Contra legem իրավունքի զարգացման լեգիտիմացումը ևզսպումների կառուցակարգերը
DOI-:
https://doi.org/10.46991/BYSU.C/2024.15.2.070Բանալի բառեր-:
contra legem, ժողովրդավարություն, լեգիտիմություն, օրենքի լեգիտիմության կանխավարկած, իրավունքի սկզբունքներ, դատարանԱմփոփում
Ուսումնասիրության նպատակն է պարզել, թե դատարաններն արդյո՞ք օժտված օրենքին հակառակ (contra legem) իրավունքը զարգացնելու լեգիտիմությամբ։ Նախ՝ ներկայացվում է, որ ժողովրդավարական լեգիտիմությունը ներկայումս գտնվում է ճգնաժամի մեջ․ Եվրոպայում ընտրովի քաղաքական գործիչներն հրաժարվել են քաղաքականությունից, իրենց դիրքերը զիջել են պոպուլիստներին, ինքնավար (անկախ) մարմիններին կամ ոչ պետական խոշոր կազմակերպություններին։ Երկրորդ՝ ճգնաժամի մեջ գտնվող քաղաքական մարմինների ընդունած օրենքների լեգիտիմությունը ոչ թե փաստ է, այլ ենթադրություն (կանխավարկած) է։ Օրենքի լեգիտիմության կանխավարկածն հնարավոր է հերքել դատական ընթացակարգերի միջոցով, երբ դատարանը իմպլիցիտ որոշում է, որ օրենքը լեգիտիմ չէ, քանի որ այն հակասում է իրավունքի սկզբունքներից, ուստի իրավունքը կարող է զարգացնել ոչ լեգիտիմ օրենքին հակառակ։ Դատարանի լեգիտիմության աղբյուրը անկախության, ազնվության և իրավունքի այլ սկզբունքներն են։ Իրավունքի սկզբունքները նաև contra legem դատական ակտի լեգիտիմացման միջոց են։ Նման պնդում անելու հիմքն այն է, որ ոչ մի հասարակություն չէր ցանկանա, որպեսզի իր երկրի իրավական համակարգում գործի արդարության կամ տրամաբանության նվազագույն պահանջներին հակասող այնպիսի օրենսդրական կարգավորում, որի աղաղակող անտրամաբանությունը և անարդարությունը պարզ է նույնիսկ տասնչորս տարեկան երեխային։ Ի տարբերություն արմատական իրավաբանական ռեալիզմի, contra legem իրավունքի զարգացման ժամանակ դատարանը չի վերածվում «սուվերենի», իսկ նրա contra legem որոշումը ՝ «սուվերենի» որոշման, քանի որ 1) օրենքի տեքստը շարունակում է պահպանել իր նշանակությունը դատարանների համար. 2) դատարանը իրավունքը զարգացնում է ոչ թե ex nihilo, այլ իրավունքի սկզբունքների հիման վրա, և դատարանը պարտավոր է հիմնավորել դրանց կիրառումը: Contra legem իրավունքի զարգացման դոկտրինը ենթադրում է զսպման կառուցակարգեր, որոնք կոչված են նվազեցնելու ներկայացուցչական ժողովրդավարությունը «յուդոկրատիայով» փոխարինելու ռիսկերը։ Զսպման կառուցակարգերը ներառում են՝ contra legem իրավունքի զարգացման ինստիտուցիոնալ և ոլորտային սահմանները, ինչպես նաև՝ ներքին զսպումները։
Հղումներ
Ղամբարյան Ա․, Contra legem իրավունքի զարգացման դոկտրինը Հայաստանի Հանրապետության անկախացման
գործընթացում // Գիտական Արցախ, 2021, №3 (10), էջ 86-97;
Ղամբարյան Ա․, Վստահության հանրաքվե կազմակերպելու ՀՀ սահմանադրական դատարանի առաջարկը և քաղաքական
իշխանության՝ ինքնասահմանադրականացման բաց թողնված հնարավորությունը, Հայ-ռուսական համալսարանի Լրաբեր
(հումանիտար և հասարակական գիտություններ) 2021, № 3 (39), Էջ 84-96;
Alexander M. Bickel․, The Least Dangerous Branch: The Supreme Court at the Bar of Politics. Yale University
Press. New Haven and London, 1986, էջ 12;
Антонов М.В., Легитимность и действие права // Труды Института государства и права РАН. 2018, Том.
№ 3. Էջ 48-81;
Антонов М.В., Легитимность, признание, действительность и отмена правовых норм в юридическом
словоупотреблении // Российский журнал правовых исследований. 2018, № 2. Էջ 118-124;
Бжезинский З., Великая шахматная доска. Господство Америки и его геостратегические императивы.
