). Understatements and hedges in English. John Benjamins.
Hyland, K. (1996). Talking to the academy: Forms of hedging in science research articles. Written Communication, 13(2), 251-281.
Lakoff, G. (1972). Hedges: A study in meaning criteria and the logic of fuzzy concepts. Chicago Linguistic Society Papers, 8, 183-228.
Markkanen, R., & Schröder, H. (1989). Hedging and discourse: Approaches to the analysis of a pragmatic phenomenon in academic texts. Walter de Gruyter.
Markkanen, R., & Schröder, H. (1992). Hedging in academic discourse. In R. Markkanen & H. Schröder (Eds.), Hedging and discourse (pp. 3-18). Walter de Gruyter.
Prince, E. F., Frader, J., & Bosk, C. (1982). On hedging in physician-physician discourse. In R. J. Di Pietro (Ed.). Linguistics and the professions (pp. 83-97). Ablex.
Rosch, E. (1975). Cognitive representations of semantic categories. Journal of Experimental Psychology: General, 104(3), 192-233.
Skelton, J. (1988). The care and maintenance of hedges. ELT Journal, 42(1), 37-43.
Tsuk, J. (1986). Hedging in news discourse. Journal of Pragmatics, 10(3), 345-358.
Weinreich, U. (1966). Explorations in semantic theory. In T. Sebeok (Ed.), Current trends in linguistics (Vol. 3, pp. 395-477). Mouton.
Zadeh, L. A. (1965). Fuzzy sets. Information and Control, 8(3), 338-353.
Հոդվածը ուսումնասիրում է խրախուսանքը որպես խոսքային վարքագծի և խոսքային վարվելակարգի կարևոր բաղադրիչ՝ դիտարկելով այն որպես անկեղծ կամ կեղծ դրական գնահատման դրսևորում: Հոդվածում վերլուծվում է հաղորդակցության ընթացքում օգտագործվող դրական գնահատականները՝ գովեստը, հաճոյախոսությունը և շողոքորթությունը՝ ցույց տալով դրանց դերը միջանձյա հարաբերությունների ձևավորման և պահպանման գործընթացում: Քննարկվում է խոսքային վարվելակարգի աղդեցությունը հաղորդակցական վարքագծի վրա: Խրախուսական ասույթները միշտ չէ, որ արտահայտում են խոսողի իրական վերաբերմունքը. երբեմն դրանք պայմանավորված են քաղաքավարության կանոններով կամ հաղորդակցական նպատակներով:
Հոդվածում ներկայացվում են խրախուսանքի տարբեր տեսակները, դրանց շարժառիթները և գործառույթները՝ կապված հաղորդակցվողների սոցիալական կարգավիճակի, հարաբերությունների բնույթի և հաղորդակցական իրավիճակի հետ: Հատուկ ուշադրություն է դարձվում անկեղծ և կեղծ դրական գնահատման հակադրությանը, ինչպես նաև այն հանգամանքին, թե ինչպես կարող են գովաբանությունը և շողոքորթությունը օգտագործվել սոցիալական, քաղաքական կամ կենցաղային հաղորդակցության մեջ: Հետազոտության հիմքում ընկած է նկարագրական մեթոդը:
Խրախուսանքը կարևոր հաղորդակցական միջոց է, որը նպաստում է զրուցակցի նկատմամբ դրական վերաբերմունքի ձևավորմանը, շփման բարենպաստ մթնոլորտի ստեղծմանը և խոսքային փոխներգործության արդյունավետությանը:
1.Holmes J. An Introduction to Sociolinguistics. London: Longman, 1992.
2.Lakoff R. The Logic of Politeness, or, Minding Your P's and Q's // Papers from the 9th Regional Meeting, Chicago Linguistic Society. Chicago, 1973, p.292-305
3.Leech G.N. Principles of Pragmatics. London: Longman, 1983.
4.Ter-Minasova S. Language, Linguistics and Life (A view from Russia). M.: Humanita-rian Knowledge, 1996.
