ՊԱՏՄԱԿԱՆ ԻՐՈՒՅԹՆԵՐԻ ԵՎ ՀՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԹԱՐԳՄԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ Վ. ՊԻԿՈՒԼԻ «ՖԱՎՈՐԻՏ» ՎԵՊՈՒՄ
DOI-:
https://doi.org/10.46991/BYSU.B/2025.16.1.130Բանալի բառեր-:
բառային փոխակերպում, պատմավեպ, պատմաբառ, հնաբառ, իրույթ, տառադարձում, պատճենում, համարժեքությունԱմփոփում
Պատմավեպերի, պատմական ստեղծագործությունների թարգմանության ժամանակ բառային փոխակերպումներն անխուսափելի են հատկապես այն պատճառով, որ տեքստում պատկերված ժամանակաշրջանի լեզվական ոճավորման հիմնական միջոցները բառային և քերականական հնաբանություններն են, իսկ դրանց թարգմանությունը առավել դժվար է: Պատմական ստեղծագործությունների թարգմանության ժամանակ հատկապես կարևորվում է պատմաբառերի և հնաբառերի թարգմանությունը, քանի որ առաջանում է բնագրի լեզվի ազգային և պատմական կոլորիտը փո-խանցելու մեծ և կարևոր խնդիր: Թարգմանության տեսության մեջ սովորաբար առանձնացնում են իրույթը հաղորդելու երկու տարբերակ՝ տառադարձում և թարգմանություն: Վ. Պիկուլի «Ֆավորիտ» վեպի հայերեն թարգմանության մեջ թարգմանիչը՝ Վ. Վարդանյանը, կիրառել է պատմական իրույթները (ռեալիա) և հնաբանությունները փոխանցելու նշված տարբերակները՝ պայմանավորված մի շարք հանգամանքներով: Այն դեպքերում, երբ վեպի պատմական կոլորիտը, ժամանակաշրջանը, միջավայրը պատկերելու և խիստ ընդգծելու կարիք է եղել թարգմանիչը, պահպանել է տվյալ իրույթները՝ պարզապես տառադարձելով դրանք՝ առանց հավելյալ բացատ-րությունների, իսկ որոշ դեպքերում տալով դրանց նկարագրությունը: Այն իրույթների թարգմանությունը, որոնք հայ իրականության մեջ ընկալելի են, առավել հաջողված է: Որոշ դեպքերում իրույթները փոխարինվում են չեզոք համարժեքով, ընթերցողին ծա-նոթ իրույթով, սակայն փոխարինված ձևերը կա՛մ հնաբանություններ չեն, կա՛մ զուրկ են ոճական երանգավորումից:
Հղումներ
Աղայան Է. (1976), Արդի հայերենի բացատրական բառարան, հ. 1, Երևան, «Հայաս-տան» հրատ.
Ղարիբյան Ա. (1977), Ռուս-հայերեն բառարան, Երևան, «Հայաստան» հրատ.
Մովսիսյան Ա. (2016), Իրակությունների թարգմանության մի քանի հարցեր, «Կանթեղ» գիտական հոդվածներ, 2 (67), Երևան, «Ասողիկ» հրատ., 66-73 էջերՊիկուլ Վ. (1989), Ֆավորիտ, թարգմ.՝ Վ. Բ. Վարդանյան, հ. 1, Երևան, «Հայաստան» հրատ., 776 էջ
Պիկուլ Վ. (1989), Ֆավորիտ, թարգմ.՝ Վ. Բ. Վարդանյան, հ. 2, Երևան, «Հայաստան» հրատ., 742 էջ
Քամալյան Ա. (2020), Թարգմանության տեսության հիմունքներ, Երևան, ԵՊՀ հրատ., 162 էջ
http://rus-yaz.niv.ru/doc/dictionary-ozhegov/fc/slovar-198-3.htm#zag-14240
http://rus-yaz.niv.ru/doc/dictionary-ozhegov/fc/slovar-202-8.htm#zag-21427
http://rus-yaz.niv.ru/doc/dictionary-ozhegov/fc/slovar-207-23.htm#zag-43360
http://rus-yaz.niv.ru/doc/dictionary-ozhegov/fc/slovar-209-11.htm#zag-55885
http://rus-yaz.niv.ru/doc/dictionary-ozhegov/fc/slovar-210-10.htm#zag-62639
http://rus-yaz.niv.ru/doc/dictionary-ushakov/fc/slovar-194-17.htm#zag-7131
http://rus-yaz.niv.ru/doc/gallism-dictionary/fc/slovar-202-40.htm#zag-21179
http://rus-yaz.niv.ru/doc/small-academic-vocabulary/fc/slovar-207-61.htm#zag-48574
Виноградов В. В. (1978), История русского литературного языка. М., изд. «Наука».
Виноградов В. С. (2001), Введение в переводоведение (общие и лексические вопросы). М., изд. института общего среднего образования РАО, 224 с.
Влахов С., Флорин С. (1980), Непереводимое в переводе. М., изд. «Международные отношения».
Даль В. И., Толковый словарь живого великорусского языка. http://rus-yaz.niv.ru/doc/explanatory-dictionary-dalya/fc/slovar-207-32.htm#zag-29220
Епишкин Н. И. (2010), Исторический словарь галлицизмов русского языка. М., ЭТС изд. http://rus-yaz.niv.ru/doc/gallism-dictionary/fc/slovar-202-14.htm#zag-18179
Левый И. (1974), Искусство перевода. М., изд. «Прогресс»
Ожегов С. И., Шведова Н. Ю., Толковый словарь русского языка. http://rus-yaz.niv.ru/doc/dictionary-ozhegov/fc/slovar-195-6.htm#zag-10155
Пикуль В. С. (1984), Фаворит, т. 1, Ленинград, изд. «Лениздат», 583 с.
Пикуль В. С. (1984), Фаворит, т. 2, Ленинград, изд. «Лениздат», 550 с.
Ушаков Д. Н., Большой толковый словарь русского языка. http://rus-yaz.niv.ru /doc/dictionary-ushakov/fc/slovar-210-5.htm#zag-74794
Ներբեռնումներ
Հրատարակվել է
Թողարկում
Բաժին
Արտոնագհր
Copyright (c) 2025 Բանբեր Երևանի համալսարանի
Այս աշխատանքն արտոնագրված է որպես a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