Пер. С анг. М.: Междунар. Отношения, 1999, էջ 49;
Власова Г. Б., Легитимация институтов публичной власти в политико-правовом и социокультурном
измерениях (на примере эволюции правосудия): автореф. Дис. Докт. Юрид. Наук. Ростов-на-Дону,
, էջ 12-13;
Гамбарян А. С,. Развитие парламентом правa contra constitutionem в Республике Армения//
Сравнительное конституционное обозрение, 2022, № 4 (149), էջ 129-153;
Гамбарян А. С., Принцип законности и положение «судья подчиняется закону» в контексте доктрины
развития права contra legem // Правоприменение. 2023. Т. 7, № 4, էջ 19-20;
Гамбарян А. С., Развитие права вопреки закону (contra legem) в Республике Армения // Государство и
право, 2023, № 5, էջ 152-153;
Гамбарян А. С., Развитие права вопреки закону (contra legem) на основе правовой максимы «закон не
требует невозможного» // Вестник Пермского университета. Юридические науки, 2023, № 4 (62), էջ
–567;
Гамбарян А. С., Развитие права советскими судьями вопреки закону (contra legem) // Судебная власть и
уголовный процесс, 2023, № 2, էջ 7-26;
Гамбарян А. С., Указ Президента РФ № 1400 – Правомерный акт contra constitutionem, Вестник
Конституционного Суда РА, 2023, № 1 (109), էջ 8-34;
Герасимова Н. П. ,Теоретическое осмысление природы ценности права и правовых принципов в науке,
Вестник Южно-Уральского государственного университета. Сер. Право, 2019, Т. 19, № 2, էջ 55;
Дворкин Р., Империя права / пер. С англ. М.: Изд. Института Гайдара, 2020, Алекси Р. Понятие и
действительность права (ответ юридическому позитивизму). Пер. С нем., М.: Инфотропик Медиа, 2011,
Янаки Стоилов Принципы права: понятие и применение / пер. С болг., М.: Проспект. 2022.Принципы
российского права: общетеоретический и отраслевой аспекты. Под ред. Н. И. Матузова и А. В. Малько.
Саратов. 2010, Принципы права: проблемы теории и практики // Материалы XI международной научно-
практической конференции. В 2-х ч. М.: РГУП, 2017, Система принципов российского законодательства:
техника закрепления, интерпретации, реализации // Юридическая техника. 2020. № 14;
Дворкин Р., Империя права / пер. С англ. М.: Изд. Института Гайдара, 2020, էջ 212։
Денисенко В. В., Легитимность права: теоретико-правовое исследование: монография. М.: Проспект,
;
Джонатан Р․, Добрые инквизиторы. Власть против свободы мысли. Пер. С. Анг. М.: 2020;
Зорькин В. Д., Право против хаоса: монография. 2-е изд., испр. И доп. М.: Норма: ИНФРА-М, 2023, էջ
:
Илюхина В. А., Доктринальные принципы российского права: учебное пособие․ М․։ 2021,
Скоробогатов А. В., Краснов А. В. Философско-правовая природа правового принципа:
методологические проблемы исследования // Вестник Российского университета дружбы народов.
Серия: Юридические науки, 2020,Т. 24, № 3. Էջ 554;
Коновалов А. В. Действие принципов права и их роль в формировании правопорядка // Lex Russica
(Русский закон), 2018, № 10 (143), էջ 10;
Краснов А. В., Легитимность права: аксиологический аспект // Вестник экономики, права и социологии,
, № 1. Էջ 87–90;
Крауч К., Постдемократия. Пер. С анг. 2-е изд. М.: Издательский дом НИУ ВШЭ, 2023;
Легитимность права: коллективная монография / под общ. Ред. Е. Н. Тонкова, И. Л. Честнова. – спб.:
Алетейя, 2019, Скоробогатов А.В., Али Аббуд Малик. Легитимация закона в юридическом дискурсе //
Актуальные проблемы экономики и права. 2019, Т. 13, № 3. Էջ 1370-1378;
Мальцев Г.В., Социальные основания права. М.: Норма, 2011. С. 749, Денисенко В.В. Кризис
позитивного права в условиях общественной модернизации // Кризис права: история и современность:
монография / под общ. Ред. В. В. Денисенко, М. А. Беляева, Е. Н. Тонкова. - спб.: Алетейя, 2023, էջ 98-
;
Матьё Б., Право против демократии?: монография, пер. С франц. М.: Норма, 2021, էջ 132;
Матьё Б., Право против демократии?: монография. Пер. С франц. М.: Норма, 2021;
Мелкевик Б., Легитимность и права человека / пер. С фр. // Правоведение. 2014, № 6. Էջ 55-65;
Под общ. Ред. Тонкова Е. Н., Честнова И. Л, Легитимность права: коллективная монография, Алетейя,
Էջ 10;
Под ред. Л.В. Головко, Б. Матьё, Суд и государство: Статут, 2018, Էջ 74;
Скоробогатов А. В., Краснов А. В., Философско-правовая природа правового принципа:
методологические проблемы исследования // Вестник Российского университета дружбы народов.
Серия: Юридические науки, 2020, Т. 24, № 3. Էջ 554;
Сорокин В. В., Дух права и буква закона: вопросы понимания, толкования и действия: монография. М.:
Юрлитинформ, 2019, էջ 251;
Сорокин В. В., Фундаментальная теория права: монография. М.: Юрлитинформ. 2020, էջ 170։,
Верховенство права и проблемы его обеспечения в правоприменительной практике: Международная
коллективная монография. 2-е изд., перераб. М.: Статут, 2010, էջ 9-10;
Фуллер С., Постправда: знание как борьба за власть․ Пер. С англ. М.: Изд․ дом НИУ ВШЭ, 2021, էջ 12;
Хёффе О., Есть ли будущее у демократии? О современной политике. Пер. С нем. М.: Дело, 2015;
Хёффе О․, Справедливость: Философское введение. Пер. С нем. М.: Праксис, 2007, էջ 92:
Ներբեռնումներ
Հրատարակվել է
Թողարկում
Բաժին
Արտոնագհր
Copyright (c) 2024 Բանբեր Երևանի համալսարանի
Այս աշխատանքն արտոնագրված է որպես a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