5.Арутюнова Н.Д., Падучева E.B. Истоки, проблемы и категории прагматики // Новое в зарубежной лингвистике. Вып. 16. Лингвистическая прагматика. М.: Прогресс, 1985, с.3-42
Arutyunova N.D., Paducheva E.V. Istoki, problemy i kategorii pragmatiki // Novoe v zarubezhnoi lingvistike. Vyp. 16. Lingvisticheskaya pragmatika. M.: Progress, 1985, s. 3–42.
6.Васильева А.Н. Основы культуры речи. М.: Русский язык, 1990.
Vasil’eva A.N. Osnovy kul’tury rechi. M.: Russkii yazyk, 1990.
7.Вольф Е.М. Функциональная семантика оценки. М.: Наука, 1985.
Vol’f E.M. Funktsional’naya semantika otsenki. M.: Nauka, 1985.
8.Гордон Д., Лакофф Дж. Постулаты речевого общения // Новое в зарубежной лингвистике. Вып. 16. Лингвистическая прагматика.М.: Прогресс, 1985, с.276-302
Gordon D., Lakoff Dzh. Postulaty rechevogo obshcheniya // Novoe v zarubezhnoi lingvistike. Vyp. 16. Lingvisticheskaya pragmatika. M.: Progress, 1985, s. 276–302.
9.Ермакова О.П., Земская Е.А. К построению типологии коммуникативных неудач // Русский язык в его функционировании: Коммуникативно-прагматический аспект. М.:Наука, 1993, с.30-64
Ermakova O.P., Zemskaya E.A. K postroeniyu tipologii kommunikativnykh neudach // Russkii yazyk v ego funktsionirovanii: Kommunikativno-pragmaticheskii aspekt. M.: Nauka, 1993, s. 30–64.
10.Сидорова Е. В. Основы коммуникативной лингвистики. М.: ВКИ, 1986.
Sidorova E.V. Osnovy kommunikativnoi lingvistiki. M.: VKI, 1986.
11.Серебренников Б.А. Социальная дифференциация языка // Общее языко-знание: Формы существования, функции, история языка. М., 1970.
Serebrennikov B.A. Sotsial’naya differentsiatsiya yazyka // Obshchee yazykoznanie: Formy sushchestvovaniya, funktsii, istoriya yazyka. M., 1970.
12.Ступин Л.П., Игнатьев К.С. Современный английский речевой этикет. Л.: ЛГУ, 1980, 142 с.
Stupin L.P., Ignat’ev K.S. Sovremennyi angliiskii rechevoi etiket. L.: LGU, 1980, 142 s.
13.Почепцов Г. Г. Слушатель и его роль в актах речевого общения // Языковое общение: Единицы и регулятивы: Межвуз. сб. науч. трудов. Калинин, КГУ, 1987, 26-38 с.
Pocheptsov G.G. Slushatel’ i ego rol’ v aktakh rechevogo obshcheniya // Yazykovoe obshchenie: Edinitsy i regulyativy: Mezhvuz. sb. nauch. trudov. Kalinin, KGU, 1987, s. 26–38.
14.Формановская Н.И. Вы сказали “Здравствуйте!” (Речевой этикет в нашем общении). М.: Знание, 1989.
Formanovskaya N.I. Vy skazali “Zdravstvuite!” (Rechevoi etiket v nashem obshchenii). M.: Znanie, 1989.
15.Формановская, Н.И. Культура общения и речевой этикет / Н.И. Формановская. М.: Издательство ИКАР, 2004.
Formanovskaya N.I. Kul’tura obshcheniya i rechevoi etiket. M.: Izdatel’stvo IKAR, 2004.
16.Федосюк М.Ю. Семантическая структура высказывания и имплицитная предикация в тексте // Структура и семантика текста. Воронеж:Изд-во Воронеж. ун-та, 1988, с.84-92.
Fedosyuk M.Yu. Semanticheskaya struktura vyskazyvaniya i implitsitnaya predikatsiya v tekste // Struktura i semantika teksta. Voronezh: Izd-vo Voronezh. un-ta, 1988, s. 84–92
17.Шаховский В.И. Эмотивная семантика слова как коммуникативная сущность. Сб.: Коммуникативные аспекты значения.Волгоград: Волгр. пед. ин-т, 1990, с.242-249
Shakhovskii V.I. Emotivnaya semantika slova kak kommunikativnaya sushchnost’ // Kommunikativnye aspekty znacheniya. Volgograd: Volgogr. ped. in-t, 1990, s. 242–249.
Սույն հոդվածում առաջին անգամ համեմատել ենք Ա. Բակունցի «Ալպիական մանուշակ» պատմվածքի ինքնագիրը /13 էջ/ և վերջին /1933թ. զետեղվել է «Սև ցելերի սերմնացանը» ժողովածուում/՝ հիմնովին խմբագրված տարբերակը՝ նպատակ ունենալով առանձնացնել ու վերլուծել լեզվաոճական այն փոփոխությունները, որոնք քայլ առ քայլ բացահայտում են գրողի ոճի զարգացման ընթացքը: Կատարվել է զուգադրական համակողմանի քննություն, որը հնարավորություն է տվել տեսնելու հեղինակի գեղագիտական հայեցակարգի զարգացման ողջ պատկերը, հասկանալու նաև հայ դասական արձակի կատարելագործման ընդհանուր միտումները: Բակունցի ստեղծագործական աշխատանոցի քննությունը հիմք է տալիս եզրակացնելու, որ նա թումանյանական և տերյանական ավանդները զարգացման նոր աստիճանի է բարձրացրել: Հեղինակի գեղարվեստական խոսքը սնվում է լեզվի ազգային ձևերից, բայց նրա գեղանկարչական-ստեղծագործական աշխատանքի արդյունքում դրանք դառնում են առավել գունեղ, քնարական, նոր շունչ ու բույր ստանում: Խոսքի վարպետը պարզեցրել է արտահայտման ձևը՝ միաժամանակ զարգացնելով ու թանձրացնելով միտքը: Երբեմն բովանդակությանը հաղորդել է համամարդկային շեշտեր, արել գեղարվեստական խոր ընդհանրացումներ: Վերջնական տարբերակում գրողը խտացրել է բովանդակային հարստությունը, խորացրել հերոսների լուռ դառնալու հոգեբանական վերլուծությունները, բացահայտել նրանց հոգևոր հատկանիշները: Սա հեշտ ապացուցելի է առաջին հերթին բառային մակարդակում. բնությունը, մարդուն և նրան շրջապատող աշխարհը բնութագրելիս Բակունցը հաճախ կերպավորում է լռություն-ը, ծավալում այս բառի իմաստային դաշտը՝ գործածելով ամենատարբեր հոմանիշներ թե՜ ուղիղ, թե՜ փոխաբերական նշանակություններով:
Աղայան Էդ., Արդի հայերենի բացատրական բառարան, 1-2-րդ հատորներ, Երևան, 1976, 1615 էջ։
Աթաբեկյան Ս., Ակսել Բակունց. Պատմվածքի վիպական աշխարհը, Երևան, 1996, 306 էջ։
Ակսել Բ., «Մթնաձոր» ժողովածու, Երևան, 1927, 183 էջ։
Ակսել Բ, «Սև ցելերի սերմնացանը», Երևան, 1933, 188 էջ։
Ակսել Բ., Երկեր չորս հատորով, հ. I , Երևան, 1976, 670 էջ։
Ավետիսյան Զ. Գեղարվեստական մտածողության հետքերով, Երևան, 1985, 158 էջ։
Ավետիսյան Յու., Արևմտահայ բանաստեղծների ստեղծագործական մշակումների լեզվաոճական վերլուծություններ, Երևան, 2012, 115 էջ։
Իշխանյան Ռ., Բակունցի լեզվական արվեստը, Երևան, 1965, 238 էջ:
Կարապենց Հ., Երկու աշխարհ.Գրական փորձարարություններ, Բոստոն,1992, 403 էջ:
Մելքոնյան Ս., Հովհ. Թումանյանը և արևելահայ գեղարվեստական գրականության լեզուն, Երևան, 1986, 319 էջ։
Ներսիսյան Ն., Շարահյուսական կառույցները և դրանց ոճական արժեքը Ակսել Բակունցի պատմվածքներում, Երևան, 2008,122 էջ։
Грифцов Б. А., Психология писателья, Москва, Художественная литература, 1988, 462 с.
Երևանի գրականության և արվեստի թանգարան, Ակսել Բակունցի ֆոնդ. 69։ «Խորհրդային Հայաստան» օրաթերթ, Երևան, 1927, 1 հունվարի և 4 հունվարի:
Ժամանակակից աշխարհում գլոբալիզացիայի պայմաններում լեզուները մշտապես
փոխազդում են միմյանց վրա, որի հետևանքով մշակութային, գիտական և մի շարք այլ ոլորտների տերմիններ մի լեզվից թափանցում են տարբեր լեզուներ:
Այսպիսի մի ոլորտ է յոգան, որը, ծագելով Հնդկաստանում, այսօր արդեն մեծ տարածում ունի ամբողջ աշխարհում: Յոգայի տարածմանը զուգահեռ տարբեր լեզուներում ձևավորվել է նաև նրա տերմինային համակարգը, որը հիմնականում սանսկրիտ ծագում ունի:
Հայերենում նույնպես յոգայի տերմինները անմիջական կամ միջնորդավորված փոխառություններ են սանսկրիտից և շատ քիչ են ենթարկվել լեզվական քննության:
Մեր նպատակն է ուսումնասիրել հայերենում յոգայի տերմինների ներթափանցման, կիրառության և ազգայնացման առանձնահատկությունները՝ անգլերենի և ռուսերենի համադրությամբ:
Հետազոտությունը հիմնված է բառապաշարի զարգացման, բառակազմության և իմաստաբանության վերաբերյալ ժամանակակից լեզվաբանական տարբեր մոտեցումների վրա:
Չնայած սանսկրիտյան փոխառությունները շարունակում են գերակշռել ժամանակակից լեզուներում, այնուամենայնիվ ազգայի համարժեքների ստեղծումը կարևոր դեր ունի տերմինների հասկանալիության և լայն հանրության կողմից դրանց ընկալման համար: Ուստի յոգայի տերմինների համակարգված ուսումնասիրությունն ու կանոնարկումը հայ լեզվաբանության կարևոր խնդիրներից է, որոնց լուծմանն էլ միտված է սույն հետազոտությունը:
Արդի հայերենի բառապաշարի զարգացման հիմնախնդիրներ(հոդվածների ժողովածու), (2020) Երևան (Ardi hayereni barapashari zargacman himnaxndirner (hodvatsneri zhoxovatsu), (2020), Yerevan):
Ավետիսյան Յու. և այլք (2014): Հայոց լեզու և խոսքի մշակույթ, գիրք Ա, Երևան
(Avetisyan Yu. ev aylq (2014): Hayoc lezu ev xosqi mshakuyt, girq A, Yerevan):
Ավետիսյան Յու. և այլք (2015): Հայոց լեզու և խոսքի մշակույթ, գիրք Բ, Երևան
(Avetisyan Yu. ev aylq (2015): Hayoc lezu ev xosqi mshakuyt, girq B, Yerevan):
Ավետիսյան Յու., Թելյան Լ., Սարգսյան Լ.(2020): Արդի հայերենի բառապաշարը, Երևան (Avetisyan Yu., Telyan L. (2020): Sargsyan L., Ardi hayereni barapashare, Yerevan):
Ռ. Սաղաթելյան(2021/2): Բառիմաստի ընդլայնումը որպես ֆիթնեսային տերմինների առաջացման աղբյուր, Բանբեր ԵՊՀ, Երևան, 72-79էջեր (Saghatelyan R., (2021/2): Barimasti yndlajnumy vorpes fitnesajin terminneri arajacman axbjur, EPH, Yerevan, 72-79 ejer):
Кубрякова, Е. С.(2004). Лексическое значение слова. Проблемы семантики и словообразования. Москва. Русский язык.
Кузнецова П.А. .(2025). Особенности перевода эквивалентов спортивной терминологии с английского на русский язык, Вестник науки, N÷6(87),Том1:
Marchand, H.(1969). The categories and types of present-day English word-formation. C. H. Beck.
Հագուստ անվանող բառերը համագործածական բառաշերտի մի մասն են կազմում, գործածվում են լեզվի գործառական բոլոր ոճերում և ոլորտներում, ինչպես «բարձր», այնպես էլ «ցածր» ոճերում (առտնին, առօրյա-խոսակցական): Դրանք կենսականորեն անհրաժեշտ են բոլոր մարդկանց՝ անկախ նրանց կրթությունից, դիրքից, տարիքից, սեռից և այլն:
Հայ ոճագիտության մեջ շրջանառվում է այն տեսակետը, թե համագործածական բառերը, մասնավորապես հագուստի անվանումները, լինելով չեզոք շերտի բաղադրիչներ, ոճական տեսակետից նշույթավոր չեն, այսինքն՝ չունեն հուզական, արտահայտչական գունավորում: Մինչդեռ որոշ լեզվաբաններ համամիտ չեն վերոհիշյալ կարծիքին՝ համոզված լինելով, որ չեզոք շերտի բառերը՝ իբրև բառարանային միավորներ, նույնպես ունեն անվանողական արժեք, բայց ոչ ավելին: Բայց երբ դրանք հանդես են գալիս տարբեր խոսքաշարերում, ընկնում են տաղանդավոր գրողների ստեղծագործական քուրայի մեջ, ձեռք են բերում փոխաբերական իմաստ, ոճականորեն երանգավորում են խոսքը, արտահայտում հուզաարտահայտչական գունավորում և գեղարվեստական տեսակետից մեծ արժեք են ներկայացնում:
1. Axayan Ed., Ardi hajereni bacatrakan bararan, Er., 1973:
2. Araqelyan V., «Anlreli zangakatun», poemi woshakan aransnahatkutyunnery, «Sovetakan grakanutyun» tiv 1, Er., 1963:
3. Grigoryan S., Hajereni gunanunnery ev nranc lezvavoshakan arjeqy, Er., 1998, ej 117:
4. Ezekyan L., Raffu stexsagorsutyunneri lezun, Er., 1975, ej 176:
5. Ezekyan L., Voshagitutyun, Er., 2003, ej 123:
6. Melqonyan S., Aknarkner hajoc lezvi wshabanutyan, Er,m 1984, ej 28:
7. Jrbashyan Ed, Grakanutyan tesutyun, Er., 1980, ej 245:
8. Suqiasyan A., Jamanakakic hajoc lezu, 1982:
Սույն հոդվածում առաջին անգամ համակողմանիորեն քննության են առնվել գոյականական բառակապակցությունների ոճական-արտահայտչական հնարավորություններն ու գործառույթները Պարույր Սևակի չափածոյում։ Սևակյան խոսքի համակարգում գոյականական բառակապակցությունները մեծավ մասամբ դադարում են լինել զուտ անվանական նշանակություն ունեցող շարահյուսական միավորներ. դրանք վերածվում են գեղարվեստական կարևոր միջոցների, որոնցով ամբողջանում և առարկայական է դառնում չափածոյի պատկերային համակարգը՝ ձեռք բերելով իմաստային բազմաշերտություն, հուզական լիցք և գաղափարական հագեցվածություն։ Իսկ հեղինակի կողմից ստեղծված փոխաբերական, խորհրդանշական բառակապակցությունները նպաստում են նրա աշխարհընկալման , գեղագիտական սկզբունքների, գեղարվեստական խոսքի հոգեբանական հիմքերի ճիշտ ընկալմանը. ջերմ ձյուն, երազների կտորտանք, մսե շապիկ, քաղցր լաց, հավաքարար քամու ձեռք, անծուխ հրդեհ և նմանատիպ արտահայտություններ փաստում են, որ գոյականական բառակապակցությունները Սևակի պոեզիայում պատկերաստեղծ հիմնական միջոցներից են:
Abeghyan M., Hayots lezvi tesutyun, HSSH GA hrat., Yer., 1965, 699 ej:
Arak’elyan V., Hayereni sharahyusutyun, h. 1, GA hrat., Yer., 1958, 466 ej:
Asatryan M., Zhamanakakits hayots lezu (sharhyusutyun), YEPH hrat., Yer., 1987, 368 ej:
Yeze kyan L., Vochagitutyun, YEPH hrat., 2003, 376 ej:
Yezekyan L., Hayots lezu, YEPH hrat., 2007, 402 ej:
Melk’onyan S., Aknarkner hayots lezvi vochabanut’yan, Luys hrat., 1984, 248 ej:
Poghosyan P., Khosk’i mshakuyt’i yev vochagitut’yan himunk’ner, Yer. hamalsarani hrat., 1990, 424 ej:
Poghosyan P., Hayots lezu, YEPH hrat., 1969, 253 ej:
Sevak P., Yerkeri zhoghovatsu 6 hatorov, hator 1, Hayastan hrat., Yer., 1972, 526 ej; hator 2, Yer., 1972, 472 ej; hator 3, Yer., 1973, 344 ej; hator 4, Yer., 1973, 326 ej; hator 6, Yer., 1976, 448 ej:
Papoyan A., Paruyr Sevaki chap’atsoyi lezvakan arvesty, Yer., Luys hrat., 1970, 322 ej:
Սույն հետազոտության նպատակն է ուսումնասիրել Հայկանուշ Մառքի խմբագրած «Ծաղիկ» հանդեսի (Կ. Պոլիս, 1905–1907) գովազդային բաժինը՝ բացահայտելով գովազդի՝ որպես հաղորդակցական, մշակութային և արժեքաստեղծ երևույթի առանձնահատկությունները։ Հետազոտության հիմնական խնդիրներն են՝ վերլուծել գովազդային հաղորդագրությունների կառուցվածքը, բացահայտել կրթական, բարեգործական, հրատարակչական և առևտրային գովազդների սոցիալական գործառույթները, ինչպես նաև ուսումնասիրել դրանց դերը կնոջ նոր սոցիալական կերպարի, մշակութային ինքնության և համայնքային արժեքների ձևավորման գործընթացում։ Հետազոտության արդիականությունը պայմանավորված է նրանով, որ մամուլի գովազդը դիտարկվում է ոչ միայն որպես տնտեսական տեղեկատվություն, այլև որպես հասարակական պատկերացումներ և արժեքներ ձևավորող հաղորդակցական համակարգ։ Գիտական նորույթը դրսևորվում է «հումանիտար գովազդի էկոհամակարգային դիսկուրսային վերլուծության» (HAEA) մոդելի կիրառմամբ, որը գովազդը դիտարկում է որպես սոցիալական կապերի, մշակութային հիշողության և հանրային արժեքների արտադրության միջավայր։ Հետազոտությունն ունի միջգիտակարգային բնույթ՝ համադրելով գովազդագիտության, հաղորդակցության տեսության, մշակութաբանության, սոցիալական պատմության և գենդերային ուսումնասիրությունների մոտեցումները։ Կիրառվել են քննադատական դիսկուրսային, սեմիոտիկ, պատմամշակութային և համեմատական վերլուծության մեթոդները։ Ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ «Ծաղիկ» հանդեսի գովազդները ոչ միայն ներկայացնում էին ապրանքներ, ծառայություններ և հաստատություններ, այլև ձևավորում էին կրթված կնոջ, բարեկեցիկ ընտանիքի, ընթերցող հասարակության և ժամանակակից քաղաքային կյանքի գաղափարները՝ դառնալով պոլսահայ մշակութային ինքնության կառուցման կարևոր հաղորդակցական գործիք:
Primary Source
Tsaghik (1905–1907). Edited by Haykanush Mark. Constantinople. Armenian women’s literary, educational, and socio-cultural periodical.
Scholarly Literature
Assmann, J. (1992). Das kulturelle Gedächtnis: Schrift, Erinnerung und politische Identität in frühen Hochkulturen. München: C.H. Beck.
Barthes, R. (1977). Image, Music, Text. Translated by Stephen Heath. London: Fontana Press.
Bourdieu, P. (1986). The Forms of Capital. In: Richardson, J. G. (Ed.). Handbook of Theory and Research for the Sociology of Education. New York: Greenwood Press, pp. 241–258.
Fairclough, N. (1992). Discourse and Social Change. Cambridge: Polity Press.
Fairclough, N. (1995). Critical Discourse Analysis: The Critical Study of Language. London: Longman.
Habermas, J. (1989). The Structural Transformation of the Public Sphere: An Inquiry into a Category of Bourgeois Society. Translated by Thomas Burger with Frederick Lawrence. Cambridge, MA: MIT Press.
Hall, S. (1980). Encoding/Decoding. In: Hall, S., Hobson, D., Lowe, A., & Willis, P. (Eds.). Culture, Media, Language: Working Papers in Cultural Studies, 1972–79. London: Hutchinson, pp. 128–138.
Jhally, S. (1987). The Codes of Advertising: Fetishism and the Political Economy of Meaning in the Consumer Society. New York: St. Martin’s Press.
McLuhan, M. (1964). Understanding Media: The Extensions of Man. New York: McGraw-Hill.
Putnam, R. D. (2000). Bowling Alone: The Collapse and Revival of American Community. New York: Simon & Schuster.
Scott, J. W. (1986). Gender: A Useful Category of Historical Analysis. The American Historical Review, 91(5), pp. 1053–1075.
Williamson, J. (1978). Decoding Advertisements: Ideology and Meaning in Advertising. London: Marion Boyars.
Հոդվածում դիտարկվող խնդրի էությունը: Դաստիարակության թեման բոլոր ժամանակներում եղել և մնում է որպես հասարակության մշտական ուշադրության և հոգածության առարկաներից մեկը: Իբրև հրատապ թեմա՝ այն դիտարկվել ու դիտարկվում է տարբեր հարթակներում, առավել հաճախ՝ մասնագիատական հանրության շրջանակում, գիտական գրականության մեջ, մամուլում:
Սույն հոդվածի նպատակն է համակողմանիորեն դիտարկել և վերլուծաբար ներկայացնել խնդրի արտացոլման պատկերը 19-րդ դարի երկրորդ կեսին հրատարակված հայ մանկավարժական մի շարք պարբերականներում («Հայկական աշխարհ», «Դաստիարակ», «Դպրոց», «Մանկավարժական թերթ», «Մանկավարժանոց», «Վարժարան»), արժևորել դրանց դերը հայ մանկավարժական գիտության զարգացման գործում։
Թեմայի արդիականությունը: Անկախ ժամանակից՝ մարդը, հատկապես երեխան՝ զարգացող և սոցիալականացվող անձը, կարիք ունի համակողմանի ուշադրության և աջակցության, ծնողի և մասնագետների կողմից դաստիարակչական խորհրդատվության, ուղղորդման և այլնի: Այս առումով դիտարկվող թեման հրատապ է, քննվող խնդիրը՝ մշտառկա:
Գյուլամիրյան Ջ. Հ., Խաղալով սովորենք, Եր., «Զանգակ-97», 2009, 80 էջ: (Gyulamiryan J. H., Khaghalov sovorenq, Er., «Zangak-97», 2009, 80 ej):
Կոմենսկի Յ. Ա., Մեծ դիդակտիկա, Երևան, «Զանգակ-97», 2010, 432 էջ: (Komenski Y. A., Mets didaktika, Yerevan, «Zangak-97», 2010, 432 ej):
Հարությունյան Գ., Արևելահայ մանկավարժական միտքը 19-րդ դարի երկրորդ կեսին, Երևան, 1978, 106 էջ: (Harutyunyan G., Arevelahay mankavardzakan mitqy 19-rd dari erkrord kesin, Yerevan, 1978, 106 ej):
Հարությունյան Ն. Կ., Ղազարյան Ա. Փ., Ղուկասյան Լ. Հ., Սոցիալական մանկավարժություն (բուհական ձեռնարկ), Ե., ԵՊՀ հրատ., 2017, 236 էջ: (Harutyunyan N. K., Ghazaryan A. P., Ghukasyan L. H., Sotsialakan mankavardzutyun (buhakan dzernark), Y., EPH hrat., 2017, 236 ej):
Մախչանյան Հ., Մանուկյան Ալ., Մանկավարժության ընդհանուր հիմունքներ, Ե., 1997, 220 էջ: (Makhchanyan H., Manukyan Al., Mankavardzutyan yndhanur himunqner, Y., 1997, 220 ej):
Սիմոնյան Ց., Ակնարկներ հայ դպրոցի և մանկավարժական մտքի պատմության, Եր., 1974, 258 էջ: (Simonyan Ts., Akharnkner hay dprotsi yev mankavardzakan mtqi patmutyan, Er., 1974, 258 ej):
Սուխոմլինսկի Վ. Ա., Սիրտս նվիրում եմ երեխաներին: Կոլեկտիվ դաստիարակելու մեթոդիկա (Թարգմ.՝ Վ. Թ. Սուքիասյան և ուրիշներ), Ե., «Լույս», 1986, 551 էջ: (Sukhomlinski V. A., Sirts nvirovm em yerexanerín: Kolektiv dastiarakelou metodika (Targm.՝ V. T. Sukiasyan yev urishner), Y., «Luys», 1986, 551 ej):
Подласый И. П. Педагогика: Учебник. — М.: Высшее образование, 2006. — 540 с. (Podlasy I. P. Pedagogika: Uchebnik. — M.: Vysshee obrazovanie, 2006. — 540 s).
http://gatchina3000.ru/great-soviet-encyclopedia/bse/087/593.htm:
Պարբերական մամուլ Parberakan mamul
«Աղբյուր», Թիֆլիս, 1890, թիվ 4: («Aghbyur», Tiflis, 1890, tiv 4):
«Դաստիարակ», Թեոդոսիա, 1873, թիվ 1: («Dastiarak», Teodosia, 1873, tiv 1):
«Դպրոց», Էջմիածին, 1874, թիվ 2, 3, 4-5: («Dprots», Ejmiatsin, 1874, tiv 2, 3, 4-5):
«Հայկական աշխարհ», Շուշի, 1875, թիվ 1: («Haykakan ashkharh», Shushi, 1875, tiv 1) «Մանկավարժական թերթ», Թիֆլիս, 1878, թիվ 2: («Mankavardzakan t’ert», Tiflis, 1878, tiv 2):
«Մանկավարժական թերթ», Թիֆլիս, 1879, թիվ 7, 8: («Mankavardzakan t’ert», Tiflis, 1879, tiv 7, 8):
«Մանկավարժանոց», Թիֆլիս, 1884, թիվ 1, 4: («Mankavardzanots», Tiflis, 1884, tiv 1, 4):
«Մանկավարժանոց», Թիֆլիս, 1887, թիվ 1: («Mankavardzanots», Tiflis, 1887, tiv 1):
«Վարժարան», Թիֆլիս, 1882, թիվ 1-2, 3: («Varzharan», Tiflis, 1882, tiv 1-2, 3):
«Վարժարան», Թիֆլիս, 1883, թիվ 9, 10: («Varzharan», Tiflis, 1883, tiv 9, 10):
«Վարժարան», Թիֆլիս, 1884, թիվ 4, 5: («Varzharan», Tiflis, 1884, tiv 4, 5):